Azerbajxhani arreston gazetarë rusë ndërsa trupat e viktimave të Jekaterinburgut kthehen në shtëpi për riautopsi

Azerbajxhani arrestoi dy gazetarë rusë më 30 qershor dhe urdhëroi një riautopsi të dy vëllezërve azerbajxhanas të vrarë nga Shërbimi Federal i Sigurisë Ruse (FSB) në Jekaterinburg, duke përshkallëzuar tensionet diplomatike me Moskën ndërsa të dyja palët shkëmbyen akuza për vrasjet që tronditën Azerbajxhanin.

Në bastisjet e dhunshme në shtëpitë e Azerbajxhanasve në lidhje me një hetim për vrasje në Jekaterinburg më 27 qershor, forcat e FSB vranë vëllezërit dhe arrestuan nëntë të tjerë. Bastisjet shkaktuan një përgjigje të fortë diplomatike nga Azerbajxhani, pas tendosjeve të mëparshme në marrëdhëniet midis Bakusë dhe Moskës pas rrëzimit të një avioni AZAL të Azerbajxhanit nga mbrojtja ajrore ruse.

Trupat e vëllezërve Ziyaddin dhe Husein Safarov mbërritën në Azerbajxhan më 30 qershor dhe iu dorëzuan të afërmve të tyre. Sipas agjencisë së lajmeve APA, viktimat do t’i nënshtrohen një ekzaminimi tjetër mjekësor para varrimit të tyre në Agjabadi.

Seyfaddin Huseynli, vëllai i burrave të vrarë dhe një gazetar i njohur, njoftoi se Azerbajxhani do të kryejë ekzaminime të pavarura mjekësore. “Jemi të sigurt se raporti i autopsisë i falsifikuar nga Rusia nuk është i vërtetë. Prandaj, trupat do të ekzaminohen përsëri mjekësisht në Azerbajxhan dhe do të bëhet e qartë se cili ishte shkaku i vërtetë i vdekjes së vëllezërve tanë”, u tha ai gazetarëve, sipas APA-s.

Huseynli shprehu mirënjohjen e tij për ekspozimin e Azerbajxhanit ndaj asaj që ai e quajti “rrjeti i inteligjencës” i Rusisë në vend. “Ekspozimi i rrjetit të spiunazhit rus në Azerbajxhan këto ditë i ka bërë gojën familjes sonë të rrjedhë ujë. Për të gjithë bashkatdhetarët tanë, kjo ka qenë një ngushëllim. Falënderoj shtetin e Azerbajxhanit si në emrin tim ashtu edhe në emër të njerëzve që vuajnë nën regjimin e pamëshirshëm të Rusisë”, tha ai.

Arrestime në Kthim

Orë pasi u kthyen trupat, Ministria e Brendshme e Azerbajxhanit kreu një operacion në zyrën e Sputnik Azerbajxhanit në Baku dhe arrestoi Drejtorin Ekzekutiv Igor Kartavykh dhe Kryeredaktorin Yevgeny Belousov. Operacionet e medias shtetërore ruse u pezulluan në shkurt 2025, megjithëse punonjësit e saj vazhduan të punonin ilegalisht, sipas një deklarate të ministrisë.

Ministria e Brendshme deklaroi se hetimi u bazua në gjetjet operative se agjencia vazhdoi aktivitetet e saj përmes financimit të paligjshëm pavarësisht pezullimit të akreditimit të saj. “U kryen kërkime në degë më 30 qershor dhe janë bërë arrestime”, konfirmoi ministria për APA. Rusia thirri menjëherë ambasadorin e Azerbajxhanit, Rahman Mustafayev, sepse Moska kishte kritikuar “veprimet jo miqësore” dhe “ndalimin e paligjshëm të gazetarëve rusë”. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme, Maria Zakharova, shprehu shqetësimin se diplomatët rusë në Baku nuk mundën të kontaktonin gazetarët për disa orë dhe iu mohua qasja konsullore.

“Të arrestuarit janë shtetas rusë me origjinë azerbajxhanase. Ata u arrestuan si pjesë e hetimeve për krime të rënda të kryera në vitet e fundit. Hetimi është duke vazhduar”, tha ajo, sipas JAMnews. Ajo konfirmoi se i Ngarkuari me Punë i Rusisë i kishte dhënë sqarime Ministrisë së Jashtme të Azerbajxhanit më 28 qershor.

Dënim i Paparë Mediatik

Media shtetërore azerbajxhane e ka kritikuar personalisht Presidentin rus Vladimir Putin më ashpër se kurrë më parë. Në një emision lajmesh në mbrëmje më 29 qershor, transmetuesi shtetëror AzTV e përshkroi Rusinë si një “burg kombesh”, sipas JAMnews.

