Profesor Iztok Prezelj: Ballkani ndikohet nga fuqitë e jashtme, Serbia shërben si pikë hyrjeje për Rusinë

Rusia përdor mediat e saj në Serbi për të formuar opinionin publik dhe për të influencuar situatën politike në Bosnjë-Hercegovinë dhe Kosovë, veçanërisht midis serbëve dhe shqiptarëve, thotë në një intervistë për The Geopost, profesori universitar ne Slloveni, Iztok Prezelj. Në një periudhë ku siguria dhe integrimi i Ballkanit Perëndimor mbeten ndër çështjet më të ndjeshme dhe sfiduese, Prezelj thekson rëndësinë e luftimit të dezinformimit dhe forcimit të demokracisë.

Ai thotë po ashtu se Sllovenia si anëtare e Bashkimit Evropian dhe NATO-s, ka luajtur një rol të rëndësishëm në mbështetje të integrimit të vendeve të Ballkanit Perëndimor në institucionet perëndimore.

Si një nga organizatorët kryesor, profesori Prezelj flet edhe për konferencën “Balkan SAYS” (Seminari Rinor i Arkitekturës së Sigurisë), e cila u mbajt në Solloveni, si një pikë referimi për të rinjtë dhe udhëheqësit e ardhshëm të rajonit.

Intervista e plotë në vijim:

The Geopost: Profesor, ju faleminderit shumë për këtë intervistë me The Geopost. Ju organizuat një konferencë javën e kaluar, Balkan SAYS, a mund të na tregoni pak për ndikimin dhe organizimin e saj?

Prezelj: Faleminderit për ftesën. Balkan SAYS është një konferencë tradicionale për të rinjtë, për udhëheqësit e ardhshëm nga rajoni dhe udhëheqësit e ardhshëm evropianë të interesuar në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Balkan SAYS do të thotë “Seminari Rinor i Arkitekturës së Sigurisë” (Security Architecture Youth Seminar). Fokusi ynë është në diskutimin e çështjeve dhe problemeve të sigurisë në rajon, dhe ne gjithmonë përpiqemi t’i adresojmë dhe diskutojmë këto tema brenda kornizës së strukturave të sigurisë bashkëpunuese në të ardhmen, paqes në të ardhmen dhe prosperitetit të ndërsjellë në të ardhmen. Ky është qëllimi i këtij eventi. Është shumë e rëndësishme që eventi të organizohet nga Departamenti i Rinisë i Këshillit Euro-Atlantik të Sllovenisë (Euro-Atlantic Council of Slovenia). Ata janë shumë të interesuar ta organizojnë këtë eveniment sepse mund të rriten përmes këtij mekanizmi.

E dini, kur ti, si student, organizon një konferencë ndërkombëtare ku marrin pjesë njerëz nga kontinente të ndryshme dhe që tani sponsorizohet nga institucione të rëndësishme, atëherë kjo do të thotë diçka në jetën e të rinjve. Dhe sigurisht, nga ana tjetër, ne kemi pjesëmarrësit. Ne kemi bërë shumë, gjithmonë një përzgjedhje shumë të rreptë sepse në thelb mbulojmë të gjitha kostot, dhe këtë vit patëm 106 aplikime dhe zgjodhëm rreth 40 persona. Pra, këta njerëz të përzgjedhur janë më të zgjuarit, më inteligjentët, njerëz që kanë arritur tashmë diçka, që shkruajnë ose kanë një karrierë të re, entuziastë të karrierës në zhvillim e sipër ose diçka e tillë. Dhe për shkak të përzgjedhjes së lartë, gjithmonë kemi folës shumë interesantë këtu. Ne marrim ish-presidentë, këshilltarë të sigurisë kombëtare, zyrtarë të lartë nga Sllovenia ose jashtë vendit ose nga organizata ndërkombëtare konferencash. Dhe këta studentë gjithmonë i vështirësojnë ata, gjë që është në të vërtetë fantastike.

