Çfarë duhet ditur rreth programit bërthamor të Iranit

Të premten, Izraeli nisi një sulm të guximshëm ndaj Iranit, duke synuar objektet bërthamore, udhëheqësit ushtarakë dhe shkencëtarët. Kryeministri Netanyahu tha se operacioni goditi “në krye” programin e armëve bërthamore të Iranit.

Megjithatë, sipas vlerësimeve ndërkombëtare, përfshirë inteligjencën amerikane, programi i Iranit aktualisht nuk është i aftë të prodhojë armë. Teherani pretendon se programi i tij bërthamor është paqësor dhe shërben vetëm për të gjeneruar energji – por ka mjetet për ta armatosur atë nëse dëshiron.

Si ka filluar

Programi bërthamor i Iranit filloi në vitin 1957 me mbështetjen e SHBA-së nën Shahun. Kjo mbështetje përfundoi me Revolucionin Islamik të vitit 1979. Që atëherë, Irani ka këmbëngulur se nuk kërkon armë bërthamore dhe është nënshkrues i Traktatit të OKB-së për Mospërhapjen (NPT).

Pse është kontroverse

Pasurimi i uraniumit është problemi kryesor. Sasi të vogla përdoren në termocentrale, por kur pasurohet në 90%, uraniumi bëhet i përshtatshëm për armë. Irani e ndaloi pasurimin nën presion në fillim të viteve 2000, por e rifilloi atë në vitin 2006.

Në vitin 2015, Irani pranoi të kufizonte pasurimin në këmbim të lehtësimit të sanksioneve. Marrëveshja e kufizoi pasurimin në 3.67%. Megjithatë, pasi SHBA-të u tërhoqën nga marrëveshja në vitin 2018, Irani zgjeroi përpjekjet e tij për pasurim, vendosi centrifuga moderne dhe rriti rezervat e tij të uraniumit.

Sa afër një bombë është Irani?

Irani e ka ulur në mënyrë drastike kohën që duhet për të prodhuar uranium të përshtatshëm për bomba. Që nga viti 2024, vendi do të ketë mjaftueshëm uranium të pasuruar 60% për të ndërtuar disa bomba me rafinim të mëtejshëm. Sipas IAEA-s, rezervat aktuale të Iranit mund të shndërrohen në uranium të përshtatshëm për armë brenda pak javësh.

Uranium i Pasuruar – Bazat

Uraniumi natyror duhet të pasurohet që të jetë i dobishëm. Më pak se 1% është uraniumi-235, izotopi i nevojshëm për energji ose armë. Centrifugat e ndajnë këtë izotop nga uraniumi-238 më i bollshëm. Irani ka mijëra centrifuga moderne që e përshpejtojnë ndjeshëm procesin.

Sulmet e fundit

Sulmi izraelit goditi Natanzin, objektin kryesor të pasurimit të uraniumit në Iran, duke vrarë gjashtë shkencëtarë bërthamorë. Irani ka fortifikuar prej kohësh objektet e tij bërthamore dhe gjithashtu ka ndërtuar objekte nëntokësore, duke i bërë ato të vështira për t’u shkatërruar plotësisht. Objekte të tjera të mëdha, duke përfshirë Fordow dhe Bushehr, thuhet se nuk u dëmtuan.

Përfundim

Irani pretendon se programi i tij bërthamor është paqësor, por pasurimi dhe rezervat e tij të uraniumit sugjerojnë se mund të ndërtojë shpejt një bombë nëse do të donte. Situata mbetet e paqëndrueshme ndërsa tensionet ndërkombëtare përshkallëzohen.

/edition.cnn.com