Çfarë mësoi Kremlini nga protestat në Iran: Inflacioni, shtypja dhe frika nga sanksionet

Ruajtja e regjimit të korruptuar, të sanksionuar dhe shtypës në Teheran është një rezultat me rëndësi kritike për Moskën. Ajo do ta ketë parë me një interes të madh (vetjak) dhe do të nxjerrë përfundime nga  suksesi fillestar, i përgjakshëm i teokracisë iraniane, në dëbimin e protestuesve nga rrugët.

Pra, çfarë mësimesh mund të ketë nxjerrë Kremlini nga protestat më të mëdha në Iran që nga revolucioni i vitit 1979?

Mësimi i Parë: Inflacioni mbi të gjitha 

Për sa i përket ruajtjes së stabilitetit, është më e rëndësishme të kontrollohet inflacioni sesa të nxitet rritja ekonomike.

Inflacioni në Iran  ka qenë i lartë  për dekada të tëra, duke rënë rrallë nën 10% në vit që nga revolucioni. Sipas Bankës Botërore, ai ka qenë në shifra dyshifrore që nga pandemia,  duke arritur kulmin  në 46% tre vjet më parë, përpara se të ulet në 33% brenda një viti.

Në të njëjtën kohë, ekonomia është rritur me një mesatare prej 4.5% për disa vite. Banka Botërore vlerëson se rënia e çmimeve të naftës dhe lufta me Izraelin do  ta shtyjnë inflacionin deri në  44% në vitin aktual financiar në mes të një rënieje ekonomike. Ishte ky raund i fundit i rritjes së çmimeve që shkaktoi protestat.

Në këtë front, Rusia ka relativisht pak shqetësime. Falë masave drakoniane nga Banka Qendrore, inflacioni në Iran po bie dhe po ecën me rreth një të dhjetën e ritmit. Edhe pse rritja e çmimeve për ushqimet dhe mallrat thelbësore është më e lartë se shifra e përgjithshme, rritjet e çmimeve në stilin iranian janë të paimagjinueshme në Rusi në kushtet aktuale.

Kremlini është i përgatitur të sakrifikojë rritjen ekonomike për stabilitetin e çmimeve. Ngadalësimi ekonomik, veçanërisht në sektorin civil, është një pasojë e drejtpërdrejtë e kësaj zgjedhjeje. I përballur me një tkurrje për shkak të luftës dhe rënies së çmimeve të naftës, Irani nuk mund të stimulojë rritjen duke lehtësuar politikën monetare kur inflacioni është në nivelin e tij aktual.

Banka qendrore e Rusisë, e cila ka luftuar rritjen e çmimeve me vite të tëra të një politike monetare të shtrënguar, tani mund të  ulë  normat e interesit (shumë të larta) për të ndihmuar në uljen e ekonomisë drejt një uljeje të butë, në vend të një rënieje.

Ngjarjet në Iran vetëm sa do ta forcojnë kampin në Moskë që mbështet stabilitetin e çmimeve në betejën e tyre të gjatë kundër atyre që shtyjnë për rritje me çdo çmim.

Mësimi i Dytë: Mbani nën kontroll shpenzimet qeveritare 

Sipas standardeve perëndimore, asnjëri vend nuk ka një deficit të madh buxhetor ose borxh publik. Në vitet 2023–2024 (kontabiliteti i Teheranit bëhet në një vit tjetër kalendarik), deficiti i Iranit ishte 2.5% e PBB-së. Qeveria kishte shpresuar ta ulte atë, por lufta dhe rënia e çmimeve të naftës e penguan këtë, dhe në vitet 2024–2025, deficiti parashikohet të jetë rritur në 3.3%. Banka Botërore pret që ai të kalojë 4% në vitin aktual. Për të mbuluar hendekun, qeveria dyfishoi planet e saj të huamarrjes në tregun e brendshëm dhe rriti tërheqjet nga Fondi Kombëtar i Zhvillimit.

Rusia përballet me një situatë pothuajse identike. Në vitin 2025, Rusia shënoi një deficit fiskal prej 2.6% të PBB-së – pesë herë më të lartë se sa ishte planifikuar. Për vitin 2026, Moska miratoi një buxhet me një deficit prej 1.6%, por bisedat private brenda qeverisë hedhin dyshime nëse kjo mund të arrihet për shkak të një kombinimi të luftës në Ukrainë, çmimeve të ulëta të naftës dhe rritjes së ngadaltë. Pjesa likuide e Fondit të Mirëqenies Kombëtare të Rusisë, e cila ka mbuluar deficitin që nga fillimi i luftës, është përgjysmuar që nga viti 2022.

