Krimineli i luftës dhe ish-anëtari i VRS-së shmang burgun dhe bashkohet me forcat paraushtarake ruse në Ukrainë: “Po luaj luftë”

Krimineli i luftës Novak Stjepanović, i cili u dënua me 13 vjet burg në Serbi për krime kundër civilëve në Bratunac, nuk u paraqit kurrë për të vuajtur dënimin e tij. Në vend të kësaj, ai kaloi muaj në fushën e betejës në Ukrainë, ku iu bashkua forcave ruse dhe postoi hapur foto nga “Forcat e Armatosura të Rusisë” në mediat sociale.

“Fati i Zotit ka përcaktuar që ai të luftojë për drejtësi gjatë gjithë jetës së tij”. Këto janë fjalët që një kriminel lufte i dënuar në Bosnje dhe Hercegovinë shkroi në profilin e tij në Facebook.

Teksti shoqërohet me një foto të tij duke mbajtur një pushkë, duke qëndruar në një pyll me një helmetë në kokë, i veshur me një uniformë ushtarake me mbishkrimin “Forcat e Armatosura të Rusisë”.

Ky është një nga dhjetë postimet që ai ndau në rrjetin e njohur social midis fillimit të prillit dhe fundit të majit 2025, në të cilin ai përshkroi përvojat e tij në Ukrainë, ku iu bashkua forcave ruse në pushtimin e tyre të vendit.

Megjithatë, ai u dënua në Serbi me 13 vjet burg për krime lufte kundër civilëve në zonën e Bratunacit. Siç thuhet në vendim, si anëtar i Ushtrisë së Republikës Srpska, konkretisht Brigadës së Këmbësorisë së Lehtë të Bratunacit, ai mori pjesë në kapjen e 14 civilëve boshnjakë, tetë prej të cilëve vdiqën. Vendimi thotë gjithashtu se ai përdhunoi një grua boshnjake në një shtëpi në Bratunac.

Një test i detektorit të gënjeshtrave tregoi se Novak Stjepanović kishte shmangur vuajtjen e dënimit me burg në Serbi dhe iu bashkua ushtrisë ruse.

Luftimi në fusha betejash të huaja, përfshirë Bosnjën dhe Hercegovinën, është i dënueshëm në Serbi me dënime me burg që variojnë nga disa muaj deri në disa vjet.

Një muaj pasi Stjepanović postoi foton e tij të fundit nga fusha e betejës në Ukrainë, më 13 qershor 2025, Gjykata e Apelit e Beogradit dha një vendim përfundimtar për krime lufte në Bosnjë dhe Hercegovinë, duke e dënuar atë me 13 vjet burg. Vendimi përshkruan se si, më 20 maj 1992, në fshatin Borkovac, Stjepanoviqi rrahu dhe shqelmoi civilët e kapur rob, u mori paratë dhe sendet me vlerë dhe më pas çoi një grup civilësh në një përrua aty pranë, ku u vranë. Gjithashtu përshkruan në detaje dhunën seksuale që Stjepanoviqi kreu kundër një gruaje 19-vjeçare e cila u kap rob me familjen e saj në minierën e zinkut dhe plumbit “Sase”.

“Ushtarë të panjohur me kombësi serbe e çuan atë, motrën e saj dhe një vajzë tjetër nga ambientet e minierës në një shtëpi të panjohur në Bratunac, ku të nesërmen ose të nesërmen, e çuan në një shtëpi tjetër në Bratunac, ku Novak Stjepanović e përdhunoi në një dhomë në katin e sipërm”, thuhet në vendim.

Para konfirmimit nga gjykata e apelit, Gjykata e Lartë në Beograd lëshoi një vendim fajësie kundër Stjepanović më 24 dhjetor 2024. Qendra për të Drejtën Humanitare në Beograd, e cila monitoroi procedurat në këtë rast, i konfirmoi Detektor se Stjepanović mori pjesë në dhënien e dënimit në dhjetor.

Gjykata e Lartë e Beogradit i konfirmoi Detektor në një përgjigje me shkrim se Stjepanović nuk kishte filluar të vuante dënimin me burg të konfirmuar në qershor. Ata shtuan se atij nuk i ishte ndaluar të largohej nga Serbia.

