Mbi gjysmë milioni votues pa adresë të plotë, opozita kërkon verifikim të regjistrit zgjedhor në Serbi

“Nuk ka rrugë, zero”.

Kjo thuhet në të dhënat e adresave të më shumë se gjysmë milioni qytetarëve serbë në regjistrin e votuesve, sipas një analize nga REL, bazuar në të dhënat e votuesve të disponueshme publikisht.

Më shumë se 500,000 votues pa një adresë të saktë të regjistruar do të kenë të drejtë vote në zgjedhjet e parakohshme parlamentare më 25 tetor.

Të dhënat mbi numrin e votuesve sipas adresës janë të disponueshme në faqen e internetit të Ministrisë së Administratës Publike dhe Vetëqeverisjes Lokale, e cila është përgjegjëse për regjistrin e votuesve.

REL përcaktoi nëpërmjet përpunimit automatik të këtyre të dhënave se më shumë se 500,000 votues ishin regjistruar pa numër rruge ose shtëpie.

Shembuj të tillë janë regjistruar në pjesë të ndryshme të Serbisë – nga Prijepolje në jugperëndim të vendit, përmes Çaçakut në perëndim, deri te komunat jugore të Preshevës dhe Bujanocit.

Megjithatë, ministritë përkatëse nuk japin një shpjegim.

REL i pyeti se si ndodhi që qindra mijëra qytetarë nuk kanë një adresë të caktuar në listën e votuesve.

Por si është e mundur që dhjetëra votues të jenë të regjistruar në adresa ndërtesash publike ose shtëpish familjare, të papërshtatshme në madhësi për një popullsi kaq të madhe?

Ministria e Administratës Shtetërore dhe Vetëqeverisjes Lokale deklaroi se “mbajtja e të dhënave të vendbanimit të përhershëm dhe të përkohshëm të qytetarëve është përgjegjësi ekskluzive e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë (MUP)”.

Dhe Ministria e Brendshme, deri në publikimin e tekstit, nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë.

Shembull nga Beogradi

Në Beograd, qytetin më të madh në vend, ku shumica e banorëve jetojnë në ndërtesa shumëkatëshe, numrat e apartamenteve mungojnë në të dhënat e adresave në regjistrin e votuesve.

Konkretisht, sipas një analize më shumë se 90 përqind e adresave në Beograd nuk janë të regjistruara me numra apartamentesh, dhe regjistri i votuesve ofron të dhëna vetëm për numrin e përgjithshëm të votuesve për hyrje.

Prandaj, nuk është e mundur të kontrollohet se sa votues janë të regjistruar në një adresë të vetme apartamenti – megjithëse ndryshimet në ligj, të miratuara në fund të vitit 2025, u lejojnë qytetarëve të kontrollojnë numrin e votuesve në secilën familje në të dhënat online.

I tillë është rasti me një rrokaqiell në Zemun, në rrugën Karagjorgjeva, ku janë të regjistruar 176 votues.

Midis tyre është korrespondentja e REL, Jelena, një pensioniste.

“Nuk i besoj kësaj qeverie, dhe për rrjedhojë regjistrit të votuesve. Nuk e kam kontrolluar vetë, por nëse të gjithë jemi të regjistruar vetëm sipas numrit të ndërtesës dhe jo sipas numrit të apartamentit, nuk e shoh arsyen e kontrollit”, thotë ajo.

Nga ana tjetër, fqinja e saj, Dragana, pohon se gjithmonë ka marrë dy ftesa për të votuar dhe se kjo përkon me numrin e anëtarëve të rritur në familjen e saj.

“Në këtë kuptim, nuk vura re ndonjë parregullsi, as nuk njoh ndonjë person nga ndërtesa që kishte ndonjë kundërshtim, por njerëzit në përgjithësi kanë gjithnjë e më pak besim në procesin zgjedhor”, thotë ajo.

Ndërsa hyn në garën e saj më të pasigurt që nga marrja e detyrës në vitin 2012, Partia Progresive Serbe në pushtet po hedh poshtë akuzat se lista e votuesve po manipulohet për të ndikuar në rezultatet e votimit.

Ai e përshkruan listën e votuesve si “transparente” dhe “më të azhurnuarën deri më tani”.

