Është koha për të ndaluar së toleruari presidentin autoritar të Serbisë

Evropa duhet të rrisë presionin mbi Aleksandar Vuçiq për të parandaluar regresin e mëtejshëm demokratik.

Pas afërsisht një dekade në pushtet, autoritarët me përvojë përballen në mënyrë të pashmangshme me një udhëkryq: A do ta intensifikojnë represionin, do ta ngulitin rrethin e tyre kapitalist dhe do të shtypin mbetjet e fundit të medias së pavarur, apo do t’u përulen kërkesave të opozitës për reforma? Kjo është shfaqur shumë herë në të gjithë botën në dekadat pas Luftës së Ftohtë. Autokratët pothuajse gjithmonë zgjedhin qasjen e parë dhe bëhen edhe më të ashpër. Tani, ndërsa demonstruesit antiqeveritarë dalin në rrugët e kryeqytetit, Beogradit, Aleksandar Vuçiq i Serbisë përballet me këtë zgjedhje.

Për tetë vjet, ai e ka qeverisur Serbinë si president, dhe para kësaj si kryeministër, me një dorë gjithnjë e më ndërhyrëse, por ajo mbetet një demokraci e kontrolluar dhe jo një autokraci e plotë. Në skenën botërore, Vuçiq ka kryer një akt balancimi po aq të aftë. Ai mban marrëdhënie të përzemërta me Moskën pa u kënaqur deri në atë pikë sa të zemërojë BE-në dhe SHBA-në; ai ka mbyllur sytë ndaj shitjes së armëve serbe në Ukrainë. Ai ka tërhequr investime shumëmiliardë dollarëshe në industri dhe infrastrukturë nga Pekini.

Edhe pse Serbia është ende vetëm një kandidate për anëtarësim në BE, Vuçiq mban lidhje të ngushta me politikanë kryesorë në bllok, përfshirë Presidentin Francez Emmanuel Macron dhe Presidenten e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen. Kjo jo vetëm sepse ai po ngre perspektivën e kompanive evropiane të minierave që shfrytëzojnë depozitat e pashfrytëzuara të litiumit të vendit për të çuar përpara kërkimin e Evropës për pavarësi më të madhe energjitike. Ai gjithashtu krijoi marrëdhënie të mira me bashkëpunëtorë të ngushtë të Donald Trump gjatë mandatit të tij të parë si president i SHBA-së.

Strategjia mbrojtëse e Vuçiq mund të jetë e denjë për t’u studiuar nga shtete të tjera shumë-aleate. Megjithatë, në vend, atij po i mbaron ngadalë hapësira për të manovruar, pasi frustrimi me sundimin e tij të errët dhe të papërgjegjshëm shprehet në protesta. Kulmi i shembjes së çatisë së një stacioni treni në qytetin e Novi Sadit nëntorin e kaluar, i cili vrau 16 persona, është shkaku. Stacioni ishte rinovuar nga kompanitë kineze si pjesë e Iniciativës “Një Brez, një Rrugë” të Kinës. Kundërshtarët e Vuçiq fajësojnë shembjen e korrupsionit qeveritar, qeverisjes së dobët dhe mbikëqyrjes së dobët, të cilat i shohin si shenja dalluese të regjimit të tij.

Që nga nëntori, demonstruesit e opozitës kanë dalë vazhdimisht në rrugë në numër të madh dhe, së fundmi, kanë bërë thirrje për zgjedhje të parakohshme. Java e kaluar pa protestat më të dhunshme deri më sot, me përleshje me policinë në disa qytete. Vuçiq, një nacionalist ekstrem në rininë e tij, ka shfrytëzuar për vite me radhë ndjenjat pan-serbe dhe irredentizmin e pakicave serbe në Bosnjën dhe Kosovën fqinje për të fituar mbështetje. Por kjo kartë mund të jetë duke e humbur fuqinë e saj.

Vuçiq teorikisht mund të heqë ende kufizimet mbi median jo-shtetërore, të hapë arenën politike për opozitën dhe të nisë hetime vërtet të pavarura për skandale si shembja e stacionit të trenit në Novi Sad. Hapa të tillë do të ndihmonin gjithashtu përpjekjen e zgjatur të Serbisë për anëtarësim në BE. Por reformat nuk janë në stilin e autokratit: Vuçiq po sillet siç pritet dhe po ndjek një qasje edhe më të ashpër.

BE dhe Britania e Madhe e kanë kënaqur atë për shumë kohë. Realpolitika pasqyron një dëshirë për të mos e parë Serbinë të bjerë në sferën e ndikimit të Rusisë. Por ky qëndrim i butë nuk është më i qëndrueshëm. Vuçiq duhet të shtyhet të marrë më shumë përgjegjësi dhe të mbajë zgjedhje vërtet të drejta; kjo është thelbësore për çdo shpresë për anëtarësim në BE gjithsesi. Alternativa do të ishte që Serbia të ndiqte rrugën që Gjeorgjia ka ndjekur për fat të keq dhe të bëhej një demokraci e rreme mbi të cilën BE nuk ka ndikim dhe kundër teprimeve të së cilës mund të lëshojë vetëm nota proteste.

Amerika duket se është tërhequr nga Ballkani për momentin. Mbretëria e Bashkuar dhe BE, megjithatë, nuk e kanë bërë. Ato duhet të veprojnë dhe të ushtrojnë ndikimin e tyre ekonomik. Nëse ata dështojnë ta bëjnë këtë dhe Serbia vazhdon në rrugën autoritare, jo vetëm Vuçiq do të jetë përgjegjës, por edhe mbështetësit e tij perëndimorë, të cilët shohin anën tjetër./FT/