I njëjti informacion u konfirmua edhe nga Drejtoria për Zbatimin e Sanksioneve Penale e Ministrisë së Drejtësisë të Serbisë.

Edina Karić nga Bosnja dhe Hercegovina, e cila ishte dëshmitare e përdhunimit për të cilin u dënua Stjepanović, thotë se është e zhgënjyer me sistemin e drejtësisë, në të cilin të dënuarit për krime lufte nuk i vuajnë dënimet e tyre.

“Nuk mund të them se u besoj më atyre”, shtoi Karić.

Ajo e identifikoi Stjepanovićin në fotografi nga koha kur ai ishte ende në Serbi dhe nga periudha kur ai raportonte nga fusha e betejës në Ukrainë, të cilat Detektor i gjeti gjatë hetimit të tij.

Fotografitë e Stjepanovićit nga gjyqi nuk janë të disponueshme publikisht, dhe Gjykata e Lartë në Beograd nuk i dha Detektorit fotografi nga gjyqi.

Përveç Edina Karićit, dy burime të pavarura pranë çështjes e identifikuan Stjepanovićin për Detektorin.

Edhe pse nuk është e mundur të thuhet me siguri se kur Stjepanović udhëtoi në fushën e betejës në Ukrainë, analiza e fotove nga profili i tij nga Detektor tregoi se postimi i tij i parë nga ai vend ishte i datës 8 prill 2025.

Siç mund të shihet, Stjepanović e fotografoi veten përpara një statuje të Vladimir Leninit, themeluesit të Bashkimit Sovjetik, pranë Hotelit Donbass Palace në Donetsk, në pjesën e pushtuar të Ukrainës.

“Mbrojeni Donetskun si Srebrenicën”

Miqtë e Stjepanović shprehën mbështetjen e tyre për të në komentet poshtë kësaj fotoje, me njërin prej tyre që shkroi: “Krke, mbrojeni Donetskun siç mbrojtët Srebrenicën”.

Ishte nën këtë pseudonim që Stjepanoviqi u identifikua në aktakuzën e konfirmuar nga gjykata e Bosnjës dhe Hercegovinës në nëntor 2009, pasi ishte lëshuar një urdhër arresti dyvjeçar për të. Kjo aktakuzë e akuzonte atë për kapjen, abuzimin dhe vrasjen e civilëve në Bratunac.

Pas ngritjes së aktakuzës, Stjepanoviqi nuk ishte në dispozicion të autoriteteve gjyqësore të Bosnjës dhe Hercegovinës, dhe nëntë vjet më vonë, një aktakuzë e re u konfirmua kundër tij për dhunë seksuale. Aktakuza iu dorëzua atij nëpërmjet ndihmës ligjore ndërkombëtare në Ljubovija, Serbi, ku ai banonte në atë kohë. Ndërkohë, aktakuzat u bashkuan në një dhe çështja iu transferua autoriteteve gjyqësore të Serbisë, me gjyqin e Stjepanović që filloi në fund të janarit 2021 në Gjykatën e Lartë në Beograd.

Në një përgjigje me shkrim për Detektor, gjykata në Bosnjë dhe Hercegovinë shpjegoi se ishte informuar për rezultatin e gjyqit dhe kishte marrë vendimet nga Beogradi, të cilat ua kishte dorëzuar palëve të dëmtuara.

“Gjykata nuk është informuar për ndonjë zhvillim të mëtejshëm në rastin e lartpërmendur”, thuhej në përgjigjen me shkrim.

E njëjta përgjigje erdhi nga Zyra e Prokurorit të BiH, e cila i konfirmoi Detektor se një çështje e tretë ishte hapur kundër Stjepanović në vitin 2024, në lidhje me vrasjen e gjashtë civilëve në zonën e Bratunacit. Edhe kjo çështje iu referua autoriteteve gjyqësore serbe, por sipas raportimeve, ajo u kthye me arsyetimin se mungonte një dokumentacion i caktuar.

Zyra e Prokurorit të BiH i konfirmoi Detektor se në mesin e tetorit 2025, ata e ridërguan çështjen në gjyqësorin serb, duke vënë në dukje se dokumentacioni që ata pretendojnë se mungon është tashmë në listën e çështjeve që ata i kanë dërguar më parë.

