Sipas raportit të BE-së për Serbinë: Korrupsioni nuk po dobësohet, presioni mbi median po rritet

Serbia nuk ka bërë përparim kyç në fushat e sundimit të ligjit, luftës kundër korrupsionit dhe lirisë së medias, gjë që mbetet një pengesë e madhe për përparimin e mëtejshëm në negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian (BE).

Kështu thuhet në dokumentin e fundit të Komisionit Evropian, i cili vlerëson progresin e Serbisë në kapitujt 23 dhe 24.

Është një dokument që përgatitet midis dy raporteve vjetore të progresit, të cilat Komisioni Evropian i publikon çdo vjeshtë.

Bashkimi Evropian shpreh shqetësim serioz për rritjen e presionit politik mbi gjyqësorin, mungesën e rezultateve në ndjekjen penale të korrupsionit të nivelit të lartë, sulmet në rritje ndaj gazetarëve dhe përkeqësimin e mjedisit zgjedhor.

Dokumenti vëren se protestat e studentëve dhe kërkesat për llogaridhënie nga qeveria kanë karakterizuar periudhën e kaluar, ndërsa në të njëjtën kohë janë regjistruar incidente të dhunshme, presion mbi shoqërinë civile dhe median, si dhe përparim i kufizuar në zbatimin e reformave që janë thelbësore për vazhdimin e rrugës evropiane të Serbisë.

Ky është një nga dokumentet më të rëndësishme për çdo vend që përpiqet të përparojë në procesin e integrimit evropian, pasi përfaqëson një element kyç në negociatat e anëtarësimit.

REL ka pasur qasje në këtë dokument, i cili ishte objekt diskutimi midis diplomatëve nga shtetet anëtare të Bashkimit Evropian në fillim të kësaj jave.

Periudha e raportimit u shënua nga tensione në skenën e brendshme.

Situata e brendshme, sipas dokumentit, u shënua nga tensione të larta. Ai thotë se liria e tubimit në përgjithësi respektohej dhe protestat lejoheshin, por siguria e pjesëmarrësve nuk ishte gjithmonë e garantuar dhe se u regjistruan disa incidente të dhunshme kundër demonstruesve dhe gazetarëve. Theksohet se vetëm disa nga autorët janë ndjekur penalisht deri më tani.

“Lidhur me akuzat për përdorim të tepruar të forcës nga policia gjatë protestave, procedurat janë ende duke vazhduar dhe deri më tani nuk është arritur asnjë dënim kundër oficerëve të policisë të akuzuar. Presioni mbi organizatat e shoqërisë civile dhe gazetarët është rritur, duke përfshirë fushatat e shpifjes të drejtuara kundër individëve dhe organizatave që mbrojnë sundimin e ligjit dhe luftën kundër korrupsionit”, thuhet në dokument.

Ai shtoi se vëzhguesit e zgjedhjeve lokale në mars të këtij viti dëshmuan dhunë në të gjitha komunat e vizituara përveç njërës. Ata vunë re, ndër të tjera, një numër parregullsish, përkeqësim të kushteve për fushatë, akuza për presion mbi votuesit, blerje votash dhe abuzim të burimeve administrative dhe pozicioneve zyrtare për qëllime fushate. Ata gjithashtu vunë në dukje intensifikimin e mëtejshëm të zbehjes së vijave ndarëse midis shtetit, autoriteteve lokale dhe partisë në pushtet, si dhe problemet në mjedisin mediatik.

Duke iu referuar raporteve nga vëzhguesit ndërkombëtarë, dokumenti vlerëson pozitivisht hapat e ndërmarrë për të përmirësuar integritetin e regjistrit të votuesve.

Ndikimi negativ i ‘ligjeve të Mrdić-it’

Dokumenti jozyrtar i Komisionit Evropian mbi sundimin e ligjit në Serbi arrin në përfundimin se presioni i tepërt mbi gjyqësorin dhe prokurorinë është “rritur ndjeshëm”, gjë që ngre shqetësime serioze.

Një pjesë e veçantë e dokumentit i kushtohet ligjeve gjyqësore të miratuara në janar të këtij viti, të cilat thuhet se janë miratuar me procedurë emergjente, pa një proces konsultimi transparent dhe gjithëpërfshirës.

Ekspertët që morën pjesë në hartimin e raportit vlerësojnë se këto ndryshime ndikojnë negativisht në funksionimin e Prokurorisë për Krimin e Organizuar (TOK), dobësojnë autonominë e prokurorisë dhe përfaqësojnë ndërhyrje të panevojshme në trajtimin e rasteve të krimit të rëndë dhe të krimit të organizuar.

“Përveç kësaj, siç është thënë më parë, tërheqja e hetuesve të policisë nga grupet operative të formuara në TOK, të cilat u krijuan si mekanizëm hetimor në përputhje me nenin 11 të Ligjit për Organizimin dhe Kompetencën e Organeve Shtetërore në Shtypjen e Krimit të Organizuar, Terrorizmit dhe Korrupsionit, pengon hetimet e vazhdueshme dhe zvogëlon efikasitetin e hetimeve të kryera nga TOK”, thuhet në dokument.

