Zgjedhjet pa zgjidhje: Kur Serbia lufton për të gjitha, përveç të ardhmës së saj

Zgjedhjet e ardhshme në Serbi, me sa duket, do të jenë një garë midis dy populizmave të kundërta. Ajo që i dallon është shumë më pak e rëndësishme se ajo që i bashkon. Asnjëri prej tyre nuk del jashtë kornizës nacionaliste dhe asnjëri nuk ka forcën t’u thotë hapur qytetarëve të Serbisë se cila është çështja themelore e së ardhmes sonë. Dhe asnjëri, të paktën deri tani, nuk tregon gatishmëri që një Serbi evropiane ta vendosë si projektin qendror politik.

Shkruan: Dragan Shormaz

Prandaj, këto zgjedhje, me sa duket, nuk do të jenë një zgjedhje midis vizioneve të ndryshme për të ardhmen, por mbi të gjitha një garë se kush do t’u ofrojë qytetarëve një gënjeshtër më bindëse. Njëri grup do t’i akuzojë të tjerët për tradhtinë e Kosovës, ndërsa të tjerët do t’i akuzojnë të parët për tradhti kombëtare. Do të garojnë se kush do të premtojë më me zë se Serbia nuk do t’i vendosë kurrë sanksione Rusisë, kush do të jetë mbrojtësi më i madh i “sovranitetit” dhe kush do ta shpjegojë më bindshëm se Serbia nuk duhet të bëhet koloni evropiane për shkak të litiumit.

Do të dëgjojmë përsëri historitë e vjetra për tradhtarët, patriotët, mercenarët e huaj, armiqtë e brendshëm dhe shtetin e kërcënuar. Do të dëgjojmë debate për prejardhjen kombëtare të Aleksandar Vučić-it dhe për “ustashizmin” e studentëve. Do të përmbytemi nga akuza që ndoshta do të prodhojnë adrenalinë politike, por nuk do të krijojnë asnjë vend pune, asnjë institucion serioz, asnjë shkollë më të mirë dhe asnjë përgjigje për pyetjen se ku do të jetë Serbia pas dhjetë apo njëzet vjetësh.

Dhe pikërisht pyetja nëse Serbia do të jetë pjesë e Bashkimit Evropian apo jo, duhet të jetë çështja më e rëndësishme dhe qendrore e këtyre zgjedhjeve. Gjithçka tjetër, në krahasim me këtë, është dytësore, sepse anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk është çështje e një flamuri, e një ideologjie apo e marrëdhënies sentimentale të dikujt me Brukselin.

Kjo është çështje e drejtimit civilizues, kulturor, vleror, ekonomik, të sigurisë dhe politik të Serbisë. Është çështja e tregut në të cilin do të shesim mallrat tona, e sistemit në të cilin do të veprojë ekonomia jonë, e standardeve sipas të cilave do të jetojnë qytetarët tanë dhe e aleancave që do të përcaktojnë pozitën tonë në botë.

Dhe pikërisht për këtë arsye është zhgënjyese që kjo temë nuk do të jetë tema kyçe e zgjedhjeve të ardhshme.

Në vend të debatit se si të përshpejtojmë integrimin evropian, si të reformojmë shtetin dhe si ta nxjerrim përfundimisht Serbinë nga zona gri gjeopolitike, do të kemi një përplasje midis dy kampeve që do të paraqiten si armiq të betuar, ndërkohë që do të flasin me gjuhën e së njëjtës botë politike.

Nga njëra anë janë radikalët besnikë të mbledhur rreth regjimit të Aleksandar Vučić-it, ndërsa përballë tyre janë ish-bashkëluftëtarët e tyre ose ata të zhgënjyer prej tij, të mbledhur sot rreth lëvizjeve të ndryshme politike dhe studentore. Përplasja është reale, dallimet politike ekzistojnë, por korniza themelore mbetet e njëjtë: nacionalizmi, populizmi, konfuzioni gjeopolitik dhe shmangia e një përgjigjeje të qartë ndaj pyetjes se ku i përket Serbia.

Një paradoks të veçantë përbëjnë ata që formalisht e quajnë veten pro-evropianë. Para zgjedhjeve janë paralajmëruar lista dhe aleanca të ndryshme “evropiane”. Në pamje të parë, kjo mund të duket si rikthim i idesë evropiane në jetën politike të Serbisë. Por problemi qëndron në faktin se ideja evropiane nuk dëshmohet me emrin e koalicionit dhe as me deklarata boshe, por me politikë. Pikërisht politika e një pjese të madhe të atyre që paraqiten si aktorë pro-evropianë, gjatë viteve të fundit, ka thënë shpesh diçka krejt tjetër.