Goran Petronijević, një nga avokatët mbrojtës të Stjepanović në këtë çështje, nuk iu përgjigj pyetjeve dhe thirrjeve të shumta të Detektor në lidhje me vendndodhjen aktuale të klientit të tij, gjendjen e tij shëndetësore dhe faktin se ai nuk po vuan dënimin me burg.

Një burim anonim që kaloi ca kohë me Stjepanović në Rusi i konfirmoi Detektor se ai mbërriti në Khanty-Mansiysk në Siberinë Perëndimore në prill.

Detektor e konfirmoi këtë informacion me një foto të postuar në Facebook në qershor 2025 nga Četnik dobrovoljac, një profil pas të cilit fshihet Željko Tomić.

Në një hetim të mëparshëm, Detektor e zbuloi Tomićin si një nga rekrutuesit e qytetarëve nga Ballkani Perëndimor për të shkuar në fushën e betejës në Ukrainë.

Më 9 qershor, ai postoi një video në të cilën i thotë lamtumirë Aleksandar Kandićit, me nofkën “Ural”, i cili, sipas raportimeve nga grupet e Telegramit dhe mediat në Serbi, u vra në fushën e betejës në Ukrainë në qershor. Detektor nuk ishte në gjendje ta konfirmonte në mënyrë të pavarur këtë informacion.

Përveç fotove të shumta të Kandićit, videoja përmban edhe një në të cilën ai është në një kishë me katër burra të tjerë. Njëri prej tyre është Novak Stjepanović, duke qëndruar në të djathtë të Kandićit.

Detektor zbuloi se fotografia nga kisha u publikua për herë të parë në prill 2025 në kanalin Telegram “Knights Serbe”, i cili raporton mbi aktivitetet e vullnetarëve serbë nga fusha e betejës në Ukrainë. Ndryshe nga fotografia e postuar nga Tomić në llogaritë e tij në mediat sociale në qershor, të gjitha fytyrat në fotografinë e publikuar në atë kohë janë të turbullta.

Detektor përcaktoi se kisha është Kisha e Ikonës së Nënës së Zotit “Gëzim i Papritur”, e vendosur në Siberinë perëndimore, në qytetin Pyt-Yakh në Okrugun Autonom Khanty-Mansi.

Sipas burimit, Stjepanović nënshkroi një kontratë me Ministrinë Ruse të Mbrojtjes atje në mesin e prillit, të cilën Detektor nuk mundi ta konfirmonte në mënyrë të pavarur.

“Ai ishte atje në kamp, duke pritur që të nënshkruhej kontrata dhe të dorëzoheshin dokumentet. Kështu që ne qëndruam atje për disa ditë, dhe pastaj në mesin e prillit ata nënshkruan kontratën. Dhe pastaj ata shkuan në poligonin e stërvitjes”, shtoi burimi për Detektor.

Kur Detektor pyeti për kontratën, iu tha se ishte nënshkruar për një vit, të cilën Detektor gjithashtu nuk ishte në gjendje ta konfirmonte në mënyrë të pavarur.

Më 18 prill, Stjepanović postoi një foto të tij me uniformë ushtarake, në një ndërtesë që i ngjante një bunkeri ushtarak, i rrethuar nga ushtarë të tjerë.

Një nga fotot e majit tregon edhe etiketën e tij ushtarake, e cila mban një numër dhe fjalët “ВС Россия”, që përkthehet si “Forcat e Armatosura Ruse”.

Atë muaj, Stjepanović u tha miqve të tij në Facebook se ishte plagosur në krahun e djathtë, por se “gjithçka ishte në rregull”. Në një nga komentet ndaj pyetjeve kurioze, ai u përgjigj: “Po bëj një luftë të vogël në Rusi”.

A po lufton pranë Pokrovskut?

Detektori gjeti gjithashtu informacion në profilin e Facebook-ut të shoqatës së veteranëve “Garda Panthers” nga Bijeljina se Stjepanović është në vijën e frontit. Postimi i 10 majit përmbante një foto që ata thonë se është nga luftimet rreth Pokrovskut, një qytet në Donetsk. Siç mund ta shihni, aty shfaqet Stjepanović me uniformë, me emblemën e forcave të armatosura ruse, i rrethuar nga ushtarë të tjerë.

