“Ata e dëgjuan Vuçiqin dhe humbën gjithçka” – Stojkoviq rikthen rolin e tij në luftërat e viteve ’90

Avokati serb Çedomir Stojkoviq ka rikthyer në vëmendje rolin e Aleksandar Vuçiqit në skenën politike serbe gjatë luftërave në ish-Jugosllavi, duke e paraqitur atë si një prej zërave që, sipas tij, kontribuuan në refuzimin e planeve ndërkombëtare të paqes nga serbët në Bosnje e Hercegovinë dhe Kroaci.

Në një kronologji të gjatë të zhvillimeve të vitit 1995, Stojkoviq lidh deklaratat dhe aktivitetin politik të Vuçiqit me disa prej momenteve më të rëndësishme që paraprinë humbjen e territoreve të kontrolluara nga forcat serbe dhe eksodin e qindra mijëra serbëve.

Ai rikujton fillimisht kundërshtimin e planit të Grupit të Kontaktit për Bosnjën, i cili parashikonte që 51 për qind e territorit t’u takonte boshnjakëve dhe kroatëve, ndërsa 49 për qind serbëve.

Sipas Stojkoviqit, Vuçiq dhe Vojisllav Sheshel zhvilluan një fushatë të ashpër kundër këtij propozimi, duke u bërë thirrje serbëve që ta refuzonin.

Një skenar të ngjashëm, sipas tij, pati edhe në Kroaci.

Në janar 1995 u prezantua plani Z-4, një propozim ndërkombëtar që parashikonte autonomi jashtëzakonisht të gjerë për zonat serbe të Krajinës brenda Kroacisë.

Stojkoviq pretendon se edhe ky plan u kundërshtua nga Vuçiqi dhe Shesheli.

Ai rikthen në vëmendje edhe një deklaratë të Vuçiqit gjatë një vizite në Glinë, më 20 mars 1995.

“Glina kurrë nuk do të jetë Kroaci.”

Sipas Stojkoviqit, Vuçiqi vizitoi edhe zona të tjera të banuara nga serbët dhe i inkurajoi ata të mos pranonin marrëveshjet politike të propozuara nga komuniteti ndërkombëtar.

Por vetëm disa muaj më vonë, realiteti në terren ndryshoi në mënyrë dramatike.

“Oluja” dhe kolapsi i Krajinës

Më 4 gusht 1995, Kroacia nisi operacionin ushtarak “Oluja”, i cili çoi në shembjen e strukturave të Republikës Srpska Krajina dhe largimin masiv të popullsisë serbe.

Stojkoviq e paraqet këtë si një prej paradokseve më të mëdha të politikës së asaj kohe: serbët, të cilëve u ishte thënë se territoret e tyre nuk do të humbnin kurrë, përfunduan duke i braktisur ato në një eksod masiv.

Ndërkohë, në Bosnje e Hercegovinë, lufta vazhdonte.

Më 11 korrik 1995, forcat serbe të Bosnjës morën Srebrenicën. Pas rënies së enklavës, u kryen ekzekutime masive të burrave dhe djemve boshnjakë, krime që gjykatat ndërkombëtare i kanë cilësuar si gjenocid.

Stojkoviq rikujton në këtë kontekst edhe deklaratën e famshme të Vuçiqit në Parlamentin serb:

“Për një serb do të vrasim 100 myslimanë.”

Banjalluka në prag të rënies

Pas “Olujës”, lufta mori një tjetër kthesë.

Forcat kroate përparuan në Bosnjën perëndimore, ndërsa Ushtria e Bosnjë e Hercegovinës ndërmori ofensiva kundër forcave serbe.

Në tetor 1995, forcat kroate morën Mrkonjiq Gradin dhe iu afruan Banjallukës. Përparimi i tyre krijoi mundësinë e një goditjeje të drejtpërdrejtë ndaj qendrës kryesore politike dhe ushtarake të serbëve të Bosnjës.

Sipas Stojkoviqit, ofensiva u ndal pas ndërhyrjes amerikane.

Ai citon një mesazh të ministrit kroat të Mbrojtjes, Gojko Shushak, drejtuar gjeneralit Ante Gotovina:

“Amerikanët thonë stop. Asnjë metër më tej.”

Në këtë pikë, sipas interpretimit të Stojkoviqit, presioni ushtarak dhe diplomatik krijoi kushtet për pranimin e negociatave që çuan drejt Dejtonit.

Nga refuzimi i paqes te Dejtoni

Më 1 nëntor 1995 nisën negociatat e paqes në Dejton, ndërsa më 14 dhjetor u nënshkrua marrëveshja që i dha fund luftës në Bosnje e Hercegovinë.

Por Stojkoviq rikujton se Vuçiqi, në atë kohë figurë e rëndësishme e Partisë Radikale Serbe, e kundërshtonte marrëveshjen.

Për të, kjo është pjesa më ironike e historisë.

Politika e refuzimit të kompromisit, sipas Stojkoviqit, kontribuoi në krijimin e një situate ku humbjet territoriale dhe ushtarake u bënë shumë më të mëdha se ato që do të ishin shmangur përmes një marrëveshjeje politike.

Dhe pikërisht këtu Stojkoviq e lidh historinë e viteve ’90 me politikën e sotme.

Ai pyet se si është e mundur që një pjesë e serbëve që u larguan nga Kroacia në vitin 1995, apo pasardhësit e tyre, vazhdojnë sot ta mbështesin Vuçiqin – një politikan që ishte pjesë e establishmentit radikal serb të asaj kohe.

“Ata e dëgjuan Vuçiqin dhe humbën gjithçka”, u shpreh Stojkoviqi.

The Geo Post