Nga këto qarqe Bashkimi Evropian është akuzuar se mbështet regjimin e Vučić-it, Brukseli është paraqitur si bashkëpunëtor në rrënimin e demokracisë, ndërsa institucionet evropiane janë akuzuar për hipokrizi dhe për “tregti me demokracinë në këmbim të burimeve”. Serbia është përshkruar si kolonia e ardhshme “minerare” ose “e litiumit” e Evropës.

Natyrisht, është legjitime të kritikohet Bashkimi Evropian dhe askush i arsyeshëm nuk pretendon se Brukseli është i pagabueshëm. Përkundrazi, politika evropiane ndaj Serbisë shpesh ka qenë e paqëndrueshme, burokratike, e ngadaltë dhe e ngarkuar me vlerësime të gabuara, ndërsa politika e stabilokracisë ka lënë pasoja serioze edhe në besimin e një pjese të qytetarëve të Serbisë ndaj integrimit evropian. Megjithatë, një gjë është të kritikosh një politikë konkrete të Bashkimit Evropian dhe diçka krejt tjetër është të ndërtosh sistematikisht një narrativë sipas së cilës Bashkimi Evropian është një fuqi armike që dëshiron ta shndërrojë Serbinë në koloni. Pikërisht këtu përfundon politika pro-evropiane (nëse ka ekzistuar ndonjëherë) dhe fillon populizmi.

Kur për vite me radhë u thoni qytetarëve se Brukseli hesht për autokracinë për shkak të litiumit, se shtetet evropiane e shohin Serbinë si një vendgrumbullim mbetjesh dhe minierë, se tranzicioni i gjelbër evropian është “i gjelbër për ta, ndërsa i zi për ne”, nuk mund të çuditeni njëkohësisht që mbështetja për integrimin evropian bie. Politikanët nuk mund ta shkatërrojnë çdo ditë besimin e qytetarëve te Bashkimi Evropian dhe më pas të presin që, ditën e zgjedhjeve, qytetarët të besojnë se pikërisht ata janë udhëheqësit e një Serbie evropiane. Kjo thjesht nuk funksionon.

Edhe më i rrezikshëm është raporti ndaj realitetit gjeopolitik. Serbia është një shtet i vogël, gjë që nuk është as fyerje dhe as qëndrim politik, por një fakt gjeografik, demografik dhe ekonomik. Shtetet e vogla nuk kanë luksin të ndjekin një politikë të bazuar në mite për madhështinë e tyre, por duhet ta kuptojnë botën në të cilën jetojnë dhe që ka rregullat e veta.

Së pari: politika e jashtme duhet të ketë përparësi ndaj politikës së brendshme të ditës. Drejtimi strategjik i shtetit nuk mund të ndryshohet sa herë që nevojiten disa për qind më shumë vota në zgjedhje.

Së dyti: politika duhet t’u nënshtrohet interesave ekonomike dhe jo e kundërta. Nuk mund ta kesh pjesën më të madhe të tregtisë, investimeve dhe lidhjeve ekonomike me Bashkimin Evropian dhe njëkohësisht t’u shpjegosh çdo ditë qytetarëve se pikërisht Bashkimi Evropian është problemi ynë më i madh.

Së treti: objektivat strategjikë të shtetit nuk duhet të jenë në kundërshtim me njëri-tjetrin. Nuk mund të dëshirosh njëkohësisht anëtarësimin në Bashkimin Evropian dhe të ndërtosh politikën e brendshme mbi ndjenjat anti-BE. Nuk mund të flasësh njëkohësisht për vlerat evropiane dhe të relativizosh modelet autoritare të qeverisjes në Lindje. Nuk mund të presësh të jesh pjesë e hapësirës evropiane të sigurisë dhe ekonomisë, ndërsa besnikërinë politike e dëshmon përmes qëndrimit ndaj regjimit të Vladimir Putinit. Nuk mund të ndërtosh një shtet modern evropian dhe njëkohësisht t’u ofrosh qytetarëve nostalgji për një botë në të cilën Serbia ndodhet midis Moskës dhe Pekinit si një lloj fortese gjeopolitike. Kjo nuk është politikë strategjike, por ikje nga realiteti dhe shprehje e papërgjegjshmërisë së skajshme politike.