Megjithatë, opozita dhe vëzhguesit joqeveritarë po bëjnë thirrje që atyre t’u jepet akses në të gjitha të dhënat – me qëllim që të verifikohen bazat e të dhënave të ndryshme shtetërore për të përcaktuar saktësinë e listës dhe për të parandaluar abuzimet e mundshme.

Një fshat, rreth njëzet rrugë dhe të gjithë votuesit në të njëjtën adresë

Sipas hulumtimit të REL, në vetëm 13 komuna kufitare në Serbi, rreth 85,000 votues janë të regjistruar në listën e votuesve me adresën “pa rrugë 0”.

Shumica e tyre janë në komunën jugperëndimore të Prijepoljes, në kufirin me Malin e Zi, dhe në komunat e Preshevës dhe Bujanocit në jug të vendit, ku janë kufijtë me Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut.

Regjistri i votuesve regjistron numrin më të madh të votuesve me adresë të panjohur në vendbanimin Ivanje, në komunën e Prijepoljes.

Në Ivanje, në adresën e listuar në regjistrin e votuesve si “pa rrugë 0”, ishin regjistruar 1,523 votues, sipas listës së votuesve të 21 shtatorit.

Sipas të dhënave zyrtare të regjistrimit të vitit 2022, në Ivanje pranë Prijepoljes jetojnë 1,101 banorë.

Nuk ka të dhëna se sa nga ky numër janë qytetarë të rritur, as sa njerëz jetojnë jashtë vendit dhe ende banojnë në këtë vendbanim.

Nga rruga, në regjistrin e adresave të Autoritetit Gjeodezik të Republikës (RGZ) në Ivanje ka 23 rrugë të ndryshme.

Pse atëherë, sipas të dhënave nga regjistri i votuesve, pothuajse të gjithë votuesit nga ai vend banojnë në një adresë pa emër ose numër?

Ministria e Brendshme nuk i ishte përgjigjur kësaj pyetjeje në kohën kur u botua teksti.

Vladimir Erceg, drejtor i programit të Qendrës joqeveritare për Kërkim, Transparencë dhe Llogaridhënie (Crta), shpjegon se problemi është mospërputhja midis të dhënave të banimit të Ministrisë së Brendshme dhe regjistrit të adresave të Autoritetit Gjeodezik të Republikës.

“Nëse ju caktohet një rrugë dhe numër i ri, bashkia ia dërgon atë informacion RGZ-së dhe adresa ndryshohet në regjistrin e adresave. Megjithatë, ajo nuk ndryshohet automatikisht në të dhënat e MUP-it, por vetëm kur lëshohen dokumente të reja personale. Lista e votuesve është hapi i fundit, i tretë në të gjithë procedurën”, thotë Erceg.

Ai shton se një mospërputhje e tillë është “tokë pjellore” për manipulim.

Në regjistrin e adresave, adresat pa një numër specifik shtëpie regjistrohen si “bb”, ndërsa në regjistrin e votuesve ky përcaktim shprehet numerikisht, pra me numrin 0.

Si është e mundur që më shumë se 200 votues ndajnë të njëjtin rrugë dhe numër shtëpie?
Megjithatë, zero nuk është devijimi i vetëm i vërejtur nga REL.

Në javët e fundit, qytetarët kanë ndarë shembuj në mediat sociale të një numri të madh votuesish të regjistruar në adresat me numrin e shtëpisë 1.

Për shembull, në Priboj në Serbinë jugperëndimore, në një adresë të tillë, 247 persona me të drejtë vote janë të regjistruar në regjistrin e votuesve – të dhënat janë nga regjistri i votuesve i 21 shtatorit.

Radio Evropa e Lirë ka analizuar imazhe satelitore që tregojnë se në atë vend ndodhet një shtëpi familjare. Sipas të dhënave kadastrale, ajo ka një sipërfaqe prej 88 metrash katrorë.

Vladimir Erceg nga Crta deklaron se një hetim për raste të tilla ka përcaktuar se ato nuk janë “votues fantazmë”, por gabime në regjistrim.

“Kur rrugës iu caktua një numër, nëpunësit e regjistrimit të të dhënave thjesht i transferuan të gjithë votuesit që ishin të regjistruar në bb (pa numër) në numrin 1”, shpjegon Erceg, duke vlerësuar se kjo është një praktikë e keqe, por se përgjegjësia nuk i takon individit, por sistemit që e toleron atë.