Shoqata “Garda Panthers” i tha Detektor se e gjetën foton në një faqe tjetër në Facebook, pa specifikuar se në cilën.

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha në një video-adresim më 21 maj se situata është më e vështirë në Pokrovsk.

Një raport i Reuters thotë se banorët e moshuar dhe të sëmurë u evakuuan nga qyteti, i cili dikur kishte një popullsi prej 60,000 banorësh, por ishte tkurrur në 1,915 deri në fund të majit.

Në disa nga postimet e tij, Stjepanović zbuloi gjithashtu detaje nga vija e frontit ku ishte i stacionuar, dhe më 20 prill, ai postoi një foto me mbishkrimin “Darka e Pashkëve”, ku shiheshin dy persona të panjohur me uniformë.

Detektor nuk ishte në gjendje të konfirmonte në mënyrë të pavarur se cilës njësi iu bashkua Stjepanović me mbërritjen e tij në fushën e betejës.

Stjepanović dhe Željko Tomić janë vetëm disa nga njerëzit nga Ballkani Perëndimor që janë bashkuar vullnetarisht me njësitë ushtarake ose paraushtarake në pushtimin rus të Ukrainës.

Këta individë, numri i saktë i të cilëve nuk dihet, vijnë kryesisht nga Bosnja dhe Hercegovina dhe Serbia, edhe pse lufta në fushat e betejës së huaja është një vepër penale në ato vende. Në një hetim të kohëve të fundit, Detektor zbuloi se si funksionon rekrutimi i vullnetarëve përmes rrjeteve sociale dhe kush janë njerëzit që organizojnë këto aktivitete në Rusi dhe Ukrainë.

Disa vullnetarë dyshohen gjithashtu për krime lufte në Ukrainë. Siç i është konfirmuar Detektor nga Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm të Ukrainës, në vitin 2024 ky institucion kërkoi informacion nga Bosnja dhe Hercegovina rreth 12 shtetasve të paidentifikuar të Bosnjës dhe Hercegovinës të dyshuar për krime lufte në atë vend. Ata deklaruan se nuk kishin marrë asnjë informacion në lidhje me statusin e tyre.

Një foto e Stjepanoviqit që tregon plagën e tij, me një mesazh se shërimi i tij po vazhdon sipas “vullnetit dhe planit të Zotit”, e postuar më 24 maj, ishte postimi i tij i fundit nga fusha e betejës.

Detektor nuk ishte në gjendje të konfirmonte vendndodhjen aktuale të Stjepanoviqit. Askush nuk iu përgjigj thirrjeve dhe mesazheve në numrin e telefonit që Detektor gjeti dhe përdor fotot e Stjepanoviqit në aplikacionet e komunikimit. Në vend të kësaj, gazetari i Detektorit u bllokua në shërbimet e mesazheve. Anëtarët e familjes së tij gjithashtu nuk iu përgjigjën pyetjeve të Detektorit.

Edina Karić, e cila ishte një nga dëshmitaret në çështjen kundër Stjepanoviqit, i tha Detektorit se as nuk e dinte që ai ishte dënuar ose që nuk ishte në burg.

“Unë dhashë deklaratën time dhe dëshmova kundër tij nëpërmjet lidhjes video nga Tuzla. Pra, kam humbur të gjitha shpresat, kjo është një katastrofë, nuk besoj fare në sistemin e drejtësisë”, shtoi Karić në një bisedë telefonike.

Ajo ishte në një grup prej tre grash që u çuan nga Stjepanović dhe ushtarë të tjerë në një nga shtëpitë në Bratunac, ku disa prej tyre u përdhunuan.

“Ai nuk më përdhunoi mua, por përdhunoi vajzën që ishte me mua, dhe unë e di këtë sepse e pashë,” tha Karić.

Ajo kujtoi gjithashtu se pas kësaj, gjatë luftës, e pa përsëri Stjepanovićin në Bratunac, në ambientet ku policia ushtarake i kishte çuar, dhe se si ai tha në atë kohë se “ishte lodhur duke vrarë dhe do të donte të shkonte në ndonjë ishull për të pushuar”.