“Çfarë po ndodh, z. Putin? A ju shqetëson kaq shumë që Azerbajxhani është bërë një fuqi e fortë rajonale, duke rimarrë territoret e tij për herë të parë në 200 vjet dhe duke mbrojtur interesat e tij kombëtare?” shpjegoi prezantuesi, duke iu referuar rimarrjes së Nagorno-Karabakut nga Azerbajxhani, i cili kishte qenë nën kontrollin armen për dekada.

“Ju jeni mësuar të sundoni mbi njerëz që u përfshinë me forcë në perandorinë tuaj. Në epokën cariste dhe sovjetike, rusët trajtoheshin si një grup etnik superior”, tha ai. “Kjo është një politikë sistematike e drejtuar nga Vladimir Putin,” shpjegoi prezantuesi i AzTV, duke bërë paralele me veprimet e Rusisë në Ukrainë.

Në transmetimet pasuese, politikat aktuale ruse u krahasuan me Gjermaninë në vitet 1930, ndërsa agjencia shtetërore e lajmeve Azertag publikoi komente duke akuzuar drejtpërdrejt Putinin për persekutim sistematik.

Ambasadori i Bashkimit Evropian në Azerbajxhan, Peter Michalko, ishte diplomati i parë i lartë perëndimor që dënoi vrasjet në Jekaterinburg. “Jam thellësisht i shqetësuar për raportet e dhunës, torturës dhe trajtimit çnjerëzor të azerbajxhanasve etnikë nga forcat ruse të sigurisë, të cilat madje rezultuan në vdekje. Mendimet e mia janë me viktimat dhe familjet e tyre”, shkroi ai në mediat sociale.

Udhëheqësi i opozitës Ali Karimli i partisë së Frontit Popullor të Azerbajxhanit ofroi një nga reagimet më të forta ndaj vrasjeve në Jekaterinburg. Duke folur për JAMnews, ai deklaroi se incidenti u urdhërua direkt nga Putini dhe jo rezultat i një iniciative nga agjencitë e zbatimit të ligjit. “Moska dëshiron ta shohë Azerbajxhanin si një vasal plotësisht të nënshtruar dhe duket e bindur se e ka arritur tashmë këtë”, deklaroi Karimli. Ai ia atribuoi këtë besim “dobësive të brendshme të Azerbajxhanit: korrupsionit, monopoleve ekonomike, rënies së institucioneve demokratike dhe përqendrimit të pushtetit politik në duart e një njeriu të vetëm”. Karimli i drejtoi një sfidë të drejtpërdrejtë udhëheqjes azerbajxhanase: “Ose nënshtrohuni ndaj kërkesave të Perandorisë Ruse dhe pranoni vërtet rolin e guvernatorit të saj, ose hapuni ndaj popullit dhe bashkësisë ndërkombëtare dhe demonstroni vullnetin politik për të mbrojtur pavarësinë dhe të drejtat e qytetarëve të saj”, tha ai.

Analisti politik Shahinoglu e lidhi incidentin me mbylljen e qendrës kulturore “Shtëpia Ruse” në Baku nga Azerbajxhani në shkurt dhe kufizimet në aktivitetet e Sputnik. Kjo sugjeron që vrasjet në Jekaterinburg përfaqësojnë hakmarrje për përpjekjet e Azerbajxhanit për të kufizuar ndikimin e fuqisë së butë ruse.

Historiani Altay Goyushov i tha JAMnews se incidenti nxjerr në pah problemet strukturore që i detyrojnë azerbajxhanasit të kërkojnë punë në Rusi. “Njerëzit nuk shkojnë atje për të fituar pasuri, por thjesht për të pasur mundësinë të punojnë lirisht”, argumentoi ai, duke theksuar se Azerbajxhani nuk u jep qytetarëve të vet liri të mjaftueshme ekonomike. “Për krahasim, kohët e fundit mësova se qeveria e Azerbajxhanit i hoqi kërkesat për viza për qytetarët kinezë shumë kohë më parë, por Kina ende nuk i ka hequr kërkesat për viza për azerbajxhanasit. Pse? Sepse ata e dinë që azerbajxhanasit janë të gatshëm të pranojnë çdo gjë dhe të shkojnë kudo vetëm për t’i shpëtuar problemeve në vendin e tyre”, tha Goyushov.

Sputnik Azerbajxhani më parë kishte shënjestruar gazetarët azerbajxhanas që punonin për AbzasMedia, Toplum TV dhe Meydan TV, duke i akuzuar ata se punonin për agjencitë perëndimore të inteligjencës. Arrestimet e gazetarëve filluan pas këtij sulmi të synuar. Regjimi i Presidentit të Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, i kishte urdhëruar ata të shkruanin [artikullin], dhe ata e bënë. Goyushov beson se Aliyev e përdori Sputnik për interesat e tij. “Ky është zakoni i tyre i vjetër. Gjetja e një kurbani nuk është kurrë problem – gjithmonë ka ndonjë drejtor zyre strehimi që ata mund ta hedhin nën autobus,” përfundoi ai.

