Kriza iraniane dhe iluzioni serb për neutralitet

Në orët e paradites të ditës së fundit të shkurtit nisi momenti i së vërtetës për regjimin teokratik të mullave në Teheran. Struktura e ndërtuar në mënyrë jodemokratike, e prirur kronikisht për përdorimin e metodave terroriste dhe për eksportimin e vazhdueshëm të ndikimit të dhunshëm në rajonin e Gjirit Persik, për katër dekada e gjysmë është konsideruar si një kështjellë e pathyeshme që pothuajse të gjithë e shmangnin në një rreth të gjerë.

Artikull i autorit nga Dragan Sormaz për The Geopost

Megjithatë, programi ambicioz për zhvillimin e raketave balistike me rreze gjithnjë e më të madhe, së bashku me pasurimin e etheve të uraniumit pothuajse deri në kufirin e nevojshëm për prodhimin e armëve bërthamore, kësaj here nuk i la shumë zgjedhje udhëheqjes amerikane dhe izraelite.

Sipas të gjitha gjasave, koha e sulmit u imponua vetvetiu nga një takim i organizuar në mënyrë të pakujdesshme i udhëheqjes shtetërore dhe ushtarake iraniane, i cili krijoi një mundësi që nuk duhej humbur. Me një goditje precize të forcave izraelite, të mbështetura nga kapacitetet ushtarake amerikane të angazhuara, që në minutat e para të luftës Irani u la praktikisht pa drejtim në operacionin e quajtur “Zemërimi Epik”. Sipas deklaratës së liderit amerikan, objektivat kryesore të ndërhyrjes së forcave të koalicionit janë eliminimi i programit bërthamor iranian, shkatërrimi i aftësisë së Teheranit për prodhimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të programit të raketave balistike, si dhe rrëzimi i regjimit teokratik në Teheran.

Duke pasur parasysh se aviacioni teknologjikisht superior i Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit tashmë në 24 orët e para ka marrë kontrollin e hapësirës ajrore iraniane, është e qartë se realizimi i dy objektivave të para tani është vetëm çështje kohe dhe këmbënguljeje nga administrata e Trump-it. Dilema më e madhe për momentin mbetet objektivi i tretë, pasi rrëzimi i regjimit kërkon mbështetje aktive nga forcat opozitare brenda vetë Iranit.

Kjo tregon se çështja e rendit dhe pushtetit të ardhshëm në Iran do të varet para së gjithash nga suksesi i përgatitjeve të shërbimeve të inteligjencës në rekrutimin dhe organizimin e elementeve të brendshme antiregjim, të cilët në një moment të caktuar mund të vendosin një lloj bashkëpunimi si me lëvizjet e pakicave etnike dhe fetare brenda vetë Iranit (kurdët, azerët, sunitët), ashtu edhe me ato pjesë të regjimit që, për të ruajtur privilegjet e tyre, do të ishin të gatshme për një qasje më pragmatike dhe reformuese në krijimin e zgjidhjeve të ardhshme.

Në përpjekje për t’iu përgjigjur sfidës ekzistenciale me të cilën u përball, forcat e regjimit iranian u kundërpërgjigjën me sulme të pakontrolluara me raketa dhe dronë ndaj bazave dhe instalimeve amerikane në të gjitha vendet e rajonit. Megjithatë, këto sulme nuk ishin kirurgjikisht të sakta, kështu që banorët e Dubait, Abu Dhabit, Manamës, Dohas dhe qyteteve të tjera të rajonit u përballën me goditje ndaj objekteve civile dhe ekonomike, duke bërë që regjimi i Teheranit të izolohej edhe më tej dhe të përkeqësonte marrëdhëniet me të gjithë fqinjët.

Paralelisht me rënien e kapaciteteve për vazhdimin e sulmeve me raketa dhe dron ndaj vendeve fqinje dhe Izraelit, forcat e Gardës Revolucionare iraniane shpallën mbylljen e Ngushticës së Hormuzit për kalimin e anijeve transportuese ushtarake dhe civile, duke rrezikuar qarkullimin e afro 20% të tregtisë botërore të naftës. Tregjet financiare reaguan pothuajse menjëherë ndaj këtij çrregullimi, por pavarësisht një rritjeje të caktuar të çmimeve (nafta rreth 90 dollarë për fuçi dhe gazi rreth 60 euro për MWh), të gjitha llogaritjet ekonomike tregojnë se bëhet fjalë për një tronditje shumë më të vogël krahasuar me atë që ndodhi gjatë vitit 2022 pas fillimit të agresionit rus ndaj Ukrainës (kur nafta arriti deri në 120 dollarë, ndërsa gazi deri në 300 euro).