“Është në kokën time, nëse jo dhjetë herë në ditë, atëherë disa herë, më vjen ndërmend kur je duke punuar ose kur dëgjon diçka. Dhe nuk mund ta harroj këtë. Por institucionet shtetërore, gjykata, prokuroria, të gjithë në Bosnjë dhe Hercegovinë, na kanë harruar”, shtoi Karić.

“Unë ende mendoj se ai ka njëfarë mbrojtjeje në Serbi dhe se e ka pasur atë gjatë gjithë kohës. Kjo është arsyeja pse u largua kaq lehtë, sikur të ishte hero, jo kriminel lufte”, përfundoi Karić.

Novak Stjepanović gjithashtu ka postuar disa herë foto nga arkivi i tij personal në profilin e tij në Facebook. Në njërën prej tyre, ai qëndron në mes të një njësie me dhjetëra ushtarë që mbajnë bereta të kuqe. Fotografia shoqërohet me mesazhin e Stjepanović: “Djemtë që komandova. Të gjithë heronj.”

Stjepanović gjithashtu postoi disa foto nga takimet e Partisë Radikale Serbe ekstreme, në të cilat mori pjesë edhe krimineli i luftës Vojislav Šešelj. Në njërën nga fotot nga arkivi i tij personal, Stjepanović shihet me një ushtar tjetër në një automjet me targa nga Republika e Krajinës Serbe, një entitet parashtetëror i popullit serb në territorin e Republikës së Kroacisë. Detektori e identifikoi atë si Milenko Prodanović, i njohur si Mungos, i cili u akuzua nga viktimat e krimeve në Bratunac për krime të ndryshme kundër popullsisë civile. Në gjyqin e Naser Orić, ish-komandant i Ushtrisë së Bosnjës dhe Hercegovinës, i cili u lirua nga akuzat për krime në zonën e Srebrenicës, dëshmitari Suad Smajlović e njohu Prodanovićin si një udhërrëfyes para luftës në kompaninë lokale “Vihor”, i cili u nis për në Kroaci si vullnetar në mesin e vitit 1990 së bashku me disa banorë të tjerë të qytetit.

Dëshmitari tha se Prodanović ishte udhëheqësi i njësisë speciale “Mungos”. Në raportime të ndryshme mediatike, në të cilat dëshmuan edhe viktimat, ai u identifikua si autor i krimeve të luftës në zonën e Bratunacit, megjithëse nuk u ndoq kurrë penalisht për to. Pas luftës, Prodanović shërbeu një mandat si këshilltar në asamblenë komunale të Bratunacit, pas të cilit, sipas raporteve të gjykatës, ai u largua për në Rusi.

Jovana Kolarić, një studiuese në Qendrën për të Drejtën Humanitare e cila ndoqi gjyqin e Stjepanović në Gjykatën e Lartë në Beograd, shpjegoi se të dënuarit në Serbi zakonisht nuk fillojnë të vuajnë dënimet e tyre menjëherë pas dhënies së vendimit.

“Problemi është se të gjithë mbrohen nga liria dhe masat e paraburgimit urdhërohen shumë rrallë. Ato rezervohen kryesisht për njerëz që nuk janë shtetas të Serbisë”, paralajmëroi Kolarić, duke e vlerësuar rastin e Stjepanović si problematik.

Kolarić shtoi se deri më tani ka pasur vetëm një rast në Serbi ku një person i dënuar për krime lufte nuk është paraqitur për të vuajtur dënimin me burg dhe se vendndodhja e personit nuk është zbuluar ende.

Pasi mësoi për aktivitetet e Stjepanoviqit nga Detektor, Kolarić deklaroi se gjyqësori në Serbi dhe Bosnjë e Hercegovinë nuk i trajton në mënyrë adekuate raste të tilla si ky, ku, përveç një vendimi përfundimtar, kishte edhe një element të largimit në një fushëbetejë të huaj, gjë që është një vepër penale sipas ligjit.

“E vetmja gjë në dispozicion është lëshimi i një urdhër-arresti, por dyshoj se kjo do të ndodhë para se teksti juaj të dalë në publik”, shtoi Kolarić./Klix.ba/