Katër kryeqytete, një problem: Shembja e kullës prej letrash të Vuçiqit!

Presidenti i Serbisë së fundmi qëndroi në Kinë, prej nga njoftoi investime të reja në vlerë prej 1 miliard eurosh, gjë që përbën vetëm një të katërtën e nevojave vjetore të Serbisë (ose vetëm një të tetën, nëse këto investime realizohen gjatë një periudhe dyvjeçare). Megjithatë, ai nuk bëri të ditur se cila do të jetë kostoja politike e këtyre investimeve, as se çfarë fati e pret Fabrikën e Çelikut të Smederevës pas uljes së kuotave të eksportit drejt BE-së dhe dyfishimit të tarifave doganore për sasitë e eksportuara mbi kuotat e lejuara.

Shkruan: Dragan Shormaz

A ka justifikim ekonomik lidhja investuese me Kinën, kur merret parasysh se gjatë vitit të kaluar investimet kineze në Serbi ranë me plot 97%, ndërsa SHBA-ja dhe BE-ja kanë rezerva serioze ndaj praktikave të padrejta tregtare të Pekinit, gjë që mund të kufizojë ndjeshëm hapjen e tregut të BE-së për produktet që do të dalin nga investimet e dakorduara kineze? A do të mund të mbijetojnë investimet kineze në Serbi nëse tregu i BE-së mbyllet për to?

Pas vizitës në Kinë, presidenti i Serbisë qëndroi në Tivat, në samitin BE–Ballkani Perëndimor.

Vetë ngjarjes i paraprinë dy incidente.

I pari kishte të bënte me një avion të mbushur me persona me interes për sigurinë, të cilin policia malazeze e ktheu mbrapsht në Serbi. Pasi përmes tabloideve serbe alarmoi opinionin publik për një rrezik të supozuar ndaj sigurisë së tij në Mal të Zi, Vuçiçi në fund pranoi në Tivat se në avionin e kontestuar ndodhej një ekip besnikësh të partisë SNS, i dërguar në Tivat për t’i organizuar atij një pritje festive dhe mbështetje tifozësh.

Incidenti i dytë pasoi me ndalimin nga autoritetet serbe të fluturimit transit të avionit të presidentit rumun, i cili ishte nisur për në Tivat. Pas një heshtjeje që zgjati gjithë ditën ndaj kërkesës së palës rumune, organet serbe dhanë shpjegime të ndryshme dhe jokonsistente për mosdhënien e lejes së fluturimit. Ndërsa Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë pretendonte se leja nuk ishte dhënë për shkak të stërvitjeve ushtarake të Ushtrisë së Serbisë, nga Shtabi i Përgjithshëm iu dha palës rumune garanci se stërvitje të tilla nuk kishin ekzistuar.

Në fund, presidenti rumun arriti në Tivat përmes Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut, ndërsa Serbia edhe një herë demonstroi qasjen e saj antievropiane në ndërtimin e marrëdhënieve me fqinjët. Arsyeja e vërtetë e ndalimit të fluturimit të avionit rumun duhet kërkuar te hakmarrja e Aleksandar Vuçiçit për refuzimin e Rumanisë që t’i jepte leje fluturimi atij, gjatë udhëtimit të tij për në Moskë në maj të vitit të kaluar.

Pas këtyre incidenteve bizare dhe poshtëruese për Serbinë, Vuçiçin e priti një takim me udhëheqësit e BE-së, Francës dhe Gjermanisë, në të cilin iu bë e qartë se koha e balancimit ndërmjet BE-së, Kinës dhe Rusisë ka përfunduar dhe se Serbia duhet të zgjedhë të ardhmen e saj.

Është e vështirë që këtë mbledhje ta quajmë madje edhe takim; më shumë mund të përshkruhet si një shtab krize. Vetëm Vuçiçit iu organizua diçka e tillë, por jo sepse ai është i rëndësishëm, por sepse ai konsiderohet problemi më i madh në rajon!

Në thelb, Vuçiçi tani duhet të zgjedhë midis besnikëve të tij me prirje kriminale, të cilët e mbajnë në pushtet, dhe të vetmes të ardhme të mundshme që mund t’i sjellë Serbisë prosperitet dhe t’i sigurojë vendin e saj ndër kombet e zhvilluara evropiane.

Koketimi me Kinën dhe përballja e pakëndshme me të vërtetën evropiane, Vuçiçi e shoqëroi me një sërë intervistash servile për mediat amerikane, përmes të cilave përpiqet të joshë Donald Trumpin që të vizitojë Beogradin. Duke i premtuar një pritje madhështore mbarëpopullore në Serbi, Vuçiçi luan me kartën e ledhatimit të egos së Trumpit, duke humbur vazhdimisht nga vëmendja faktin se për SHBA-në marrëdhënia e Serbisë me Kinën është shumë më e rëndësishme sesa çfarëdo deklarate servile e udhëheqësve të regjimit në Beograd.

Megjithatë, edhe më serioze është se Vuçiçi tregon një synim të qartë që në aleancat dypalëshe me Pekinin dhe Uashingtonin të gjejë një zëvendësim për anëtarësimin e Serbisë në BE, gjë që përbën një ëndërr të vjetër të radikalëve, plotësisht të shkëputur nga realiteti.