Po ashtu, të gjithë treguesit flasin se bllokada e ngushticës nuk do të zgjasë shumë dhe se është çështje ditësh kur forcat detare dhe ajrore amerikane do të sigurojnë plotësisht lirinë e lundrimit në këtë rrugë të rëndësishme tregtare. Për një rezultat të tillë janë të interesuara edhe Kina dhe pothuajse të gjitha vendet kryesore aziatike, të cilat tashmë kanë filluar të ushtrojnë presion mbi Teheranin që të ndalojë këtë praktikë jashtëzakonisht të dëmshme dhe të padobishme edhe për interesat e sigurisë së vetë Iranit.

Ashtu si në krizat e mëparshme, në Siri dhe Venezuelë, edhe këtë herë u dëshmua se është jashtëzakonisht e rrezikshme të jesh armik i Shteteve të Bashkuara dhe vasal i Rusisë dhe Kinës. Në situata kritike, kur vjen momenti i së vërtetës, Rusia dhe Kina zakonisht i lënë aleatët e tyre në baltë, pa asnjë ndihmë reale, duke u mjaftuar me deklarata të vakëta dënimi dhe me moralizime cinike për “shkeljen e së drejtës ndërkombëtare” dhe mantra të tjera nga arsenali propagandistik i këtyre sistemeve të ngurtësuara.

Bota po përballet sërish me realitetin – konfliktet, edhe kur nuk i shkaktojnë vetë, zgjidhen nga fuqitë e mëdha, ndërsa sot në botë ekziston vetëm një superfuqi globale: Shtetet e Bashkuara të Amerikës! Përpiquni të kujtoni – cilin konflikt e kanë zgjidhur Kombet e Bashkuara?! Ndonjëherë?! Deri më tani, OKB-ja ka shërbyer kryesisht si një tribunë diskutimi për popujt dhe herë pas here si shpërndarëse e ndihmës humanitare në zonat e goditura nga krizat!

Në vend që nga këto rrethana të nxjerrë mësimet e duhura, të cilat më qartë se kurrë tregojnë se siguria dhe perspektiva e të gjithë rajonit të Ballkanit Perëndimor mund të garantohen vetëm përmes anëtarësimit në BE dhe NATO, regjimi serb dhe publiku nën kontrollin e tij vazhdojnë me këmbëngulje të përpiqen ta shndërrojnë Serbinë në një Iran ballkanik, duke vënë një shenjë në ballë për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm të qytetarëve të Serbisë.

Duke u paraqitur publikisht si neutral ndaj luftës në Gjirin Persik, Aleksandar Vučić nuk e humbi rastin që për atë luftë në mënyrë të tërthortë të fajësojë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, por edhe t’u dërgojë një mesazh mbështetësve të tij se Serbia do të investojë edhe më shumë para në armatim për të frenuar çdo sulmues të mundshëm. Vetë fakti që pas fillimit të agresionit të përgjithshëm të regjimit të Vladimir Putin kundër Ukrainës, Vuçiçi nuk ndjeu nevojën të forcojë mbrojtjen e Serbisë, tregon qartë se radikali tashmë i hapur rrezikun e vetëm për Serbinë e sheh në Perëndimin demokratik.

Mediat e tij, edhe një herë, paralajmërojnë rënien e Evropës, megjithëse nga rajonet e përfshira nga lufta shumë më tepër gaz dhe naftë blejnë India dhe Kina, të cilat vetë kanë potencial më të dobët për t’u mbrojtur nga goditje të tilla. Disa vite më parë kam pasur një përplasje me Aleksandar Vuçiçin, si deputet, kur për agjencinë Fonet komentova paralajmërimin e tij për blerjen e sistemit S-400 nga Rusia. Atëherë thashë: “S-400 nuk lyhet mbi bukë! Serbisë për mbrojtje i duhet një politikë e jashtme e drejtë; anëtarësimi në NATO është raketa më e mirë që mund të blejmë!”. Në orën 02:00 të natës, si një vampir, më telefonoi për ta diskutuar këtë. Edhe sot, insistimi i tij për blerjen e teknologjisë ushtarake kineze është marrëzi. Këto sisteme nuk kanë arritur të gërvishtin asnjë avion amerikan apo izraelit! Serbia do ta humbiste një sulm ajror brenda një dite, për tre arsye: korrupsioni i madh në ushtri dhe në shtet, informimi i NATO për ne dhe prapambetja teknike.

Ky frikë paranojake, ndaj së cilës janë të prirur pothuajse të gjithë diktatorët e botës, buron nga dallimi i dukshëm i vlerave dhe nga përçmimi që Vuçiçi dhe të ngjashmit me të ndiejnë ndaj demokracisë, si dhe ndaj të drejtave dhe lirive të njeriut në përgjithësi.

Një qasje e tillë e çon në mënyrë të qartë Serbinë drejt izolimit dhe largimit nga të gjitha ato vende që janë jetike për të si partnerë ekonomikë dhe politikë. Po ashtu, kjo e largon Serbinë nga pozicioni i partnerit në ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në rajon, por edhe nga pjesëmarrja në krijimin e arkitekturës së sigurisë dhe asaj politike në Ballkani Perëndimor.

