Qeveria e re e Malit të Zi: Një tjetër hap më afër Beogradit e Moskës

Në pamje të parë, formimi i qeverisë së re të Malit të Zi duket se përfaqëson një fitore për forcat pro-perëndimore në vend. Pavarësisht kësaj, koalicioni i ri përfundimisht mbështetet nga grupe me lidhje të ngushta si me Serbinë ashtu edhe me Rusinë.

Formimi i qeverisë së re të koalicionit në Mal të Zi, pas negociatave të gjata mes partnerëve dhe të kryesuar zyrtarisht nga lideri i “Lëvizjes Evropa Tani” (PES) Milojko Spajiq, u konfirmua më 31 tetor. Kjo u  dakordua pesë muaj pas zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të qershorit. Ai shënoi fundin e një periudhe negociatash për formimin e qeverisë, gjatë së cilës perspektiva e zgjedhjeve të reja parlamentare, dhe akoma më shumë paqëndrueshmëri, u shfaq e madhe. Mjete të shumta mediatike menduan se qeveria e re e Malit të Zi ishte “pro-BE” dhe se “një periudhë e re stabilizimi” ishte si rrjedhim. Por a e errësojnë pohime të tilla atë që po ndodh në të vërtetë në vend?

pajiq ka deklaruar se qeveria e tij do të fokusohet në çështjet ekonomike dhe reformat e nevojshme gjyqësore dhe se do të përpiqet të largohet nga mosmarrëveshjet etnike dhe fetare që kanë karakterizuar peizazhin politik malazez në vitet e fundit. Hapat më të mëdhenj drejt reformave të kërkuara për anëtarësimin në BE dhe për të qenë një “partner i mirë” brenda NATO-s u përfaqësuan nga angazhimet e politikës së jashtme të përcjella nga qeveria e re. Megjithatë, në një inspektim më të afërt, mund të shihet se në kundërshtim me narrativën se PES janë një lëvizje “pro-BE” dhe “centriste” është forca e partive politike pro-serbe dhe pro-ruse në vend, të cilat iu bashkuan NATO-s në vitin 2017. Koalicioni “Për të Ardhmen e Malit të Zi” (ZBCG), pa mbështetjen e të cilit nuk do të mund të formohej qeveria, iu dha posti i kryetarit të Kuvendit, me një premtim të mëtejshëm që ata mund të marrin katër vende ministrore në të ardhmen e afërt.

Përbërja e qeverisë së re dhe mbështetja që e garanton atë, tregon gjithashtu qartë ndikimin e rëndësishëm të Kishës Ortodokse Serbe (KPS) dhe Presidentit autoritar të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, mbi zhvillimet politike në Mal të Zi. Rrjedhimisht, ka të ngjarë që kryeministri i ri, si dhe presidenti i vendit Jakov Milatoviq – të cilët të dy erdhën në skenën politike si kuadro të PSC dhe mbështetës të pasionuar të “litijes madhështore”, protestave të udhëhequra nga PSC kundër “Ligjit për Liritë Fetare” më 2019 – do t’u shërbejë në radhë të parë interesave të atyre që i sollën nga errësira në pozitat më të fuqishme politike.

Spajić, megjithatë, ka bërë përpjekje të mëdha për të siguruar partnerët e Malit të Zi në SHBA dhe BE se qeveria e tij është ajo me të cilën mund të bëjnë biznes. Megjithatë, fati politik i kryeministrit varet kryesisht nga mbështetja e vazhdueshme e koalicionit ZBCG, i cili përfshin një numër figurash kyçe nga Fronti Demokratik (DF) tashmë i zhdukur. Figura udhëheqëse brenda ZBCG-së është kryetari i ri i Parlamentit malazez Andrija Mandiq, një çetnik “Vojvoda” (Duka) i cili ka marrëdhënie të ngushta me Kremlinin. Ai gjithashtu kundërshtoi me zë të lartë pavarësinë e Malit të Zi dhe anëtarësimin në NATO. Për më tepër, ai u shpall fajtor, përpara se dënimi i tij të shfuqizohej pas zgjedhjeve parlamentare të gushtit 2020, për përfshirje në grushtin e shtetit të supozuar të mbështetur nga Rusia në tetor 2016. Një operator politik luftarak, përçarës, por megjithatë i zgjuar, Mandiq mund të jetë më rehat me “politikën e rrugës”. Megjithatë, ai tani kryeson parlamentin e vendit. Megjithatë, ai ka të ngjarë të jetë më i heshtur në vitin e ardhshëm, duke pasur parasysh se ZBCG i ka vënë sytë në postet e ardhshme ministrore.

