Sormaz apelon serbët në Kosovë: Hiqni dorë nga përkrahja e pushtetit të kalbur në Beograd

Shkrim autorial i Dragan Sormaz per The Geopost

Prej dy dekadash, qytetarët e Kosovës jetojnë në një shtet të pavarur, ndërtojnë shoqërinë e tyre dhe vendosin për pozitën e tyre brenda Evropës dhe botës! Beogradi nuk e bën më këtë në emër të tyre. Megjithatë, një pjesë e qytetarëve të Kosovës, serbët si komunitet pakicë, vazhdojnë t’i dëgjojnë autoritetet nga Beogradi dhe ende besojnë se Beogradi vendos për cilësinë e jetës së tyre, duke mos shfrytëzuar thuajse asgjë nga ajo që u ofron Republika e Kosovës, sepse për Beogradin ajo është ‘të ashtuquajtura’! Në Serbi, ndërkohë, sidomos vitet e fundit, është përhapur narrativa për terrorin që, gjoja, autoritetet kosovare ushtrojnë mbi serbët. Kjo narrativë vetëm sa i dëmton serbët në Kosovë dhe ua vështirëson jetën, ndërsa shërben për të mbjellë vazhdimisht frikë tek qytetarët e Serbisë, në mënyrë që të sundohen më lehtë! Kjo qasje makiaveliste u ndoq nga Tadiqi, por Vuçiqi, si sundimtar i Serbisë, e ka fuqizuar këtë narrativë deri në atë masë sa që ekzistojnë serbë që besojnë se çdo ditë në Kosovë derdhen lumenj me gjak serb. Pak kush në Serbi e di se çfarë të drejtash kanë serbët në Republikën e Kosovës! Do përpiqem ta shpjegoj shkurt!

Nën ndikimin e aleatëve perëndimorë dhe në përputhje me ‘bisedimet e Ahtisaarit’, Kosova ka miratuar Kushtetutën! Ky dokument është bashkëkohor, demokratik dhe plotësisht në përputhje me vlerat euroatlantike! Në të gjendet edhe Kapitulli III që mbulon të drejtat e komuniteteve, por edhe të drejtat individuale të anëtarëve të tyre. Neni 57 përmban dispozitat e përgjithshme të kësaj Kushtetute, por që nga neni 58 shumë gjëra konkretizohen, dhe ndër të tjera, ai e obligon shtetin që:

• të sigurojë kushte të përshtatshme që do t’u mundësojnë komuniteteve dhe anëtarëve të tyre të ruajnë, mbrojnë dhe zhvillojnë identitetin e tyre… të mbështesë nismat kulturore të komuniteteve dhe anëtarëve të tyre, përfshirë edhe ndihmën financiare;

• të ndërmarrë të gjitha masat e nevojshme për të mbrojtur personat që mund të jenë të ekspozuar ndaj kërcënimeve ose veprimeve të diskriminimit, armiqësisë apo dhunës për shkak të identitetit të tyre kombëtar, etnik, kulturor, gjuhësor apo fetar;

• të promovojë ruajtjen e trashëgimisë fetare dhe kulturore të të gjitha komuniteteve, si pjesë përbërëse e trashëgimisë së Kosovës. Republika e Kosovës do të ketë detyrë të veçantë për të siguruar mbrojtje efektive të lokaliteteve dhe monumenteve me rëndësi kulturore dhe fetare për komunitetet.

Jashtëzakonisht i rëndësishëm është neni 59 i Kushtetutës dhe këtu do ta paraqes të plotë:

[Të Drejtat e Komuniteteve dhe të Anëtarëve të Tyre]

Anëtarët e komuniteteve kanë të drejtë, individualisht ose në kuadër të komunitetit, që:

1. të shprehin, ruajnë dhe zhvillojnë kulturën e tyre dhe të ruajnë elementet thelbësore të identitetit të tyre, përkatësisht fenë, gjuhën, traditën dhe kulturën;

2. të përfitojnë arsim publik në njërën nga gjuhët zyrtare të Republikës së Kosovës, sipas zgjedhjes së tyre, në të gjitha nivelet;

3. të përfitojnë arsim parashkollor, fillor dhe të mesëm në gjuhën e tyre, në përmasa të përcaktuara me ligj, ku themelimi i klasave ose shkollave të veçanta është i mundshëm edhe nëse nuk përmbushen kushtet standarde për institucionet arsimore;