Në pamje të parë, si Irani ashtu edhe Rusia kanë deficite buxhetore të tolerueshme. Për shembull, Britania dhe Franca kanë deficite prej 5.2% të PBB-së. Megjithatë, sanksionet e detyrojnë Moskën dhe Teheranin të mbështeten vetëm te bankat vendase për huamarrje për të mbuluar diferencën. Kjo rrit koston e shërbimit të kredisë, dhe me norma të larta interesi, kostoja e huamarrjes vendase rritet edhe më tej, duke shkaktuar një spirale borxhi. Për më tepër, premtimi i obligacioneve qeveritare ndaj bankës qendrore për të gjeneruar likuiditet nxit në mënyrë efektive inflacionin ndërsa borxhi rritet.

Ky financim de facto i borxhit me ndihmën e bankës qendrore është pasojë e sistemeve financiare të mbyllura në të dy vendet. Ashtu si qeveria iraniane, Rusia nuk mund të shkurtojë shpenzimet. Niveli aktual i shpenzimeve është i nevojshëm për të financuar luftën dhe për të ruajtur stabilitetin shoqëror. Protestat iraniane mund të forcojnë pozicionin e atyre që kërkojnë shkurtime shpenzimesh. Por në Rusi, ashtu si në Iran, çdo vendim për uljen e shpenzimeve ushtarake dhe sociale duhet të vijë nga lart.

Mësimi i Tretë: Forcimi i Bankave 

Një shkak i protestave iraniane ishte rënia e bankës më të madhe private të vendit, Ayandeh. Për shumë vite, ajo kishte ofruar norma jashtëzakonisht të larta depozitash, ndërsa u kishte dhënë hua kompanive të lidhura.

Pronari i bankës kishte lidhje të forta me udhëheqjen e vendit, bleu rreth  475 milionë dollarë  pasuri të paluajtshme në Londër dhe Evropë dhe përdori kreditë e bankës së tij për të financuar ndërtimin e qendrës më të madhe tregtare në Lindjen e Mesme. Një shpëtim financiar nga qeveria për bankën  thuhet se ishte  pika e fundit për iranianët, të cilët e panë këtë si provë të korrupsionit sistemik dhe kuptuan rreziqet për kursimet e tyre në banka të tjera.

Rusia ka pasur disa falimentime bankash të profilit të lartë   (për shembull, Ugra, Otkritie, Probiznesbank) gjatë dekadës së fundit, por një pastrim efektiv i Bankës Qendrore i përmirësoi gjërat.

Kur Rusia nisi pushtimin e saj të plotë të Ukrainës në vitin 2022, sistemi bankar vendas ishte rikuperuar kryesisht. Edhe pse inflacioni i lartë dhe ngadalësimi ekonomik kanë rritur borxhet e këqija midis huamarrësve të korporatave dhe atyre me pakicë, siç  shkroi ky autor  në fund të vitit të kaluar, nuk ka shenja të një krize bankare të afërt në Rusi.

Vendi ka një nivel shumë më të ulët të borxhit të keq sesa Irani. Edhe huamarrja e lehtë e kompanive të mbrojtjes mbështetet nga garancitë qeveritare me normat e tregut, të cilat kompensohen pjesërisht nga buxheti.

Mësimi Katër: Interneti Mund të Fiket 

Rusia duket se e ka mësuar këtë mësim edhe para ngjarjeve në Iran. Kremlini filloi të kufizonte aksesin në disa shërbime online para pushtimit të Ukrainës. Që nga viti 2022, këto përpjekje janë rritur shumë. ( The Bell  mbuloi shkallën në rritje të ndërprerjeve të internetit në Rusi  këtu. )

Të dy vendet kanë shumë të përbashkëta kur bëhet fjalë për shtypjen dixhitale – kontroll pothuajse të plotë shtetëror mbi median, mjete të ndryshme për filtrimin e përmbajtjes dhe kriminalizimin e postimeve në mediat sociale.

Krahasuar me atë që duket të jetë natyra e ashpër dhe e përgjithshme e goditjes së internetit nga Irani, Rusia ndjek një qasje më të sofistikuar. Ndalimi i aksesit në faqet e internetit është selektiv. Kur një shërbim i huaj duhet të bllokohet, zakonisht promovohet paraprakisht një alternativë vendase.

VPN-të janë të ndaluara vetëm në emër, me theks në propagandë dhe kontroll të narrativës, në vend që të fikin të gjithë internetin.