Edhe pse është e qartë se Serbia nuk ka as fuqinë dhe as potencialin për të përhapur destruksion në mënyrën dhe përmasën që e ka bërë regjimi iranian në Lindja e Mesme, vetë ideja e izolimit të vendit dhe mungesa e pjesëmarrjes në rrjedhat kryesore rajonale dhe evropiane e dënon Serbinë me një dështim të plotë dhe vë në pikëpyetje mbijetesën e saj afatgjatë si shtet.

Ajo që është edhe më shqetësuese se politika destruktive dhe vasale e pushtetit të Aleksandar Vučić ndaj regjimeve diktatoriale, është paaftësia e të ashtuquajturës opozitë studentore për të formuluar një program të qartë politik pro-evropian dhe modernist për daljen nga rrugë pa krye në të cilën Serbia është futur nga Vuçiçi. Impulsi kryesor anti-amerikan dhe anti-BE në mobilizimin e masave është bërë tipari dominues i opozitës serbe, duke i vënë qytetarët e Serbisë përballë zgjedhjes midis dy strukturave politike pothuajse identike, pa asnjë dallim të vërtetë në vlera apo në thelb. Marrëdhënia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian ndaj Serbisë përcaktohet pikërisht nga ky fakt – me kë të bisedojnë nëse në skenën politike nuk ekziston një alternativë ndaj politikës në pushtet?! Ata nuk interesohen për “emrat”; ata interesohen për politikën, për raportin ndaj botës euro-atlantike dhe për vullnetin e elitave politike që Serbia të zërë vendin e saj në atë botë.

Ndërkohë që Aleksandar Vučić përpiqet ta mbajë opinionin publik serb dhe votuesit e tij në një gjendje tensionesh të larta për të konsoliduar pushtetin e vet përpara zgjedhjeve që po afrohen me shpejtësi, ai njëkohësisht i dërgon fshehtas municion Izraelit. Edhe pse mbështetja ndaj Izraelit është një zgjedhje racionale dhe e dobishme për Serbinë në aspektin e politikës së jashtme dhe të sigurisë, fakti që ky aspekt i vetëm pozitiv i politikës së jashtme serbe zhvillohet në fshehtësi tregon qartë lojën e dyfishtë të Vuçiçit.

Përmes bashkëpunimit me Izraelin, për arsye thjesht oportuniste dhe jo vlerash, Aleksandar Vučić përpiqet të sigurojë mirëkuptimin e Uashingtonit dhe kryeqyteteve perëndimore, në mënyrë që të vazhdojë të qeverisë brenda Serbisë duke shkelur të gjitha procedurat demokratike dhe duke e shndërruar vendin në një ishull të izoluar korrupsioni, ku krimi dhe abuzimet e regjimit mbeten plotësisht të pandëshkuara. Kjo nuk do të ndodhë, sepse atë, si hipokrit, tashmë po e vëzhgojnë edhe Emiratet e Bashkuara Arabe, Azerbajxhani… Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk kanë nevojë të lodhen për pak municion dhe t’i falin mëkatet e mëdha. Në fund të fundit, duke qëndruar pranë Donald Trump në ShtëpiNë e Bardhë, ai nënshkroi Marrëveshjen e Uashingtonit dhe u zotua për: diversifikimin energjetik, përfundimin e dialogut me Kosovën… dhe për zhvendosjen e ambasadës në Jerusalem! Asgjë nga këto NUK e ka bërë!

Ajo që Vuçiçi, pavarësisht përpjekjeve të dëshpëruara, nuk do të mund ta ndryshojë është fakti se regjimi i tij dhe vlerat mbi të cilat ai mbështetet nuk do të gjejnë kurrë mbështetje të qëndrueshme në Perëndim dhe nuk do të bëhen të pranueshme. Kjo është arsyeja pse ai regjim do të duhet të implodojë, sepse në të kundërt Serbia nuk mund të mbijetojë.

Ashtu si në rastin e Iranit, fati i regjimit të Aleksandar Vučić nuk do të varet nga propaganda e tij, por nga realiteti që në mënyrë të pamëshirshme e arrin çdo sistem autoritar. Regjimet që stabilitetin e tyre e ndërtojnë mbi izolimin, frikën dhe manipulimin përmes balancimit të politikës së jashtme, në fund përballen në mënyrë të pashmangshme me kufizimet e tyre. Serbia, ndryshe nga Irani, nuk e ka luksin e autarkisë gjeopolitike dhe as burimet që do t’i mundësonin mbijetesë afatgjatë në izolim politik dhe ekonomik. Prandaj momenti i së vërtetës për Serbinë do të vijë shumë më herët sesa pret Vuçiçi. Kur kjo të ndodhë, e vetmja pyetje do të jetë nëse qytetarët do të kenë mjaftueshëm pjekuri politike dhe guxim për të zgjedhur një të ardhme evropiane në vend të një cikli tjetër vetë-izolimi kombëtar.

The Geopost