Rezultati i katërmbëdhjetë viteve të qeverisjes së Aleksandar Vučić-it është, ndër të tjera, edhe fakti se ideja evropiane pothuajse është dëbuar nga hapësira politike e Serbisë. Por përgjegjësia më e madhe e opozitës është se ka pranuar të luajë sipas rregullave të kësaj hapësire dhe, në vend që të ofrojë një alternativë, një pjesë e madhe e opozitës ka pranuar të njëjtën gjuhë, vetëm me objektiva të tjera.

Pushteti e akuzon opozitën për tradhti, opozita e akuzon pushtetin se e ka shitur Serbinë te Bashkimi Evropian për shkak të litiumit. Pushteti flet për Perëndimin si një kërcënim të përhershëm, opozita flet për Brukselin si bashkëpunëtor të regjimit. Njëri kamp ofron nacionalizmin e pushtetit, tjetri ofron nacionalizmin e protestës.

Dhe midis tyre mbetet një hapësirë bosh për një politikë të vërtetë evropiane dhe për një forcë politike që do të ketë guximin e mjaftueshëm t’u thotë qytetarëve se Serbia nuk e ka luksin të qëndrojë edhe disa dekada të tjera ulur mbi gardhin gjeopolitik.

Se nuk ka të ardhme në imitimin e politikës ruse dhe as në nënshtrimin ndaj modelit totalitar kinez. Se nuk ekziston një “rrugë e tretë” që do t’i mundësojë në mënyrë magjike Serbisë të përdorë paratë, tregun dhe standardet evropiane, ndërsa njëkohësisht të ndjekë politikë sikur i përket një botë tjetër.

Më e keqja nga të gjitha është se qytetarëve do t’u ofrohet përsëri iluzioni i zgjidhjes, ku ata do të zgjedhin midis liderëve të ndryshëm, sloganeve të ndryshme dhe premtimeve të ndryshme. Por nuk do të zgjedhin midis të ardhmeve të ndryshme dhe pikërisht kjo është rreziku më i madh përpara zgjedhjeve të ardhshme.

Kur politika e nxjerr nga debati çështjen më të rëndësishme, qytetarëve mund t’u ofrosh sa të duash kandidatë, lista dhe koalicione. Demokracia pa një alternativë të vërtetë shndërrohet lehtësisht vetëm në një garë marketingu se kush do të bëjë akuzën më të madhe, kush do të ofrojë frikën më të madhe, kush do të premtojë mbrojtjen më të madhe ose do të gjejë armikun më të mirë.

Dhe në fund, kush do të jetë “Magjistari i Ozit” më bindës!

Ndërsa Serbia politike do të garojë se kush do të ofrojë gënjeshtrën e bukur me ngjyra, problemet reale nuk do të zhduken. Përkundrazi, ato do të bëhen më të mëdha dhe gjithnjë e më të vështira për t’u zgjidhur.

Serbia nuk do të pushojë së qeni demografikisht e rrezikuar vetëm sepse kemi gjetur një tradhtar të ri. Të rinjtë nuk do të qëndrojnë në vend vetëm sepse kemi premtuar edhe një herë se nuk do t’i vendosim kurrë sanksione Rusisë. Institucionet nuk do të bëhen të pavarura vetëm sepse e kemi shpallur Evropën fuqi koloniale. Ekonomia nuk do të bëhet më e fortë vetëm sepse edhe një herë kemi luajtur mes Moskës, Pekinit dhe Brukselit.

Serbia sot rrezikon të bëhet një vend që formalisht ka zgjedhje, por nuk ka një zgjedhje reale për të ardhmen e saj. Kjo është shumë më e rrezikshme nga sa duket, sepse nëse në këto zgjedhje përsëri do të zgjedhim vetëm midis dy populizmave, Serbia nuk do të humbasë vetëm një fushatë tjetër zgjedhore.

Ajo mund të humbasë edhe një dekadë tjetër, ndërsa një vend që e shtyn mjaftueshëm gjatë vendimin për të ardhmen e tij, në fund mund të mos ketë më mundësi të zgjedhë.

Dhe prandaj zgjedhjet e ardhshme rrezikojnë të bëhen zgjedhje pa një zgjedhje të vërtetë. Jo sepse nuk do të ketë kandidatë, por sepse do të mungojë një politikë që do t’u thotë hapur qytetarëve të vetmen gjë që populistët nga të dyja anët e shmangin.

Dhe kjo është se, nëse Serbia nuk do të jetë evropiane, vështirë se do të ketë ndonjë të ardhme serioze!

The GeoPost