Kush janë qindra votuesit në adresat e qendrave të punës sociale?

Në Novi Sad, përqendrimi më i lartë i votuesve u regjistrua në adresën Zmaj Ognjena Vuka 13.

Sipas të dhënave të 21 shtatorit, atje janë regjistruar gjithsej 446 votues për zgjedhjet e ardhshme parlamentare.

Qendra e Punës Sociale e qytetit ndodhet në atë adresë.

Ligji u lejon qytetarëve që nuk kanë ku të regjistrojnë vendbanimin e tyre të regjistrohen në adresën e qendrës së punës sociale, me pëlqimin e tyre dhe një vendim nga Ministria e Punëve të Brendshme.

Domethënë, që përfituesit e pastrehë duhet të regjistrohen edhe në adresat e qendrave – si një nga kategoritë më të cenueshme të popullsisë.

Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjes së REL se sa qytetarë janë aktualisht të regjistruar në institucionet sociale dhe si ka ndryshuar ky numër gjatë dhjetë viteve të fundit.

Sepse, sipas raporteve nga vëzhguesit vendas të zgjedhjeve, më parë ishin vërejtur ndryshime në numrin e votuesve të regjistruar në adresat e qendrave të punës sociale.

Ata pretendojnë se këto shifra ndryshuan para dhe pas zgjedhjeve, gjë që ngre dyshime se këto vota mund të jenë manipuluar.

Sipas një analize të Radios Evropa e Lirë, aktualisht ka disa qindra votues në listën e votuesve, me adresa të regjistruara në selitë e institucioneve të punës sociale në Beograd.

Vetëm në komunën e Zemunit, më shumë se 100 persona janë të regjistruar si banorë në adresën e qendrës.

Dhe Ministria përkatëse për Çështje Sociale nuk po i përgjigjet pyetjes së REL në lidhje me këta votues.

Kështu, nuk ka një shpjegim zyrtar të procedurave për regjistrimin dhe çregjistrimin e këtyre votuesve nga adresat e institucioneve sociale, si dhe pse numri i tyre ndryshon në ciklet zgjedhore.

Në Nish, numri më i madh i votuesve është regjistruar në Mramorska 11 – gjithsej 504 qytetarë me të drejtë vote.

Gjithashtu, në adresën Crvena zvezda naselje 21-a banojnë 381 votues.

Këto vende janë vendbanime informale të banuara nga komuniteti rom.

Midis tyre janë familje në nevojë sociale.

“Hulumtimi ynë tregon se kategoritë e popullsisë me vulnerabilitet social janë veçanërisht të ndjeshme ndaj manipulimeve zgjedhore të të gjitha llojeve, më shpesh përmes kushtëzimit të ndihmës sociale me votimin”, thotë Erceg.

Çfarë ndodhi në zgjedhjet lokale të vitit 2023?

Zgjedhjet e mëparshme parlamentare, në dhjetor 2023, përkuan me zgjedhjet lokale të Beogradit, të mbajtura në të njëjtën ditë.

Procesi u shënua nga akuza nga opozita, si dhe nga vëzhguesit vendas joqeveritarë, se partia në pushtet organizoi një “migrim masiv” të votuesve – me qëllim që të fitonte të drejtën për të votuar në favor të Partisë Progresive në zgjedhjet në Beograd.

“Migrimi”, pretendonin ata, nuk ishte vetëm nga qytetet serbe, por edhe nga vendet fqinje, ku dhjetëra mijëra qytetarë kanë shtetësi të dyfishtë.

Por autoritetet hodhën poshtë akuzat se, në shkelje të ligjit, ata po regjistronin votues në adresa në Beograd, edhe pse ata nuk jetonin atje.

Megjithatë, në disa shtëpi, numri i votuesve të regjistruar e tejkaloi kapacitetin aktual të objektit shumë herë.

Kështu, REL përcaktoi se në një adresë, në komunën Voždovac të Beogradit, në kohën e zgjedhjeve të fundit në Beograd në vitin 2024, kishte një shtëpi të papërfunduar, në të cilën ishin të regjistruar 51 votues.

Ky vend duket njësoj edhe sot.

Megjithatë, tani janë shtatë votues të regjistruar në atë adresë.

REL nuk gjeti askënd në adresë. Banorët e asaj pjese të Beogradit nuk donin të flisnin.

