Brukseli i jep sinjal të fortë Vuçiqit: Serbia mbetet pa udhërrëfyes për anëtarësim në BE

Nuk ka një udhërrëfyes tregues për Serbinë në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Komisioni Evropian do të publikojë udhërrëfyesit për Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë në fund të tetorit, si vendet që po bëjnë më shumë përparim në procesin e anëtarësimit.

Kjo konfirmoi zyrtarisht se Serbia kishte humbur pozicionin e saj të mëparshëm si një nga liderët në integrimin evropian.

“Serbia do të duhet të përmbushë më shumë. Pas zgjedhjeve, do të shohim se sa serioze është qeveria e saj, nëse jo vetëm do të flasë për dëshirën për t’u bërë anëtare e BE-së, por edhe do të punojë konkretisht drejt saj”, tha Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos.

Para Komitetit të Punëve të Jashtme të Parlamentit Europian , Kos theksoi më 7 tetor se kjo vlen veçanërisht për shtrirjen strategjike dhe politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë.

Fakti që Serbia nuk po merr një udhërrëfyes është, për Strahinja Subotić të Qendrës joqeveritare për Politikat Evropiane me seli në Beograd, një paralajmërim i madh dhe një tregues se Serbia po ngec.

Ai i thotë Radios Evropa e Lirë se stanjacioni nuk reflektohet më vetëm në faktin se Serbia nuk ka hapur një grup në negociatat e pranimit për katër ose pesë vjet dhe se nuk ka pasur mundësinë të hapë fonde brenda Planit të Rritjes për një kohë të gjatë.

“Tani në thelb na dërgon mesazhin se mund të humbasim shumë nga përfitimet që lidhen me pranimin në faza”, thotë ai.

“Serbia do të duhet të përmbushë më shumë. Pas zgjedhjeve, do të shohim se sa serioze është qeveria e saj, nëse jo vetëm do të flasë për dëshirën për t’u bërë anëtare e BE-së, por edhe do të punojë konkretisht drejt saj”, tha Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos.

Para Komitetit të Punëve të Jashtme të Parlamentit Europian , Kos theksoi më 7 tetor se kjo vlen veçanërisht për shtrirjen strategjike dhe politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë.

Fakti që Serbia nuk po merr një udhërrëfyes është, për Strahinja Subotić të Qendrës joqeveritare për Politikat Evropiane me seli në Beograd, një paralajmërim i madh dhe një tregues se Serbia po ngec.

Ai i thotë Radios Evropa e Lirë se stanjacioni nuk reflektohet më vetëm në faktin se Serbia nuk ka hapur një grup në negociatat e pranimit për katër ose pesë vjet dhe se nuk ka pasur mundësinë të hapë fonde brenda Planit të Rritjes për një kohë të gjatë.

“Tani në thelb na dërgon mesazhin se mund të humbasim shumë nga përfitimet që lidhen me pranimin në faza”, thotë ai.

Planet rrugore do të jenë pjesë e paketës së zgjerimit që Komisioni synon të miratojë më 28 tetor.

Që nga dhjetori i vitit 2021, Serbia nuk ka hapur asnjë grup të vetëm në negociatat e saj të pranimit me BE-në.

Nuk ka përparim pa reforma.

Më 6 tetor, Komisioneri Kos prezantoi propozimin e ri të Komisionit mbi rregullat për anëtarët e ardhshëm të Bashkimit Evropian.

Duke shpjeguar pse vetëm katër vende do të marrin udhërrëfyes, Kos vlerësoi se ato kanë kuptim vetëm për vendet që po bëjnë vërtet përparim në këtë proces.

“Do ta krahasoja me një makinë. Nëse makina nuk punon, nuk ka kuptim ta shtysh nga pas nëse motori nuk punon. Dhe motori mund të funksionojë vetëm nëse ka karburant, dhe karburanti janë reformat në vend”, tha ajo.

Sipas Korina Stratulat nga Qendra e Politikave Evropiane (EPC), mospërfshirja e Serbisë nga udhërrëfyesit është një mesazh për vendet kandidate se statusi i liderit duhet të fitohet dhe të ruhet.

“BE-ja duhet ta justifikojë këtë vendim me kritere të qarta në fushat e reformave demokratike, sundimit të ligjit dhe koherencës së politikës së jashtme, si dhe të deklarojë qartë se çfarë do t’i mundësonte Serbisë të arrinte ritmin. Unionit i duhet gjithashtu një plan veprimi për përgatitjet e veta, sepse vetëm reformat e kandidatëve nuk janë të mjaftueshme që zgjerimi të ndodhë”, tha Stratulat për Radion Evropa e Lirë.

Pothuajse pesë vjet stagnim

Procesi i integrimit evropian të Serbisë praktikisht ka qenë në një ngërç që nga dhjetori i vitit 2021, kur u hap Grupi 4, i fundit i hapur nga Beogradi në negociatat e anëtarësimit.

Ky grupim ka të bëjë me axhendën e gjelbër dhe lidhshmërinë e qëndrueshme, dhe u hap në mes të protestave kundër projektit Rio Tinto dhe shfrytëzimit të litiumit.