4. të themelojnë dhe të menaxhojnë institucionet e tyre private arsimore dhe të trajnimit, të cilave mund t’u jepet ndihmë financiare, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare;

5. të përdorin lirisht gjuhën e tyre, si në jetën private ashtu edhe në publik;

6. të përdorin gjuhën dhe alfabetin e tyre në komunikim me autoritetet komunale ose zyrat lokale të pushtetit, në zonat ku përbëjnë përqindje të mjaftueshme të popullsisë, sipas ligjit. Shpenzimet për përkthim dhe interpretim i mbulon organi përkatës;

7. të përdorin dhe të shfaqin simbolet e komunitetit, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare;

8. të shkruajnë emrat personalë në formën dhe alfabetin origjinal të gjuhës së tyre, si dhe të rikthejnë emrat origjinalë që janë ndryshuar me dhunë;

9. të përdorin emra lokalitetesh, emra rrugësh dhe shenja të tjera topografike që pasqyrojnë dhe marrin parasysh karakterin multietnik dhe multigjuhësor të zonës përkatëse;

10. të kenë qasje të garantuar dhe përfaqësim të veçantë në mediat publike, si dhe programe në gjuhën e tyre, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare;

11. të themelojnë dhe të përdorin mediat e tyre, përfshirë ofrimin e informacionit në gjuhën e tyre, përmes gazetave ditore, shërbimeve kabllovike dhe përdorimin e një numri të rezervuar të frekuencave për mediat elektronike, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare. Republika e Kosovës do të ndërmarrë të gjitha masat e nevojshme për të siguruar një plan ndërkombëtar të frekuencave që u mundëson serbëve të Kosovës qasje në një kanal të licencuar televiziv të pavarur në gjuhën serbe në të gjithë territorin e Republikës së Kosovës;

12. të gëzojnë kontakte të papenguara me njëri-tjetrin brenda Republikës së Kosovës dhe të vendosin e ruajnë kontakte të lira e paqësore me persona nga cilido shtet, veçanërisht me ata me të cilët ndajnë identitet të përbashkët etnik, kulturor, gjuhësor apo fetar, ose trashëgimi të përbashkët kulturore, në përputhje me ligjin dhe standardet ndërkombëtare;

13. të gëzojnë kontakte të papenguara me organizatat joqeveritare lokale, rajonale dhe ndërkombëtare dhe të marrin pjesë pa diskriminim në aktivitetet e tyre;

14. të themelojnë shoqata për kulturë, art, shkencë dhe arsim, si dhe shoqata shkollore dhe të tjera për shprehjen, kultivimin dhe zhvillimin e identitetit të tyre.

Neni 61 parasheh që komunitetet dhe anëtarët e tyre kanë të drejtë për përfaqësim të drejtë në punësim në institucionet publike dhe ndërmarrjet publike në të gjitha nivelet, veçanërisht në shërbimin policor në zonat ku jeton komuniteti përkatës, duke respektuar rregullat për aftësi dhe integritet që zbatohen për administratën publike.
Kjo Kushtetutë, ashtu si edhe disa ligje që e kanë detajuar këtë fushë, u ofron serbëve në Kosovë të drejta të mëdha. Gati se nuk ekziston ndonjë komunitet pakicë në Evropë me më shumë të drejta – ndoshta vetëm suedezët në Ishujt Aland, në kuadër të Finlandës, gëzojnë më shumë.

Marrëveshja e Brukselit, e nënshkruar në vitin 2013, i ka konkretizuar edhe më tej këto të drejta të serbëve, i ka formësuar ato, madje në disa fusha edhe i ka rritur! Pjesa më e rëndësishme e kësaj marrëveshjeje, e cila ende nuk ka hyrë në fuqi, është Asociacioni i komunave me shumicë serbe, të cilin në Serbi, me qëllim, e quajnë gabimisht ‘Asociacioni i komunave serbe’! Mendoj se BE-ja dhe SHBA-të do të angazhohen që të ‘bindin’ Prishtinën që edhe kjo pjesë e marrëveshjes të vihet në zbatim menjëherë pas formimit të qeverisë së re të Kosovës!

Pavarësisht se kush do ta formojë qeverinë e ardhshme në Prishtinë, Asociacioni i komunave do të themelohet në përputhje me kornizat e parashikuara nga Marrëveshja e Brukselit, pa mundësinë që ky asociacion të shndërrohet në një Republikë Srpska të re, pra në një faktor të mosfunksionalitetit ndaj institucioneve të Kosovës.