Raporti vlerëson se Serbia duhet të veprojë pa vonesë sipas rekomandimeve të Komisionit të Venedikut, duke shfuqizuar ose ndryshuar në mënyrë thelbësore vendimet e miratuara në janar 2026.

Gjithashtu thuhet se disa dispozita të amendamenteve të miratuara janë në kundërshtim me qëllimin e reformave të mëparshme kushtetuese, të zbatuara si pjesë e procesit të pranimit të Serbisë në Bashkimin Evropian, që është forcimi i pavarësisë së gjyqësorit dhe autonomia e prokurorisë.

Rritje e ndjeshme e presionit politik mbi gjyqësorin

Raporti mbi kapitujt 23 dhe 24 vlerëson se presioni politik mbi gjyqësorin dhe prokurorinë është rritur ndjeshëm, duke përfshirë presionet që lidhen me ndjekjet penale me interes të lartë publik. Siç thuhet në dokument, institucionet kompetente kanë marrë masa të kufizuara për të hetuar raste të tilla ndërhyrjeje dhe për të përcaktuar përgjegjësinë për to.

Theksohet se zyrtarët në Beograd, përfshirë disa përfaqësues të institucioneve më të larta shtetërore dhe deputetë, vazhduan të bënin komente publike të papërshtatshme në lidhje me hetimet dhe procedurat gjyqësore në vazhdim, përfshirë punën e prokurorëve dhe gjyqtarëve individualë.

Specifikohet se këto komente përfshinin kritika ndaj vendimeve të gjykatës, si dhe kërcënime për shkarkimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve. Dokumenti vëren se shoqatat e gjyqtarëve dhe prokurorëve në disa raste kanë mbrojtur kolegët e tyre, ndërsa Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë kanë mbetur kryesisht pasivë dhe nuk e kanë përmbushur plotësisht rolin e tyre në reagimin ndaj rasteve të ndikimit të padrejtë, megjithëse kjo parashikohet në rregulloren e tyre të procedurës.

“As Asambleja Kombëtare dhe as Qeveria deri më tani nuk kanë reaguar në rastet e komenteve të papërshtatshme publike nga anëtarët e tyre, pavarësisht faktit se komente të tilla duket se janë në shkelje të kodeve të tyre të sjelljes”, thuhet në dokument.

Asnjë përparim në rastet e korrupsionit në shkallë të gjerë

Dokumenti arrin në përfundimin se nuk është bërë asnjë përparim në një numër rastesh korrupsioni në shkallë të gjerë. Në këtë kontekst, thuhet se hetimet për korrupsion të mundshëm të nisura pas shembjes së një tendë në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit nuk kanë përfunduar ende.

Shtohet se Prokuroria për Krimin e Organizuar raportoi bashkëpunim të pamjaftueshëm nga policia në drejtim të ofrimit të dokumentacionit të plotë provues, dhe se bashkëpunimi midis prokurorisë dhe policisë është përkeqësuar në muajt e fundit.

Sipas vlerësimeve të raportit, TOK vazhdon të përballet me pengesa operacionale dhe përpjekje për ndikim të padrejtë, të cilat u intensifikuan më tej gjatë periudhës së raportimit.

Dokumenti përmend edhe rastin e dy prokurorëve, mandatet e të cilëve nuk u zgjatën, të cilët punuan në dy raste me rëndësi të madhe publike – rastin e shembjes së tendës në Novi Sad dhe rastin e sekuestrimit të pesë tonëve marihuanë në Konjuh.

Kjo, pretendohet, ka ndikuar negativisht në hetimet dhe procedurat gjyqësore në vazhdim në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë dhe krimit të organizuar.

Dokumenti vlerëson se Ligji për Parandalimin e Korrupsionit është përgjithësisht i mirë-vendosur, por se ka mangësi të konsiderueshme, veçanërisht kur bëhet fjalë për kontrollin dhe verifikimin e të dhënave të pasurisë. Gjithashtu thekson se zbatimi i ligjit nuk zbatohet për të gjithë zyrtarët publikë të rangut të lartë që janë veçanërisht të ekspozuar ndaj rrezikut të korrupsionit.

Vërehet se nuk janë marrë masa shtesë pas ndryshimeve në Ligjin e Prokurimit Publik në lidhje me sektorët me rrezik të lartë korrupsioni.

“Shumë kontrata jepen jashtë kornizës së legjislacionit standard të prokurimit publik, përmes ligjeve të veçanta të destinuara për projekte individuale dhe marrëveshjeve ndërshtetërore të përdorura për projekte të mëdha infrastrukturore, me dispozita që u japin pjesëmarrësve të caktuar akses të privilegjuar në procedurat e tenderimit”, thuhet në dokument.

Shtohet se një praktikë e tillë nuk është në përputhje me acquis communautaire të Bashkimit Evropian.

