Serbia si qendra kryesore e operacioneve hibride të Moskës dhe Pekinit në Ballkan

Raporti i mandatuar nga Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare të SHBA-së synon të identifikojë rrjetet, subjektet dhe individët që mbështesin këto aktivitete ndikimi.

Një shqyrtim i zhvillimeve politike dhe të sigurisë në Ballkanin Perëndimor gjatë dekadës së fundit zbulon një model të dallueshëm. Një fije e përbashkët i lidh këto zhvillime: prania gjithnjë e më e thellë dhe agresive e Rusisë dhe Kinës në rajon. Ky fenomen nuk është më një shqetësim abstrakt gjeopolitik, përkundrazi, ai ka efekte të prekshme në funksionimin e institucioneve, komunikimin e qeverisë me publikun, administrimin e zgjedhjeve dhe perceptimet më të gjera të rendit ndërkombëtar. Kongresi i Shteteve të Bashkuara ka shprehur shqetësimin se Rusia dhe Kina po përdorin operacione ndikimi në Ballkanin Perëndimor për të minuar sistemet e brishta demokratike dhe për të rrezikuar interesat e Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të saj në NATO.

Ky mandat raportimi nuk është thjesht një ushtrim burokratik. Ai përfaqëson një përgjigje ndaj provave në rritje se Rusia, e angazhuar në agresion të hapur kundër Ukrainës dhe duke përjetuar vështirësi me kanalet e saj tradicionale të ndikimit në Evropë, e ka ridrejtuar vëmendjen e saj strategjike drejt vendeve me rezistencë më të dobët institucionale. Kina, në të kundërt, përdor metoda të ndryshme për të ndjekur objektivat e saj, duke u mbështetur në leva ekonomike, strategji investimi, kontroll teknologjik dhe diplomaci afatgjatë. Për Shtetet e Bashkuara, këto dy qasje përbëjnë një kërcënim të dyfishtë për orientimin euroatlantik të Ballkanit Perëndimor.

Dobësia e rajonit rezulton nga një kombinim i tre faktorëve: institucione demokratike të paplota ose të instrumentalizuara politikisht, përçarje të theksuara shoqërore dhe lehtësia me të cilën narrativat nacionaliste mund të mobilizohen për përfitime politike. Pikërisht në këto zona operacionet e ndikimit fitojnë akses, duke shfrytëzuar dobësitë institucionale për të çuar përpara axhendat strategjike të Moskës dhe Pekinit.

Aktiviteti rus në Ballkan nuk është thjesht një rastësi, por synon dobësimin e proceseve demokratike. Këto përpjekje përfshijnë ndërhyrjen në zgjedhje, manipulimin e informacionit dhe financimin e rrjeteve dhe strukturave të lidhura me Kremlinin. Struktura të tilla veprojnë për të penguar funksionimin efektiv të sundimit të ligjit. Rusia ka zhvilluar një formë lufte hibride që mbështetet në veprime të koordinuara midis shërbimeve të inteligjencës, kanaleve diplomatike, mediave të kontrolluara nga shteti, rrjeteve oligarkike dhe organizatave kulturore ose fetare. Objektivi është të minojë integritetin zgjedhor, të përkeqësojë tensionet politike dhe të nxisë perceptimin se institucionet demokratike janë të korruptuara, jofunksionale ose të paafta për qeverisje efektive.

Rusia ka një interes të qartë strategjik në shënjestrimin e Kosovës, pasi minimi i shtetësisë së saj do të dobësonte si NATO-n ashtu edhe Bashkimin Evropian. Megjithatë, në Serbi, këto aktivitete janë më të lidhura ngushtë me institucionet shtetërore dhe grupe të caktuara fetare. Kjo marrëdhënie vazhdon sepse shteti serb ka mbajtur lidhje të ngushta me Moskën përmes lidershipit politik dhe strukturave fetare të lidhura. Si rezultat, Serbia funksionon si një aleat ideologjik dhe një kanal kryesor për projektimin e ndikimit rus në të gjithë Ballkanin.

Këto operacione shtrihen përtej propagandës dhe dezinformimit. Ato përfshijnë zhvlerësimin sistematik të institucioneve, diskreditimin e aktorëve politikë pro-perëndimorë, mbështetjen e forcave që gjenerojnë polarizim shoqëror dhe krijimin e rrjeteve informale përmes të cilave proceset e vendimmarrjes kapen në heshtje. Rusia gjithashtu punëson grupe që provokojnë paqëndrueshmëri politike, organizojnë protesta dhe frikësojnë gazetarët investigativë. Në rrethana të caktuara, ajo mbështetet më tej në grupe që angazhohen në sulme të drejtpërdrejta ndaj institucioneve shtetërore.

Ndikimi kinez është gjithashtu i pranishëm në rajon, megjithëse vepron në një mënyrë dukshëm të ndryshme. Ndryshe nga Rusia, Kina nuk kërkon të gjenerojë përçarje të menjëhershme politike. Në vend të kësaj, ajo ndjek varësi afatgjatë përmes investimeve në sektorët ekonomikë dhe teknologjikë. Projektet e karakterizuara nga investime të pakushtëzuara shpesh rezultojnë në marrëveshje të errëta dhe në rritje të kontrollit mbi qendrat kryesore të vendimmarrjes ekonomike. Në shtetet me mbikëqyrje të dobët institucionale, kjo qasje paraqet rreziqe të krahasueshme me ato që lidhen me operacionet manipuluese ruse.