Megjithatë, siç ka treguar Irani, nëse regjimi i frikësohet një rreziku ekzistencial, është teknikisht dhe politikisht e mundur të ndërhyjë. Autoritetet ruse janë më të përgatitura për të ndërmarrë një hap të tillë sesa ishin në fillim të luftës në Ukrainë. Në vitet 2024-2025, Kremlini shkoi deri aty sa mbylli WhatsApp dhe YouTube, dy shërbime që më parë ishin konsideruar të ndaluara për shkak të rrezikut të shkaktimit të pakënaqësisë së gjerë publike.

Mësimi i pestë: Sanksionet funksionojnë 

Zyrtarët si në Iran ashtu edhe në Rusi promovojnë një paradoks retorik mbi sanksionet: duke i fajësuar ata për shumë probleme ekonomike të brendshme, ndërsa në të njëjtën kohë i përçmojnë masat si të dobëta, kundërproduktive dhe që nuk kanë arritur të minojnë themelet e stabilitetit të shtetit. Irani ka kaluar katër herë më shumë kohë nën kufizime të rrepta sesa Rusia. Një ndryshim kyç është se masat  kundër Iranit  bazohen në rezolutat e OKB-së dhe për këtë arsye janë efektive në nivel global.  Sanksionet e Rusisë  janë të pjesshme, të vendosura vetëm nga Perëndimi dhe më pak të fiksuara.

Të dy vendet u shkëputën nga rrjeti i pagesave SWIFT dhe sistemet financiare perëndimore – megjithëse përjashtimi i Rusisë nuk është aq i plotë. Të dyja kanë rritur varësinë e tyre nga Kina për tregti, megjithëse, përsëri, Rusia ka kanale financiare drejt vendeve të tjera, veçanërisht atyre jashtë orbitës perëndimore, si vendet e tjera BRICS. Dhe të dyja po përpiqen të importojnë teknologji – megjithëse edhe një herë, Rusia duket se po përballet më mirë falë ekonomisë së saj të brendshme më të zhvilluar dhe faktit se shumë vende, përfshirë ato me të cilat kufizohet në Kaukaz dhe Azinë Qendrore, nuk kanë vendosur sanksione.

Mund të duket se e gjithë kjo e lë Rusinë në një vend më të mirë. Por këto avantazhe ekonomike – një ekonomi më e sofistikuar, teknologji më e mirë dhe standarde më të larta jetese – në fakt krijojnë rreziqe më të mëdha. Të jetosh nën sanksione për një kohë të gjatë pa ulur seriozisht mirëqenien, sigurinë dhe tolerancën ndaj dhimbjes së publikut rus do të jetë shumë më e vështirë. Ngjarjet në Iran, në teori, duhet t’i bëjnë udhëheqësit e Rusisë të dyshojnë në aftësinë e tyre për t’i bërë ballë sanksioneve për një kohë të pacaktuar pa u përballur me rreziqe në rritje për sistemin në tërësi.

Mësimi i Gjashtë: Shtypni së pari, mendoni më vonë 

Shtypja e përgjakshme dhe  në dukje e suksesshme  e protestave të Iranit duhet të përforcojë qasjen e vendosur të Kremlinit – nëse mospajtimi nuk mund të shpërblehet, ai duhet të shtypet, dhe sa më herët aq më mirë. Kjo do të thotë që forcat e rendit duhet të jenë të përgatitura për të vrarë dhe gjymtuar, dhe se opozita nuk mund të lejohet të mblidhet dhe të organizohet askund (veçanërisht brenda vendit).

Ekziston gjithashtu një mirëkuptim se Perëndimi në përgjithësi do të kufizohet në fjalë të ashpra. Ky mësim shkon përtej ekonomisë. Me shumë mundësi është përvetësuar nga Kremlini nga studimi i revolucionit të Maidanit në Kiev në vitet 2013-2014 dhe tubimeve në mbështetje të Alexei Navalny-t që dikur tërhoqën dhjetëra mijëra njerëz në rrugët e Moskës dhe në të gjithë vendin.

Shtypja e protestave në Iran mund të duket shumë larg realitetit ekonomik të Rusisë, por Kremlini padyshim po i ndiqte ngjarjet nga afër. Moska me shumë gjasa mbeti edhe më e bindur për mençurinë e strategjisë së saj – veçanërisht në frenimin e inflacionit dhe pastrimin e sektorit bankar.

Gjithashtu ofron një argument të ri për uljen e shpenzimeve qeveritare dhe për të punuar për të lehtësuar të paktën disa nga sanksionet perëndimore. Përtej ekonomisë, kjo mund të nxisë edhe një shtrëngim të mëtejshëm të kufizimeve si në internet ashtu edhe në botën reale.

The Geo Post