Akuzat Penale Ruse

Autoritetet ruse dhanë justifikimin e tyre të parë të detajuar për operacionin e FSB-së, duke pretenduar se vëllezërit Safarov drejtuan një organizatë etnike kriminale aktive që nga fundi i viteve 1990. TASS citoi burime të zbatimit të ligjit të thoshin se grupi ishte i përfshirë në “aktivitete të paligjshme si shitja e drogës, alkoolit dhe produkteve të duhanit, bixhozi, monitorimi i prostitucionit dhe shpërndarja e materialeve pornografike”.

Sipas burimeve, një viktimë ishte një biznesmen i cili refuzoi të paguante paratë e mbrojtjes dhe u vra nga grupi. U sugjeruan gjithashtu lidhje të mundshme me një helmim masiv me alkool në Jekaterinburg në vitin 2021 dhe pronësinë e kioskave që shitnin mallra të falsifikuara.

Komiteti Hetues Rus ka hapur çështje penale me disa akuza, duke përfshirë vrasje në grup, vrasje me kontratë dhe tentativë vrasjeje me kontratë, në lidhje me incidentet në vitet 2001, 2010 dhe 2011. Gjashtë të dyshuar u akuzuan dhe tre anëtarë të familjes Safarov u dënuan me 22 ditë burg.

Koha dhe natyra e akuzave penale të ngritura nga Rusia hedhin dyshime të konsiderueshme mbi besueshmërinë e tyre. Nuk u ngritën akuza gjatë 24 viteve që familja dyshohet se u angazhua në aktivitet kriminal, pavarësisht se autoritetet ruse pretendojnë se kanë njohuri të hollësishme për aktivitetet e tyre që nga fundi i viteve 1990.

Vendimi për të kryer bastisje vdekjeprurëse në vend të arrestimeve normale për krime historike duket joproporcional, veçanërisht duke pasur parasysh akuzat për torturë të bëra nga avokatët mbrojtës. Sipas mediave pro-qeveritare në Azerbajxhan, koha e operacionit – menjëherë pas kërkesave të Azerbajxhanit për përgjegjësi për rrëzimin e avionit AZAL – sugjeron motive politike dhe jo kriminale.

Autoritetet ruse nuk kanë shpjeguar pse dy të dyshuar u vranë dhe nuk u arrestuan, as nuk kanë trajtuar akuzat për torturë dhe vjedhje prone gjatë bastisjeve. Avokatët mbrojtës raportojnë se prova e vetme janë rrëfimet dhe deklaratat e detyruara nga dëshmitarë të paidentifikuar.

Kriza Diplomatike në Përshkallëzim

Arrestimi i gazetarëve është hakmarrja më e drejtpërdrejtë e Azerbajxhanit kundër interesave ruse që nga pavarësia. Në dallim nga protestat e mëparshme diplomatike, Baku tani ka demonstruar gatishmërinë e tij për të synuar mediat shtetërore ruse dhe personelin e tyre.

Kjo vjen pas anulimit të ngjarjeve kulturore dhe bashkëpunimit parlamentar nga Azerbajxhani, duke sugjeruar një strategji të koordinuar për të imponuar kosto ndaj Rusisë në fusha të ndryshme. Ministria e Jashtme nuk i është përgjigjur ende protestës diplomatike të Rusisë, duke sugjeruar se Baku synon të vazhdojë presionin.

Kriza po zhvillohet në sfondin e ekspozimit të rrjetit të inteligjencës ruse në Azerbajxhan, të cilin Huseynli e përshkroi si një “çmim ngushëllimi” për familjet e prekura. Kjo sugjeron masa më të gjera të kundërzbulimit të Azerbajxhanit që synojnë rrjetet e ndikimit rus. Në maj 2025, Ramid Namazov, kreu i komisionit parlamentar të Azerbajxhanit për kërcënimet hibride, akuzoi hapur Rusinë për orkestrimin e ndërhyrjes, duke përmendur gjurmët dixhitale të gishtërinjve të lidhura me infrastrukturën e inteligjencës ruse.

Në fillim të prillit 2025, deputeti i partisë në pushtet të Azerbajxhanit, Azer Badamov, i cili po udhëtonte për në Astrakhan si pjesë e një delegacioni zyrtar për të festuar 102-vjetorin e lindjes së ish-Presidentit të Azerbajxhanit Heydar Aliyev, u ndalua në Aeroportin Vnukovo të Moskës. Autoritetet ruse e informuan atë se atij i ishte ndaluar hyrja në vend. Atij iu mohua hipja në aeroplan për fluturimin e tij të brendshëm lidhës dhe u kthye në Baku pa shpjegime.

Që nga 30 qershori, Presidenti Aliyev nuk kishte bërë asnjë deklaratë publike në lidhje me vrasjet e FSB-së, pavarësisht se ishte personalisht aleat me Putinin./IntelliNews/