Njëzet e shtatë vjet nga Marrëveshja e Kumanovës: Fundi i spastrimit etnik të Millosheviqit kundër shqiptarëve

Pas 78 ditësh fushate ajrore të NATO-s kundër objektivave ushtarake dhe strategjike të ish-Jugosllavisë, përfaqësuesit ushtarakë serbë nënshkruan Marrëveshjen e Kumanovës, e cila formalizoi tërheqjen e forcave serbe nga Kosova dhe hapjen e rrugës për vendosjen e misionit ndërkombëtar të sigurisë, KFOR.

9 qershori i vitit 1999 mbetet një nga datat më vendimtare në historinë moderne të Kosovës dhe Ballkanit, duke shënuar fundin e një lufte dhe fillimin e një epoke të re politike në rajon.

Marrëveshja u konsiderua nga një pjesë e madhe e analistëve ndërkombëtarë si një kthesë vendimtare që ndryshoi realitetin politik dhe ushtarak në terren, duke i dhënë fund kontrollit efektiv të Beogradit mbi Kosovën.

Me hyrjen në fuqi të saj, forcat ushtarake, policore dhe paraushtarake serbe u tërhoqën nga territori, ndërsa NATO mori përgjegjësinë për sigurinë në vend.

Para këtij zhvillimi, Kosova kishte kaluar një periudhë të rëndë dhune dhe represioni gjatë viteve 1998–1999, e shoqëruar me operacione ushtarake dhe policore të forcave serbe, të cilat sollën vrasje, dëbime masive dhe shkatërrime të gjera në zona të banuara me shqiptarë. Raportet e organizatave ndërkombëtare dokumentuan largimin me forcë të qindra mijëra civilëve dhe një krizë të thellë humanitare që u shtri në të gjithë rajonin.

Ndërhyrja e NATO-s më 24 mars 1999 erdhi pas dështimit të negociatave të Rambujesë dhe përshkallëzimit të situatës në terren. Fushata ajrore 78-ditore synonte të ndalonte operacionet ushtarake të forcave jugosllave dhe të krijonte kushtet për një zgjidhje politike të konfliktit, duke goditur infrastrukturën ushtarake dhe objektivat strategjike në të gjithë territorin e ish-Jugosllavisë.

Në të njëjtën periudhë, Ushtria Çlirimtare e Kosovës vazhdoi rezistencën e saj në terren, duke mbajtur presion mbi forcat serbe dhe duke ndikuar në përshkallëzimin e konfliktit. Aktiviteti i saj, së bashku me zhvillimet në terren dhe ndërhyrjen ndërkombëtare, kontribuoi në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës dhe në rritjen e presionit diplomatik mbi Beogradin.

Marrëveshja e Kumanovës u nënshkrua në një moment kur presioni ushtarak dhe diplomatik mbi Serbinë ishte rritur ndjeshëm, duke e bërë të pamundur vazhdimin e operacioneve ushtarake në Kosovë. Dokumenti përcaktoi tërheqjen e plotë të forcave serbe dhe vendosjen e trupave të NATO-s si garantuese të sigurisë dhe stabilitetit në terren.

Pas hyrjes së KFOR-it në Kosovë, qindra mijëra refugjatë shqiptarë filluan të ktheheshin në shtëpitë e tyre, duke shënuar një kthesë të rëndësishme humanitare pas muajsh zhvendosjesh masive dhe shkatërrimesh. Në këtë periudhë, u krijua edhe korniza e re ndërkombëtare për administrimin e Kosovës përmes Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Marrëveshja e Kumanovës u interpretua gjerësisht si momenti që formalizoi ndryshimin e kontrollit në terren dhe fundin e pranisë ushtarake serbe në Kosovë. Për shumë analistë, ajo përfaqëson një nga rastet më të qarta të ndërprerjes së një konflikti përmes ndërhyrjes ushtarake ndërkombëtare dhe presionit të kombinuar diplomatik e ushtarak.

Në vitet që pasuan, procesi politik që nisi në qershor 1999 çoi gradualisht drejt shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, duke e bërë Marrëveshjen e Kumanovës një pikë kyçe në transformimin e statusit politik të vendit.

Më shumë se dy dekada më vonë, 9 qershori mbetet një datë që simbolizon fundin e luftës, ndryshimin e ekuilibrave në Ballkan dhe fillimin e një realiteti të ri politik në Kosovë, të ndërtuar mbi ndërhyrjen ndërkombëtare, rezistencën lokale dhe proceset e mëvonshme të shtetformimit.

The GeoPost