Ne ndajmë interesa të përbashkëta. Pra, kemi folës dhe studentë të shkëlqyer. Dhe kjo do të thotë, siç nuk e kam përmendur, kjo është konferenca e 13-të radhazi. Me këtë konferencë, po përpiqemi të bëjmë një ndryshim në rajon. Ky ndikim nuk është i madh, sigurisht. Nuk po flasim për një konferencë strategjike të organizuar nga qeveria. Sigurisht, nuk jemi aq të njohur, por ndikimi ynë në rajon është i dukshëm përmes udhëheqësve të ardhshëm, përmes mendjeve më të ndritura që janë në proces evolucioni për t’u bërë më të zgjuar, më të përgjegjshëm dhe, sigurisht, në fund të fundit, më me ndikim, për hir të paqes në rajon.

The Geopost: Disa tema kishin të bënin me ndikimin rus në Ballkan nga një perspektivë sllovene dhe nga perspektiva e organizatës suaj. Si e vlerësoni këtë ndikim?

Prezelj: E dini, mendoj se Ballkani është ndikuar gjithmonë më shumë nga jashtë sesa nga brenda, por më lejoni të shpjegoj. Pra, nëse nuk keni një fuqi, teorikisht, nëse nuk keni një fuqi që parandalon ndikimin e huaj, atëherë Jugosllavia, për shembull, ishte një lloj fuqie që krijoi një stabilitet të caktuar dhe e parandaloi atë ndikim në një farë mase. Kur keni shumë shtete më të vogla, disa më të dobëta se të tjerat, dhe një histori konflikti, atëherë, siç e dimë, ky është një fushë loje shumë e dobishme për këdo nga jashtë për të ushtruar ndikim, për të përdorur dhe madje për të abuzuar me rajonin. Dhe kemi parë në të kaluarën se rajoni është ndikuar nga të gjitha anët: nga lindja, nga veriu, nga jugu dhe nga perëndimi. Por kur flet për Rusinë, situata është, sigurisht, shumë e qartë. Serbia është në disa mënyra e ndarë ose e bllokuar në rrugën e saj drejt Bashkimit Evropian.

Ushtarakisht, Serbia po përpiqet të mbetet neutrale. Nga ana tjetër, ajo po përpiqet për marrëdhëniet më të mira të mundshme me Rusinë dhe Kinën. Dhe, sigurisht, Serbia është një pikë hyrjeje e rëndësishme për Rusinë, jo vetëm në neutralizimin e opinionit publik në Serbi, por edhe në të gjithë rajonin. Rusia e bën këtë përmes mediave të saj, të cilat janë të ligjshme në Serbi, dhe përmes këtyre mediave, ndikimi rus ndikon edhe në opinionin publik në Bosnjë-Hercegovinë, e cila, nga ana tjetër, është gjithashtu një vend shumë i ndarë, përfshirë në aspektin e potencialit të saj për anëtarësim në NATO, kohezionit të brendshëm, rivaliteteve politike dhe gjërave të ngjashme. Dhe, sigurisht, përmes ndikimit të situatës në Kosovë midis serbëve dhe shqiptarëve. Pra, ndikimi është aty. Është shumë sistematik. Ka një ndikim.

Mesazhi, në një farë mënyre, është se, ndërsa ka shumë tituj ose objektiva kryesore të kësaj fushate dezinformimi, ato kryesore janë në të vërtetë të njëjta me ato në Evropën Veriore dhe Qendrore: se BE-ja është një akter i dobët, NATO-ja është një akter i keq, se fashizmi është në rritje në Perëndim, dhe kjo qasje është përdorur jo vetëm tani, por edhe gjatë Luftës së Ftohtë. Pra, kaq. Ky ndikim vazhdon ta ndajë rajonin politikisht dhe nga brenda, dhe mendoj se ndonjëherë është mjaft e vështirë për popullsinë lokale të besojë ose të dijë se cila është e vërteta në të vërtetë. Ndoshta në lidhje me luftën në Ukrainë ose diçka të tillë. Sepse me të gjitha dezinformatat që vijnë nga të gjitha anët, çështja është se të gjithë kemi këto probleme në botën moderne. Ne e quajmë këtë botë realitetin e pas-të vërtetës, ku problemi ynë i parë është të zbulojmë se cila është e vërteta. Dhe Ballkani Perëndimor nuk bën përjashtim. Por po, nga pala ruse, kemi parë operacione dhe përpjekje mjaft të gjera.

