Midis vendimeve të Hagës dhe glorifikimit në rrugë: Vdekja e Mlladiqit shpërfaq sërish refuzimin e ballafaqimit me të kaluarën

Teksa komuniteti ndërkombëtar e mbante mend Mlladiçin si një nga aktorët kryesorë të krimeve më të rënda të kryera në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore, në disa qytete të Republikës Serbe trashëgimia e tij vazhdon të paraqitet si simbol i “heroizmit”.

Disa ditë pas vdekjes së ish-komandantit të Ushtrisë së Republikës Serbe, Ratko Mlladiq, në disa qytete të Bosnjës Lindore janë mbajtur tubime të mbështetësve të tij.

Në Zvornik dhe Bijelinë, qytetarët kanë ndezur qirinj dhe i kanë bërë homazhe, ndërsa në disa tubime janë parë flamuj të Republikës Serbe dhe fotografi të Mlladiçit.

Në Zvornik, më 28 gusht, janë mbledhur përfaqësues të organizatave të veterranëve të luftës dhe qytetarë, ndërsa është njoftuar edhe organizimi i transportit për ata që dëshirojnë të marrin pjesë në varrimin e Mlladiçit.

Skena të tilla përbëjnë një kujtesë të fortë se, më shumë se tri dekada pas luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë, një pjesë e shoqërisë vazhdon të refuzojë ballafaqimin me vendimet e gjykatave ndërkombëtare dhe me faktet e vërtetuara gjatë proceseve të gjata gjyqësore.

Mlladiq nuk vdiq si “gjeneral hero”, por si një kriminel i dënuar me vendim të formës së prerë për krime me dorë të jashtme, i cili në Hagë po vuante dënimin me burgim të përjetshëm për genocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.

Gjykatat ndërkombëtare kanë konfirmuar përgjegjësinë e tij për krimet e lidhura me genocidin në Srebrenicë në vitin 1995, kur u vranë më shumë se 8.000 burra dhe djem boshnjakë, si dhe për krime të tjera të kryera gjatë luftës.

Veçanërisht problematike është fakti se emri i tij sot po përdoret sërish për të mobilizuar emocione nacionaliste. Në vend të kujtimit të viktimave dhe pranimit të fakteve të vërtetuara gjyqësisht, një pjesë e opinionit publik në Republikën Serbe po përpiqet ta paraqesë Mlladiçin si mbrojtës të popullit serb, me çka kufiri midis kujtesës historike dhe glorifikimit të krimeve të luftës po fshihet me synim.

Srebrenica është njohur ndërkombëtarisht si genocid, ndërsa përgjegjësia komanduese e Mlladiçit për këtë krim është konfirmuar me vendim të formës së prerë nga Tribunali i Hagës. Prandaj, vdekja e tij nuk i ndryshon faktet historike dhe as nuk i anulon vendimet e gjykatave ndërkombëtare.

Në të njëjtën kohë, reagimet ndaj vdekjes së Mlladiçit kanë hapur sërish pyetjen e marrëdhënies së Serbisë dhe Republikës Serbe ndaj trashëgimisë së luftës. Ndërsa disa zyrtarë dhe grupe nacionaliste flasin për Mlladiqin si hero, familjet e viktimave dhe të mbijetuarit e kutive të tij ushtarake e shohin atë si simbol të genocidit, spastrimit etnik dhe shkatërrimit të Bosnjës dhe Hercegovinës.

Lartësimi i Mlladiqit prandaj nuk është vetëm një çështje e së kaluarës. Ai tregon se lufta kundër mohimit të krimeve të luftës dhe glorifikimit të kryerësve të tyre po vazhdon ende – dhe se ballafaqimi me të kaluarën është një nga parakushtet kyçe për një Bosnjë dhe Hercegovinë stabile, demokratike dhe evropiane.

Vdekja e Mlladiqit nuk i ndryshon faktet historike

Vdekja e Ratko Mlladiqit nuk ndryshon atë që është vërtetuar para drejtësisë ndërkombëtare. Srebrenica mbetet një nga ngjarjet më të errëta të historisë bashkëkohore evropiane, ku më shumë se 8.000 boshnjakë u vranë në genocid në vitin 1995.

Pikërisht për këtë arsye, institucionet evropiane insistojnë se ballafaqimi me të kaluarën nuk mund të ndërtohet mbi relativizimin e krimeve dhe as mbi shndërrimin e kriminelëve të luftës të dënuar me vendim të formës së prerë në heroj kombëtarë.

Komisioni Evropian ka theksuar edhe këtë vit se viktimat e Srebrenicës mund të respektohen vetëm përmes ruajtjes së të vërtetës historike dhe kujtesës, me paralajmërimin se revizionizmi dhe glorifikimi i kriminelëve të luftës nuk janë në përputhje me vlerat evropiane.

/The Geopost/