“Rreziku i korrupsionit për shkak të anashkalimit të procedurave të prokurimit publik mbetet i lartë”. thekson raporti.

Gjithashtu thuhet se Qeveria nuk e ka zbatuar rekomandimin e kahershëm të Komisionit Evropian për të krijuar një marrëdhënie konstruktive me Këshillin Kundër Korrupsionit, i cili funksionon si organi i tij këshillimor. Vërehet se Këshilli nuk përfshihet në konsultimet mbi projektligjet, ndërsa Qeveria nuk i zbaton rekomandimet e tij.

Rritje e numrit të sulmeve ndaj gazetarëve

Dokumenti i Komisionit Evropian mbi monitorimin e progresit të Serbisë përfundon në kapitujt 23 dhe 24 se ka pasur një rritje të numrit të sulmeve dhe rasteve të presionit ndaj gazetarëve, ndërsa autoritetet nuk i kanë dënuar vazhdimisht incidente të tilla. Kjo përfshin sulme fizike, disa prej të cilave ndodhën në prani të policisë, e cila nuk reagoi.

Vërehet se një numër i vogël i rasteve të raportuara kanë rezultuar në dënime përfundimtare. Gjithashtu thuhet se janë regjistruar raste të përdorimit të forcës nga policia kundër gazetarëve, pengimit të punonjësve të medias për të raportuar mbi protestat, si dhe ndalimit afatshkurtër të gazetarëve.

Gazetaret femra thuhet se janë veçanërisht të ekspozuara ndaj kërcënimeve dhe sulmeve, veçanërisht në internet.

“Sulmet e përsëritura verbale nga zyrtarë të lartë ndaj gazetarëve kanë vazhduar dhe po kanë një efekt frenues mbi lirinë e shprehjes”, thuhet në dokument.

Gjithashtu thuhet se periudha e raportimit u shënua nga sulme të koordinuara nga bot-e në llogaritë e mediave të pavarura dhe organizatave të shoqërisë civile në rrjetet sociale. Vlerësohet se seriali dokumentar i transmetuar në disa kanale televizive, përfshirë kanalet kombëtare, kontribuoi në një fushatë shpifjesh kundër disa gazetarëve, ndërsa autoritetet nuk e dënuan publikisht transmetimin e tij.

Gjithashtu vihet re se anëtarët e Këshillit të Organit Rregullator për Median Elektronike (REM) ende nuk janë emëruar, prandaj tregu audiovizual mbetet pa një organ rregullator, veçanërisht kur bëhet fjalë për reagimin ndaj shkeljeve të legjislacionit për median.

“Disa kanale televizive filluan transmetimin e programeve pa licencat e nevojshme, përfshirë edhe përmes rrjetit kabllor Telekom Srbija. Zyrtarët publikë ishin të ftuar në këto kanale, ndërsa në të njëjtën kohë merrnin fonde publike”, thuhet në dokument.

Komisioni Evropian vlerëson se Serbia nuk ka ndërmarrë masa të rëndësishme për të luftuar manipulimin dhe ndërhyrjen e informacionit të huaj.

Në këtë kontekst, ai deklaron se RT Balkan, një media shtetërore ruse nën sanksionet e Bashkimit Evropian, vazhdon të transmetojë programe në serbisht përmes operatorit kabllor Telekom Srbija, i cili është me shumicë në pronësi të shtetit, bazuar në një licencë të lëshuar nga Këshilli i mëparshëm REM në vitin 2024.

Asnjë përmirësim në ndjekjen penale të krimeve të luftës

Dokumenti vlerëson se nuk është bërë asnjë përparim në fushën e ndjekjes penale të krimeve të luftës. Ai thotë se Serbia duhet të ndërmarrë hapa shtesë për të përshpejtuar ndjekjen penale të rasteve të krimeve të luftës dhe për të zgjidhur numrin e madh të rasteve të prapambetura prej më shumë se 1,731 çështjesh para gjyqit, të cilat mbeten një shkak serioz për shqetësim.

Vërehet se bashkëpunimi midis Zyrës së Prokurorit të Krimeve të Luftës dhe Zyrës së Prokurorit të Mekanizmit Ndërkombëtar të Mbetur për Tribunalet Penale ka vazhduar. Bashkëpunimi me Bosnjën dhe Hercegovinën ka vazhduar gjithashtu, ndërsa pothuajse nuk ka bashkëpunim me Kroacinë dhe Kosovën.

Dokumenti thekson se gjyqësori serb nuk u ka dhënë kompensim financiar viktimave në asnjë procedurë penale për krime lufte.

“Fati i pazgjidhur i personave të zhdukur nga konfliktet e viteve 1990 mbetet një nga çështjet kryesore që duhet zgjidhur në Ballkanin Perëndimor. Pavarësisht progresit të vazhdueshëm në identifikimin e viktimave, 7,608 persona mbeten të zhdukur si pasojë e konfliktit”, thuhet në raportin mbi sundimin e ligjit.