Fusha e fundit e betejës në “serbizimin” e Malit të Zi është regjistrimi i ardhshëm i popullsisë. Elita në pushtet malazeze e konsideron këtë proces si një mundësi për të ndryshuar ekuilibrin e brishtë të përcaktimit kombëtar dhe etnik në favor të atyre që deklarohen serbë. Edhe nëse rezultatet tregojnë vetëm disa pikë përqindje më shumë në krahasim me regjistrimin e vitit 2011, forcat politike pro-serbe do të kenë një mjet të fuqishëm propagandistik, të cilin do ta përdornin për të legjitimuar dëshirën e tyre (përfundimtare) për të thirrur për një referendum të ri nëse Mali i Zi duhet të mbetet i pavarur apo të ribashkohet me Serbinë. Kjo, për ata që nuk e ndjekin nga afër politikën malazeze, mund të duket e çuditshme. Por drejtimi i udhëtimit në tre vitet e fundit do të thotë se gjithçka është e mundur. Për më tepër, ithtarët e Botës Serbe, të fortë në bindjen e tyre se procesi është i pakthyeshëm, do të presin me durim momentin e tyre. Në një mjedis gjeopolitik nën ethe në të cilin vëmendja ndërkombëtare është e përqendruar diku tjetër, ata besojnë se mund të jenë afër. Në të vërtetë, Aleksandar Vuçiq ka deklaruar se rezultati i regjistrimit të ardhshëm ka më shumë rëndësi për të sesa rezultatet e zgjedhjeve në Mal të Zi.

Aktualisht, megjithatë, retorika e qeverisë së re është se orientimi i politikës së jashtme euroatlantike të Malit të Zi mbetet i pandryshuar dhe, të paktën në afat të shkurtër, mund të ketë pak ose aspak shqetësim për t’u theksuar në këtë drejtim. Megjithatë, qëllimi i ZBCG-së dhe aleatëve të tyre politikë është që së pari të marrin kontrollin e levave të pushtetit, të institucioneve shtetërore.

Emërimi i Andrija Mandiq si kryetar i Kuvendit ishte një hap i rëndësishëm në këtë drejtim. Në të vërtetë, përveç të qenit në gjendje të përcaktojë natyrën dhe dinamikën e agjendës legjislative, Mandiq ka deklaruar gjithashtu, disi jo bindshëm, se Mali i Zi mbetet në kursin e qëndrueshëm të euroatlantizmit.

Megjithatë, vështirë se do të ishte një reagim i tepruar të dyshosh se ai thjesht po u bën fjalë partnerëve të Malit të Zi në BE dhe NATO, të gjitha në një përpjekje për të qetësuar shqetësimet e SHBA-së.

Pra, çfarë ndodh me partnerët perëndimorë të Malit të Zi? 

Në dritën e ftohtë të ditës, duhet të arrihet në përfundimin se ata – duke u përpjekur të futin Aleksandër Vuçiqin në krahun perëndimor – kanë lehtësuar pa dashje marrjen de-fakto të Malit të Zi nga forcat pro-serbe, brenda të cilave ka nga ato që kanë lidhje të mirëdokumentuara me Moskën. Pasi e ka futur Malin e Zi në NATO në 2017-ën, Perëndimi kryesisht ka mbyllur një sy ndaj oreksit neo-kolonial të Vuçiqit ndaj Malit të Zi, të cilat kanë krijuar rreziqe të vërteta jo vetëm për Malin e Zi, por edhe për Bosnje-Hercegovinën dhe Kosovën. Historia na mëson se qetësimi i një autokrati nuk çon kurrë në paqe dhe stabilitet. Në dëm të interesave të veta afatgjata, Perëndimi ka qëndruar për një kohë të gjatë, ndërsa partitë pro-serbe kanë konsoliduar kontrollin mbi Malin e Zi, duke destabilizuar më tej një vend që tashmë ishte i rrënuar nga përçarje të thella politike. Për më tepër, ata i kanë lënë elitat politike dhe intelektuale lokale me orientim perëndimor – disa prej të cilave argumentojnë se Perëndimi nënvlerëson rreziqet e përpjekjeve ruse për të shtyrë agjendën e tyre në rajon – në një pozicion ankthi të madh, në të cilin ata kanë frikë nga braktisja dhe tradhtia nga aleatët e tyre perëndimorë. Shumë, megjithatë provat për të kundërtën, mbahen pas shpresës se, më shpejt se sa vonë, ata aleatë do të arrijnë të kuptojnë se nevojitet urgjentisht një ndryshim i politikës./The Geopost/