Besa Luci në The Geotalks: Si ndodh manipulimi përmes emocioneve, propaganda, AI dhe ndikimi në Kosovë

Platforma rajonale mediatike The Geopost ka nisur zyrtarisht një seri të re intervistash dhe bisedash, të titulluar “The Geotalks”, e cila synon të trajtojë në mënyrë të thelluar temat e narrativave, propagandës, lajmeve të rreme, dezinformimit dhe çrregullimit të informacionit në përgjithësi.

Episodi i parë i kësaj serie solli si të ftuar Besa Lucin, eksperte e njohur e medias dhe kryeredaktore e platformës së pavarur Kosovo 2.0, e vlerësuar gjerësisht për gazetari kritike, analitike dhe të bazuar në fakte.

Gjatë bisedës, u theksua se një nga elementet kryesore që shfrytëzohet në përhapjen e dezinformimit është emocioni, shpesh në dëm të fakteve. U ngrit shqetësimi se, gjithnjë e më shumë, emocionet po fitojnë terren ndaj informacionit të verifikuar, duke ndikuar drejtpërdrejt në mënyrën se si qytetarët e perceptojnë realitetin.

Luci theksoi se manipulimi përmes emocioneve nuk është një fenomen i ri, por ka ekzistuar që nga fillimet e gazetarisë dhe shtypit. Megjithatë, sipas saj, ndryshimi thelbësor i dekadës së fundit lidhet drejtpërdrejt me zhvillimin teknologjik dhe lehtësinë e shpërndarjes së informacionit.

“Teknologjia e ka bërë shumë më të lehtë arritjen te publiku dhe pikërisht aty kemi parë një shpërthim të propagandës, dezinformimit dhe keqinformimit,” u shpreh Luci, duke shtuar se këto dukuri përforcohen edhe më shumë në kohë polarizimi politik dhe social, jo vetëm në Kosovë, por në nivel global.

Sipas saj, aktorët politikë shpesh manipulojnë ndjenjat e frikës, pasigurisë ekonomike dhe sociale për të shtyrë agjenda të caktuara. Kjo e bën Kosovën dhe rajonin një terren veçanërisht të ndjeshëm ndaj narrativave propagandistike.

Ajo nënvizoi se mungesa e mirëqenies ekonomike, sigurisë politike dhe stabilitetit social krijon hapësirë të gjerë për manipulim, e cila shfrytëzohet jo vetëm nga politika, por edhe nga individë apo grupe me interesa financiare.

Një pjesë e rëndësishme e diskutimit iu kushtua marrëdhënies mes medias dhe publikut. U ngrit pyetja nëse media ndjek publikun apo publiku ndjek median, në një kohë kur shumë media orientohen nga klikimet dhe trafiku online. Luci e cilësoi këtë si një çështje komplekse, duke theksuar se modelet tradicionale ekonomike të medias janë shembur dhe varësia nga reklamat online dhe klikimet ka ashpërsuar konkurrencën mes mediave.

“Kjo i shtyn shumë media të ulin standardet profesionale dhe të prodhojnë përmbajtje sensacionale, të lehta për t’u klikuar, shpesh të bazuara në frikë dhe emocione,” tha ajo.

Si shembull konkret të përhapjes së informacionit emocional dhe të paverifikuar, u përmend rasti i ashtuquajtur “fantazma e Prishtinës”, një përmbajtje e gjeneruar nga inteligjenca artificiale, e cila u besua gjerësisht nga publiku, madje edhe nga persona që kanë rol në verifikimin e fakteve.

Sipas Lucit, kjo tregon se rënia e standardeve të informacionit rrit hapësirën për besim të verbër, gjë që është veçanërisht e rrezikshme në kontekstin e propagandës gjeopolitike.

Ajo paralajmëroi se mungesa e informacionit cilësor dhe të bazuar në fakte rrezikon drejtpërdrejt demokracinë, pasi qytetarët nuk kanë bazë të shëndoshë për të marrë vendime të informuara. Kjo situatë, sipas saj, përkeqësohet edhe më shumë nga përplasjet gjeopolitike dhe interesat globale në rritje.

Në këtë kontekst, u përmend edhe shembulli i zgjedhjeve presidenciale në SHBA në vitin 2016, ku narrativat e rreme dhe dezinformimi ndikuan në sjelljen elektorale. Luci rikujtoi se shumë prej këtyre përmbajtjeve u prodhuan nga të rinj në Maqedoninë e Veriut, të cilët kishin kuptuar se çfarë lloj lajmesh gjeneronin emocione dhe fitime financiare.

Sa i përket Kosovës, theksoi se gjatë fushatave zgjedhore shfaqen shpesh portale anonime, pa transparencë pronësie apo redaksionale, të cilat funksionojnë vetëm përkohësisht për të shpërndarë propagandë.

Një tjetër problem serioz, sipas saj, është mungesa e aftësisë së qytetarëve për të dalluar median e mirëfilltë nga postimet në rrjete sociale, veçanërisht te gjeneratat më të vjetra.

Në këtë frymë, u përmend edhe fushata e fundit e Këshillit të Mediave të Shkruara të Kosovës: “Ose është lajm, ose është gënjeshtër”, duke nënvizuar se termi “fake news” është kontradiktor, pasi lajmi, në thelb, duhet të bazohet në fakte dhe verifikim.

Seria “The Geotalks” synon të vazhdojë me diskutime të ngjashme, duke ofruar hapësirë për debat profesional mbi sfidat më të mëdha të informacionit dhe medias në kohët moderne.