Ministria e Brendshme nuk po u përgjigjet pyetjeve të Radios Evropa e Lirë, dhe nuk ka pasur asnjë shpjegim zyrtar se pse dhe si ka pasur një ndryshim kaq të madh në numrin e votuesve në këtë adresë.

“Tani pyetja është se ku u zhdukën këta njerëz? A ishin qytetarë tanë që kanë të drejtë vote apo jo? Më shpesh, këta janë qytetarë tanë nga Bosnja dhe Hercegovina ose Mali i Zi, të cilët, duke marrë shtetësinë, fitojnë të drejtë vote, por mund të regjistrohen në listën e votuesve vetëm nëse kanë një adresë në territorin e Serbisë”, tha Vladimir Erceg nga Crta.

Si arriti deri këtu?

Rishikimi i regjistrit të votuesve ishte ndër rekomandimet kryesore të Zyrës së OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR) për të përmirësuar kushtet zgjedhore në Serbi.

Rekomandimet e tyre pasuan zgjedhjet e vitit 2023, në të cilat opozita akuzoi koalicionin qeverisës për mashtrim zgjedhor, ndërsa drejtuesit e lartë i hodhën poshtë këto akuza.

Megjithatë, vëzhguesit vendas dhe ndërkombëtarë identifikuan një numër parregullsish gjatë procesit zgjedhor.

Në raportin e saj pas zgjedhjeve, ODIHR-i vuri në dukje, ndër të tjera, se besimi në regjistrin e votuesve u minua nga mungesa e të dhënave të detajuara, pretendimet për persona të vdekur në regjistrin e votuesve dhe migrimi masiv i votuesve.

ODIHR-i i deklaroi shkurt se do të komentojë mbi zbatimin e rekomandimeve pas zgjedhjeve të ardhshme më 25 tetor, ndërsa vlerësimi përfundimtar do të vijë disa muaj më vonë, në raportin përfundimtar.

Qeveria pretendon se shumica e rekomandimeve kryesore të ODIHR-it janë përkthyer në ligje.

Ndryshimet në ligjet zgjedhore kanë mundësuar formimin e një Komisioni prej dhjetë anëtarësh për Rishikimin, Verifikimin dhe Kontrollin e Saktësisë dhe Përditësimin e Regjistrit të Votuesve në fillim të vitit 2026.

Përveç përfaqësuesve të qeverisë, ajo përfshin përfaqësues të partive opozitare dhe organizatave joqeveritare që monitorojnë procesin zgjedhor, siç është Crta.

Vladimir Erceg nga Crta, si një nga anëtarët e komisionit, thotë se rishikimi i listës nuk do të përfundojë deri në zgjedhjet e 25 tetorit, por se komisioni do të dalë me gjetje të pjesshme deri atëherë.

“Përshtypja e përgjithshme është se regjistri i votuesve është në gjendje shumë të keqe”, thotë përfaqësuesi i CRTA-s.

Pas votimit të dhjetorit 2023, kjo organizatë ngriti më shumë se dhjetë kallëzime penale për parregullsi zgjedhore, por pa një rezultat gjyqësor – sepse ato u rrëzuan ose janë ende në fazën e hetimit paraprak.

“I gjithë sistemi (i regjistrit të votuesve) është një kopsht i mbuluar me barëra të këqija, dhe në atë kopsht mund të fshihësh çfarë të duash”, përfundon Erceg.

Nga ana tjetër, Ministrja e Administratës Shtetërore dhe Vetëqeverisjes Lokale Snežana Paunović pohon se nuk janë marrë ankesa specifike nga terreni.

“Asgjë nuk ka ardhur nga Komisioni që të tregojë një parregullsi specifike në ndonjë pjesë të listës së votuesve, në ndonjë komunë apo qytet”, tha ministri përkatës për televizionin K1 më 9 shtator.

Sipas të dhënave të disponueshme që nga 21 shtatori, më shumë se 6.44 milionë votues do të kenë të drejtë vote në zgjedhjet e ardhshme.

Ndryshimet në listë janë të mundshme deri në mesnatë më 9 tetor, kur ajo mbyllet.

Pas kësaj, të gjitha ndryshimet në listë, deri në 72 orë para zgjedhjeve, bëhen ekskluzivisht në bazë të një vendimi nga ministria përkatëse.