BE vendos rekord në shpenzimet ushtarake, pret rritje të mëtejshme në vitin 2025

Bashkimi Evropian shpenzoi kolektivisht 343 miliardë euro (402 miliardë dollarë) për mbrojtjen vitin e kaluar, duke tejkaluar parashikimet dhe duke vendosur një rekord të ri, sipas një raporti të Agjencisë Evropiane të Mbrojtjes (EDA).

Agjencia tha se pret që shpenzimet për mbrojtje të rriten më tej në vitin 2025 – në 381 miliardë euro (446 miliardë dollarë).

Totali i shpenzimeve ushtarake të bllokut në vitin 2024 është rreth një e gjysmë më i madh se ai i Kinës dhe më shumë se trefishi i buxhetit ushtarak të Rusisë. Vetëm Shtetet e Bashkuara kanë shpenzime më të larta ushtarake. Shifra përfaqëson 1,9% të PBB-së së BE-së dhe një rritje prej 19% krahasuar me vitin e kaluar.

Niveli i lartë i shpenzimeve për mbrojtje nxitet kryesisht nga blerja e pajisjeve të reja si dhe nga rritja e fondeve për kërkime dhe zhvillim në të 27 vendet anëtare të BE-së. Të dyja së bashku quhen “investime mbrojtëse” në terminologjinë e BE-së, ndryshe nga paratë për pagat e trupave ose mirëmbajtjen e objekteve.

Investimet përbënin 31% të shpenzimeve totale për mbrojtje, ose 106 miliardë euro (124 miliardë dollarë), nga të cilat 13 miliardë euro (15 miliardë dollarë) u përdorën për kërkime dhe zhvillim. Blerjet e pajisjeve u rritën me 39% nga viti në vit, ndërsa kërkimi dhe zhvillimi u rritën me 20%.

Rekordi i shpenzimeve nxitet nga rritja e buxheteve në mbarë bllokun, jo vetëm nga synimet e kryeqyteteve individuale për të zgjeruar ushtritë e tyre. Të gjitha përveç dy vendeve rritën buxhetet ushtarake në vitin 2024. Nga 25 shtete që rritën shpenzimet në vitin 2025, 16 shpenzuan mbi 10% më shumë në vitin 2024 se në 2023 – mes tyre Gjermania, Polonia, Spanja, Suedia dhe Holanda. Vetëm Portugalia dhe Irlanda ulën buxhetet ushtarake në vitin 2024.

Shpenzimet ushtarake evropiane kanë qenë në rritje eksponenciale që nga viti 2014, kur Rusia aneksoi Gadishullin e Krimesë nga Ukraina. Në atë kohë, shpenzimet për mbrojtje në bllok kishin arritur nivelin më të ulët që nga fillimi i mbledhjes së të dhënave në vitin 2005 – 189 miliardë euro (221 miliardë dollarë), të përshtatura me inflacionin.

Edhe pse tashmë në rritje, ky trend u përshpejtua më tej nga sulmi i plotë i Rusisë ndaj Ukrainës, i nisur në shkurt 2022.

Në fakt, shpenzimet për mbrojtje vitin e kaluar u rritën edhe më shpejt se parashikimet e EDA-së nga fundi i vitit 2023, duke i tejkaluar ato me 17 miliardë euro (20 miliardë dollarë).

Shumë nga shpenzuesit më të mëdhenj ushtarakë të BE-së ndodhen pranë Rusisë. Polonia kryeson me gati 4% të PBB-së vitin e kaluar, e ndjekur nga Estonia, Letonia dhe Lituania, secila duke shpenzuar mbi 3% të PBB-së për ushtrinë.

Vetë BE-ja ka luajtur një rol gjithnjë e më aktiv në koordinimin e projekteve ndërkufitare dhe në mobilizimin e fondeve ushtarake që më parë ishin rezervuar për qëllime civile. Çështjet e mbrojtjes janë mbajtur prej kohësh si prerogativë kombëtare nga shumë kryeqytete të BE-së, por qëndrime të tilla janë zbutur kohët e fundit përballë kërcënimit nga Rusia dhe marrëdhënieve gjithnjë e më të ftohta me Shtetet e Bashkuara, të lehtësuara nga premtimi për financa të lira nga Brukseli.

Botimi i raportit vjetor për vitin 2025 i kushton një theks të veçantë krahasimit të kapaciteteve ushtarake evropiane me ato të SHBA-së – përfshirë krahasimin e numrit të tankeve dhe avionëve luftarakë që kanë secila palë dhe sa efektive kanë qenë investimet e tyre në kërkime dhe zhvillim. Shifrat tregojnë se BE-ja mbetet pas në numrin e avionëve, por e tejkalon ndjeshëm SHBA-në përsa i përket mjeteve luftarake të këmbësorisë dhe tankeve kryesore.

Forca e Evropës qëndron te bashkëpunimi ndërkufitar, përfundon EDA, duke nënvizuar në raport nevojën për koordinim në prokurime, ndërveprim dhe kërkime e zhvillime të përbashkëta.

“Evropa po shpenzon shuma rekord për mbrojtjen për t’i mbajtur qytetarët tanë të sigurt dhe nuk do të ndalemi këtu,” tha shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas. “Mbrojtja sot nuk është luks, por thelbësore për mbrojtjen e qytetarëve tanë. Kjo duhet të jetë epoka e mbrojtjes evropiane.”/DefenseNews/