The Geopost: Sllovenia është anëtare e BE-së dhe NATO-s dhe ne jemi shumë afër. Çfarë mund të bëjë Sllovenia për të ndihmuar vendet e Ballkanit Perëndimor në fushat e dezinformimit dhe integrimit në BE?

Prezelj: Po, mirë, pjesa e dytë e pyetjes është më e thjeshtë. Si ish-Republika e Jugosllavisë, Sllovenia ka qenë gjithmonë shumë e interesuar dhe shumë e ndjeshme ndaj situatës së sigurisë dhe ekonomike në rajon. Sllovenia ka mbështetur të gjitha proceset e bashkëpunimit në rajon dhe ka qenë një mbështetëse e fortë e Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut.

Gjithashtu, ajo ka mbajtur gjithmonë dialog të mirë me Bosnjën dhe Serbinë, për të mos përmendur lidhjet dhe kontaktet e ngushta me Kroacinë. Si anëtare jo e përhershme e Këshillit të Sigurimit, Sllovenia ka vepruar gjithmonë si një vend që lëshon paralajmërime të hershme, jep rekomandime, udhëheq iniciativa ose ndihmon me iniciativa. Kjo përfshin shqetësimin dhe interesin tonë për gjendjen e demokracisë në vende, lirinë e medias në vende, si dhe dezinformimin. Dezinformimi është një lloj faktori përçarës në hapësirën e informacionit, pasi qëllimi i tij është padyshim të ngatërrojë njerëzit, gjë që nuk është e favorshme për rajonin. Pra, Sllovenia ka ndihmuar gjithmonë në një nivel të përgjithshëm. Në terma konkretë, niveli ose shkalla e dezinformimit është e vështirë të kuptohet nga brenda, madje edhe nga një perspektivë sllovene. Pra, kemi ministri të ndryshme dhe Zyrën e Informacionit të Qeverisë, kemi disa grupe që po përpiqen të luftojnë dezinformimin në Slloveni.

Dhe pastaj do të prisnim që vendet e tjera në rajon të fillonin të ngrinin njësi të ngjashme. Për t’u përballur me këtë, ne gjithashtu duhet të përdorim më shumë softuer, ndoshta edhe zgjidhje të bazuara në inteligjencën artificiale, për të identifikuar dezinformimin dhe për t’i zbatuar ato edhe në rajon, jo vetëm në Slloveni. Por kjo është shumë e vështirë sepse përhapja e dezinformimit nuk është matematikisht simetrike dhe nuk është aq e qartë se ka kaq shumë aktorë potencialë që thjesht marrin informacion dhe i shtojnë diçka, kështu që në fund, edhe personi që përhap dezinformimin në fund të zinxhirit dhe personi që mund ta prezantojë këtë informacion nuk e dinë saktësisht se çfarë ndodh me këtë dezinformim ose informacion. Pra, kjo është shumë e vështirë për Slloveninë dhe gjithashtu për Bashkimin Evropian. Në Bashkimin Evropian, ekziston një lloj task force e BE-së “East StratCom” (The East StratCom Task Force) që publikon raportin mbi dezinformimin.

Mund ta porosisni këtë edhe në Ballkanin Perëndimor, dhe ndoshta mund ta komunikojmë mjaftueshëm mirë, por ekziston një raport mbi dezinformimin i publikuar nga BE-ja që në fakt është mjaft specifik për çdo rast, që do të thotë se ata identifikojnë rastet e dezinformimit, nxjerrin narrativat, në mënyrë që gazetarët, redaktorët, akademikët përgjegjës, ose kushdo qoftë, unë dhe ju, ta shohim dhe të themi: Në rregull, kjo është ajo që po ndodh tani, dhe ky informacion nuk është vërtet i vërtetë. Ky është një shpikje e dikujt me qëllime dashakeqe. Pra, le të themi se Sllovenia, përmes ndikimit të saj në lirinë e medias dhe demokracinë, do ta mbajë gjithmonë nën vëzhgim atë që po ndodh në rajon. Siç e dini, konteksti nuk është i mirë, rreziqet janë të larta, kështu që mendoj se duhet të bëjmë shumë më tepër këtu për të ndihmuar rajonin, por sigurisht, edhe vetë rajoni duhet të bëjë shumë më tepër për të ndihmuar veten.

/The Geopost