Ideja e Asociacionit të Komunave bazohet në një mekanizëm mbrojtës të ndërsjellë: nga njëra anë, mbrojtjen kolektive të të drejtave të pakicës serbe në Kosovë, dhe nga ana tjetër, ruajtjen e plotë të pavarësisë dhe funksionalitetit të autoriteteve qendrore në Prishtinë në procesin e marrjes së vendimeve politike për çështje që janë në kompetencë të tyre. Sipas tekstit të Marrëveshjes së Brukselit, Asociacioni do të ketë mbikëqyrje të plotë mbi fushat e zhvillimit ekonomik, arsimit, shëndetësisë, urbanizmit dhe zhvillimit rural – dhe ky është rrethi i kompetencave të tij. Edhe pse në Beograd shpesh përmendet se Asociacioni do të ketë kompetenca edhe në fushën e sigurisë, një gjë e tillë nuk është e paraparë me këtë marrëveshje.

Ajo që është gjithashtu me rëndësi kur flasim për Asociacionin janë lidhjet e tij me Beogradin, para së gjithash në aspektin e financimit dhe ndihmës që Serbia do të mund t’i ofrojë Asociacionit. Duke qenë se Beogradi zyrtar favorizon elementë kriminalë në veri të Kosovës, është e qartë arsyeja pse Prishtina këmbëngul që financimi i Asociacionit të bëhet ekskluzivisht përmes autoriteteve qendrore të Kosovës, gjë me të cilën Serbia do të duhet të pajtohet. Kjo është e pashmangshme pas rolit të saj jashtëzakonisht negativ në ngjarjet e Banjskës dhe zhvillimeve të mëvonshme lidhur me përcaktimin e përgjegjësisë për pasojat e atij aksioni të paligjshëm.

Natyrisht, a është zbatuar gjithçka që është paraparë në Kushtetutë, ligje dhe në Marrëveshjen e Brukselit? Jo! Pjesërisht për këtë është fajtore Prishtina, për shkak të një administrate shtetërore ende të pazhvilluar, dhe pjesërisht elitave politike, të cilat më lehtë sigurojnë vota përmes narrativave nacionaliste, sesa përmes ofrimit të zgjidhjeve sistematike të rëndësishme për qytetarët në fusha si ekonomia, shëndetësia, arsimi…

Fajësia qëndron edhe te qasja e Vuçiqit ndaj çështjes së Kosovës, të cilën ai e ka shfrytëzuar për të përmirësuar pozicionin e tij në Perëndim, duke e zvarritur zgjidhjen që do të ishte në dobi të serbëve në Kosovë, para së gjithash! Situata e sotme, ku ‘Lista Serbe’ e tij ka 9 deputetë, është dëshmi se Vuçiqi nuk ka më çfarë t’u ofrojë serbëve në Kosovë! Qeveria e Kosovës mund të ishte formuar prej kohësh, por ASNJËRA nga partitë shqiptare nuk dëshiron të dialogojë me Listën Serbe, pikërisht për shkak të përfshirjes së anëtarëve të saj të njohur në aktin terrorist në Banjskë!

Presioni i protestave në Serbi kundër sistemit të tij të korruptuar, fiasco-ja e Vuçiqit në SHBA, ku askush serioz nuk pranoi të takohej me të, çojnë në një përfundim – disi i pazakontë, por ndoshta mund të jetë zgjidhja!

Për serbët në Kosovë, tani do të ishte më së miri që të shpallen zgjedhje të reja në Kosovë! Vetëm në atë rast, merrni mend në kokë, serbë, mendoni për veten dhe interesin tuaj!
Interesi juaj është që të shfrytëzoni gjithçka që ju takon sipas Kushtetutës, ligjeve të Kosovës dhe Marrëveshjes së Brukselit.

Hiqni dorë nga mbështetja për pushtetin e kalbur në Beograd, Amerika dhe Evropa do t’ju mbështesin, krijoni partitë tuaja autentike, dilni në ato zgjedhje dhe fitoni ndaj shërbëtorëve që e quajnë veten ‘Lista Serbe’!

Me 10 deputetët tuaj, e jo të Vuçiqit, formoni qeverinë e re të Kosovës dhe ndërtoni Asociacionin tuaj të komunave, i cili mund të bëhet shembull i mirë për mbarë botën për një komunitet serb të organizuar dhe të suksesshëm!/The Geopost/