Ngërçi fillimisht lidhej me dështimin e Serbisë për të përafruar politikën e saj të jashtme me sanksionet e vendosura nga BE-ja ndaj Rusisë pas fillimit të agresionit të Rusisë kundër Ukrainës në shkurt 2022, vetëm dy muaj pas hapjes së klasterit të fundit.

Ndërkohë, situata e sundimit të ligjit është përkeqësuar, duke i komplikuar më tej përpjekjet e Serbisë për të dalë nga ngërçi shumëvjeçar.

Strahinja Subotić vlerëson se me këtë qasje, Serbia rrezikon të mbetet aty ku është, domethënë të bëhet një deputet i prapavijës (ata që zënë bankat e prapavijës).

“Dhe të mbeten të bllokuar në një lloj Ballkani të mbyllur, veçanërisht nëse vende si Mali i Zi dhe Shqipëria vazhdojnë të veprojnë siç kanë vepruar deri më tani dhe të arrijnë anëtarësimin në të ardhmen e parashikueshme”, thotë ai.

Si ra Serbia poshtë në listën e kandidatëve

Në dhjetor 2021, kur Serbia hapi grupin e fundit, Mali i Zi kishte vetëm tre kapituj të mbyllur përkohësisht. Sot, është afër përfundimit të negociatave dhe perspektivës së nënshkrimit të Marrëveshjes së Anëtarësimit verën e ardhshme .

Shqipëria, e cila tani është liderja e dytë në procesin e zgjerimit, nuk kishte marrë ende një vendim për të hapur negociatat e pranimit në dhjetor 2021. Negociatat me Shqipërinë u hapën në korrik 2022.

Në vitet në vijim, Ukraina dhe Moldavia morën gjithashtu statusin e kandidatit, gjë që më pas hapi negociatat e pranimit.

E gjithë kjo kontribuoi që Serbia të humbiste gradualisht vendin e saj midis liderëve të integrimit evropian.

I pyetur se si Serbia, e cila ishte lidere së bashku me Malin e Zi, u tejkalua nga Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia, Subotić tha se sipas Komisionit Evropian, Serbia është ende vendi i dytë kandidat më i përgatitur teknikisht për anëtarësim.

“Por ata kanë një numër të madh kapitujsh në të cilët po bëjnë përparim të mirë, ndryshe nga Serbia. Nuk është më domosdoshmërisht vetëm gatishmëria teknike që po shqyrtohet, por edhe një dëshirë e sinqertë politike për të bërë përparim të mirë në një numër të madh kapitujsh”, thotë ai.

Siç pohon ai, Komisioni ka treguar se do të përpiqet të ruajë progresin e mirë përmes pranimit në faza, në mënyrë që ata kandidatë, të cilët mund të mos jenë më të përgatiturit teknikisht, të arrijnë një nivel më të lartë gatishmërie në kohën e duhur.

Serbia përpara BiH, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës në rrugën drejt BE-së

Ndërsa Serbia aktualisht mbetet prapa katër vendeve më të përparuara, ajo pasohet nga Bosnja dhe Hercegovina , e cila ka statusin e kandidatit, por ende nuk ka filluar negociatat e anëtarësimit; Maqedonia e Veriut , e cila nuk mund të përparojë për shkak të një mosmarrëveshjeje me Bullgarinë; Gjeorgjia , ku situata e sundimit të ligjit është përkeqësuar deri në atë pikë sa konsiderohet kandidate “vetëm në emër”; dhe Kosova , i vetmi vend në grupin e zgjerimit pa status kandidati, pavarësia e së cilës nuk njihet nga pesë shtete anëtare të BE-së.

Korrik 2026 – përpjekja e fundit për zhbllokim

Përpjekja e fundit serioze për ta nxjerrë Serbinë nga bllokimi u regjistrua në korrik , kur disa shtete anëtare besuan se Serbisë duhet t’i lejohet të hapë Grupin 3.

Ishte një nga përpjekjet më serioze në favor të Beogradit, pasi anëtarë me ndikim, përfshirë Gjermaninë dhe Francën, qëndruan pas iniciativës.

Megjithatë, konsensusi i nevojshëm nuk u arrit .

Radio Evropa e Lirë ka mësuar nga burime të besueshme se presioni ka vazhduar nga korriku deri në shtator mbi shtetet e tjera anëtare për të arritur unanimitet dhe për të mundësuar zhbllokimin.

Sipas informacioneve të Radios Evropa e Lirë nga burime diplomatike, vendet që mbështetën vazhdimin e rrugës evropiane të Beogradit hoqën dorë nga këto përpjekje për momentin në shtator, pas ngjarjeve që lidhen me vdekjen dhe funeralin e kriminelit të dënuar të luftës Ratko Mladić.

Zhvillime të tilla, së bashku me zgjedhjet e ardhshme të shpallura për 25 tetor , sugjerojnë se ka të ngjarë të mos ketë përparim konkret në procesin e pranimit të Serbisë deri në fund të vitit.