Raporti i mandatuar nga Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare të SHBA-së synon të identifikojë rrjetet, subjektet dhe individët që mbështesin këto aktivitete ndikimi. Objektivi i tij nuk kufizohet vetëm në vlerësimin e rezultateve, por përfshin edhe shqyrtimin e strukturave të brendshme që mundësojnë ndikimin e dëmshëm të huaj. Këto struktura shpesh përfshijnë aktorë vendas që përfitojnë politikisht ose financiarisht nga projektet destabilizuese. Në raste të tjera, ndikimi ushtrohet përmes mediave të kontrolluara nga grupe specifike interesi, kompani fiktive ose organizata kulturore dhe akademike që funksionojnë si instrumente të fuqisë së jashtme.

Raporti synon gjithashtu të identifikojë taktikat operacionale të përdorura nga Rusia dhe Kina në Ballkan. Këto taktika zakonisht përfshijnë përhapjen e dezinformimit përmes mediave sociale, promovimin e narrativave armiqësore ndaj NATO-s dhe Bashkimit Evropian, financimin e organizatave që minojnë besimin e publikut në institucione, manipulimin e proceseve zgjedhore dhe operacionet hibride të lidhura me inteligjencën që synojnë infrastrukturën kritike.

Një tjetër komponent kyç i vlerësimit përfshin vlerësimin se si operacionet e ndikimit të kaluar në vendet e tjera kanë ndikuar në aleancat e SHBA-së në Ballkan. Edhe kur operacione të tilla nuk kanë prodhuar ndryshime të rëndësishme politike, ato kanë kontribuar në vonesa në tranzicionin demokratik, në uljen e besimit publik në institucione dhe në shfaqjen e mjediseve politike në të cilat shtetet rajonale duken më pak të përkushtuara ndaj integrimit euroatlantik. Në disa raste, ndikimi i huaj ka gjeneruar pasoja të menjëhershme, duke përfshirë paralizën legjislative, zgjedhjet e kontestuara, krizat qeveritare dhe tensionet e larta kufitare në përputhje me objektivat gjeopolitike të Moskës.

Vlerësimi trajton më tej kapacitetet e NATO-s dhe shteteve individuale të Ballkanit për t’u mbrojtur nga këto kërcënime. Ekzistojnë ndryshime të konsiderueshme në të gjithë rajonin. Disa shtete kanë investuar ndjeshëm në sigurinë kibernetike dhe mekanizmat e hartuar për të luftuar ndikimin e huaj. Të tjerë, veçanërisht ata me lidhje më të ngushta me Moskën ose investime të gjera kineze, shfaqin qëndrueshmëri më të dobët institucionale dhe ndjeshmëri të shtuar ndaj presionit politik.

Përmes fondeve të dedikuara që synojnë kundërshtimin e ndikimit rus dhe kinez, Shtetet e Bashkuara po punojnë për të forcuar kapacitetet mbrojtëse në rajon. Këto përpjekje shtrihen përtej mbështetjes ekonomike ose ndihmës teknike dhe synojnë të krijojnë një kornizë të përbashkët rajonale në të cilën institucionet shkëmbejnë informacion, analizojnë kërcënimet hibride, përforcojnë median e pavarur dhe rrisin ndërgjegjësimin publik për operacionet e ndikimit të jashtëm.

Një pjesë tjetër e rëndësishme e raportit është një vlerësim i taktikave që ka të ngjarë të përdoren në të ardhmen. Strategjitë ruse në Ballkan evoluojnë në përgjigje të efektivitetit, shpesh duke u zhvendosur drejt operacioneve të fshehta që synojnë infrastrukturën kritike dhe institucionet e sigurisë. Kina pritet të vazhdojë të shfrytëzojë aftësitë teknologjike dhe burimet financiare për të gjeneruar varësi, veçanërisht në sektorët dixhitalë, të energjisë dhe të infrastrukturës.

Së fundmi, Shtetet e Bashkuara po zhvillojnë një strategji për të zgjeruar angazhimin e tyre mbrojtës në rajon. Kjo përfshin rritjen e ndihmës për vendet e Ballkanit, forcimin e praktikave të sigurisë së informacionit dhe nxitjen e kushteve në të cilat ndikimi i dëmshëm i huaj nuk mund të mbizotërojë lehtë.

Ballkani Perëndimor mbetet strategjikisht i rëndësishëm për sigurinë evropiane dhe aleancën transatlantike. Çdo përpjekje për të minuar paqen, demokracinë ose integrimin e këtyre shteteve në strukturat euroatlantike do të ketë pasoja që shtrihen përtej vetë rajonit. Në një kohë kur rendi ndërkombëtar është nën presion në rritje, Ballkani nuk duhet të bëhet një terren prove për operacione hibride që synojnë zvogëlimin e ndikimit perëndimor.

Në fund të fundit, nëpërmjet këtij mandati ligjor, Shtetet e Bashkuara i dërgojnë një mesazh të qartë rajonit: Ballkani Perëndimor është një përparësi strategjike, jo thjesht një shqetësim politik periferik. Përgjegjësia tani u takon vendeve të Ballkanit për të zhvilluar kapacitetin institucional, ekspertizën dhe vendosmërinë politike të nevojshme për t’u përballur me kërcënimet e reja. Këto kërcënime gjithnjë e më shumë nuk marrin formën e armëve konvencionale, por të narrativave, krizave të fabrikuara, varësive ekonomike dhe operacioneve të fshehta të dizajnuara për të minuar qeverisjen demokratike.

 – The GeoPost