Edhe nëse Trumpi nuk i reziston dëshirës për vëmendje dhe viziton Serbinë, kjo do të ishte vetëm një titull gazete në Amerikë dhe në botë, ndërsa Vuçiçi sërish do të përballej me realitetin: nga aspekti i sigurisë ky rajon i përket NATO-s, ndërsa aleanca po ndryshon në drejtim të marrjes së përgjegjësive më të mëdha nga anëtarët evropianë; gjeopolitikisht, rajoni është oborri i Bashkimit Evropian dhe në këtë drejtim Trumpi nuk mund të ndihmojë!

Qeveria serbe që nga mesi i vitit 2025 pretendon se Marrëveshja për Partneritet Strategjik me SHBA-në është pothuajse e përfunduar, por ajo nuk ekziston as si njoftim zyrtar. Armenia, përkundrazi, arriti një marrëveshje të tillë me Uashingtonin pas vetëm disa muajsh negociatash.

Po aq mashtrues duket edhe raporti i Vuçiçit me Moskën, e cila vazhdimisht i zvarrit negociatat për shitjen e NIS-it dhe marrjen e vendimit për marrëveshjen e gazit me Serbinë, e cila do të kishte afat më të gjatë se tre muaj. Në këtë mënyrë, Rusia vazhdon ta shtrëngojë lakun rreth qafës së Serbisë, duke e mbajtur atë në një pozitë pothuajse vasale, ndërsa Vuçiçi, duket qartë, nuk ka as forcën dhe as vullnetin për t’i bërë ballë kësaj.

E parë nga një perspektivë më e gjerë, të gjitha zhvillimet e fundit tregojnë një fakt të thjeshtë: hapësira për politikën e Vuçiçit të uljes në disa karrige njëkohësisht po zhduket me shpejtësi.

Ndërsa në Pekin kërkon investime të reja, në Bruksel përpiqet të ruajë rrugën evropiane dhe të sigurojë qasje edhe më të madhe në fondet e BE-së; në Uashington përpiqet të gjejë një mbështetës politik, ndërsa nga Moska pret siguri energjetike. Por bota përreth Serbisë po ndryshon në mënyrë të pakthyeshme.

Problemi për Vuçiçin nuk qëndron në faktin se marrëdhëniet ndërmjet fuqive të mëdha janë bërë më të ndërlikuara, por se ato janë bërë më të sinqerta. Bashkimi Evropian nuk dëshiron më të financojë ndikimin kinez në pragun e vet, ndërsa Shtetet e Bashkuara nuk e shohin më Ballkanin të ndarë nga rivaliteti global me Kinën.

Nga ana tjetër, Rusia nuk e sheh Serbinë si partner, por si një mjet për ruajtjen e ndikimit të saj në Evropë, ndërsa Kina e sheh Serbinë para së gjithash si një pikë hyrjeje për depërtimin e saj ekonomik drejt tregut evropian.

Prandaj, sot Serbia nuk gjendet përballë zgjedhjes midis Lindjes dhe Perëndimit, siç përpiqet ta paraqesë propaganda e regjimit, por përballë zgjedhjes midis një strategjie të qartë dhe një endjeje të përhershme. Ky është një vendim midis një shteti që e di se ku po shkon dhe një shteti që çdo mëngjes kontrollon disponimin në Bruksel, Uashington, Moskë dhe Pekin për të përcaktuar politikën e vet.

Ironia më e madhe është se Aleksandar Vuçiçi sot përpiqet të gjejë një alternativë ndaj Bashkimit Evropian pikërisht në një moment kur asnjë tregues serioz ekonomik, politik apo i sigurisë nuk tregon se një alternativë e tillë ekziston. As Kina, as Rusia dhe as ndonjë marrëdhënie dypalëshe me Shtetet e Bashkuara nuk mund t’i ofrojnë Serbisë atë që mund t’ia ofrojë integrimi evropian: qasje në tregun më të madh në botë, institucione të qëndrueshme, sundim të ligjit, investime afatgjata dhe një vend në bashkësinë e shteteve më të zhvilluara evropiane.

Sot Serbia gjendet në fund të një epoke gjeopolitike. Politika e balancimit, e cila për vite me radhë solli përfitime politike dhe ekonomike, po hyn në një fazë të zvogëlimit të përfitimeve. Sa më i ashpër bëhet rivaliteti ndërmjet Perëndimit, Kinës dhe Rusisë, aq më shumë rritet çmimi i pavendosmërisë. Prandaj, pyetja kyçe nuk është më nëse Serbia mund të bashkëpunojë me të gjitha fuqitë e mëdha, por nëse mund t’i shmangë pasojat nëse nuk përcakton një drejtim të qartë strategjik të zhvillimit të saj.

Në një botë që po ndahet me shpejtësi në blloqe, neutraliteti bëhet gjithnjë e më i kushtueshëm, ndërsa zgjedhja e së ardhmes bëhet gjithnjë e më e pashmangshme.

Dhe kur të vijë ai moment i zgjedhjes përfundimtare, nuk do të vendoset vetëm për politikën e jashtme të Serbisë, por edhe për fatin e sistemit që për vite me radhë ka mbijetuar pikërisht falë mundësisë për të balancuar midis qendrave të ndryshme të pushtetit.

Prandaj, çështja e rrugës evropiane të Serbisë sot është shumë më tepër sesa një çështje gjeopolitike. Ajo është një çështje e së ardhmes së shtetit dhe e mbijetesës së regjimit, dhe pikërisht për këtë arsye koha e balancimit po mbaron më shpejt sesa është i gatshëm ta pranojë Aleksandar Vuçiçi.