Si u ‘de-rusifikuan’ Ukrainasit?

Shumë Ukrainas hoqën dorë nga përdorimi i gjuhës ruse pas pushtimit, madje edhe ata që e kishin gjuhë amtare.

Në ditën kur Rusia filloi invazionin në Ukrainë, Oleksiy Savchenko ndaloi së foluri gjuhën e tij amtare.

“Para pushtimit, unë fola rusisht,” tha ish-biznesmeni për Al Jazeera në ukrainisht.

Që nga viti 2014. në vitin kur Rusia aneksoi Krimenë dhe mbështeti separatistët në Donbas, Savchenko udhëhoqi Army SOS, një organizatë joqeveritare që furnizoi ushtrinë ukrainase me softuer udhëzues preciz.

Pavarësisht qëndrimit të tij anti-rus, ai përdorte rusisht çdo ditë.

Ai lindi dhe u rrit në Kharkiv, qytetin të dytë më të madh i Ukrainës, me një popullsi para luftës prej rreth 1.5 milion, që ndodhet pranë kufirit të dominuar nga Rusia.

Pas pushtimit më 24 shkurt, forcat ruse shënjestruan Kharkovin pothuajse çdo ditë, duke vrarë qindra civilë dhe duke zhvendosur mijëra.

Ndryshimi i ekuilibrit gjuhësor

Gjuha ruse dominon si në lindje ashtu edhe në jug të vendit, ndërsa përdoret gjerësisht në pjesën tjetër të vendit, përfshirë kryeqytetin Kiev, ku tani Jeton Savchenko, ku rusishtja flitet akoma më shumë se ukrainishtja.

Ekuilibri gjuhësor i gjuhës ruse dhe ukrainase, gjuhët vëllazërore, ka ndryshuar në mënyrë drastike gjatë dekadës së fundit.

Në vitin 2012, 40 për qind e Ukrainasve e konsideruan rusishten gjuhën e tyre amtare, ndërsa 57 për qind thanë se ukrainishtja ishte gjuha e tyre kryesore, sipas Ratings Group, një organizatë e pavarur.

Një muaj pas fillimit të pushtimit, 76 për qind e Ukrainasve e përshkruan ukrainishten si gjuhën e tyre kryesore, dhe vetëm një në pesë tha se ata ende përdorën rusisht më shumë, sipas një sondazhi të 25. marsit.

Një e treta e atyre që flasin rusisht thonë se planifikojnë të “kalojnë” vetëm në ukrainisht.

Ukraina është shtëpia e shumë grupeve etnike, duke përfshirë Hungarezët, Romët dhe Tatarët e Krimesë, gjuhët e të cilëve njihen dhe mbrohen.

“Lidhja me Rusinë përcaktohet jo nga gjuha e komunikimit, por nga qëndrimet politike dhe ndikimi i propagandës, dhe lidhet me nivelin e mbështetjes për partitë pro-ruse”, përfunduan autorët e sondazhit.

Savchenko, i cili për vite me radhë ishte kritik ndaj politikës ruse, por ende fliste rusisht derisa vendosi të ndalonte përdorimin e gjuhës së kombit pushtues.

Që kur presidenti rus Vladimir Putin erdhi në pushtet në vitin 2000. në vitin, “mbrojtja e gjuhës ruse” u bë objekt i shumë konflikteve diplomatike me ish republikat Sovjetike dhe Perëndimin.

Shkaku i aneksimit të Krimesë

Moska është ankuar vazhdimisht në Kombet e Bashkuara, Bashkimin Evropian dhe institucionet ndërkombëtare për “shkeljen” e të drejtave të folësve rusë prej shteteve Baltike deri në Azinë Qendrore.

Por fokusi i shqetësimit të Moskës për gjuhën ishte Ukraina, dhe Putin shpesh ka thënë se Rusët dhe Ukrainasit nuk janë dy grupe etnike të ndara.

“Unë kurrë nuk do të heq dorë nga bindja se rusët dhe ukrainasit janë një popull,” i tha ai Këshillit të Sigurimit rus më 3 mars.

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky u përgjigj: “ne definitivisht nuk jemi një popull. “Secili prej tyre mori rrugën e vet,” u përgjigj ai.

Nga ana tjetër, kievi inkurajoi “Ukrainizimin”, duke e shfuqizuar atë në 2014. përdorimi i rusishtes si “gjuhë rajonale” e administratës dhe arsimit në provincat lindore dhe jugore.

Kjo ishte arsyeja e aneksimit të Krimesë nga Moska dhe mbështetja për separatistët në Donbas.

Ndërkohë, Kremlini po injoron të drejtat gjuhësore të gati dy milionë Ukrainasve që jetonin në Rusi para aneksimit të Krimesë, ku ata ishin pakica e dytë më e madhe.

Shkollat publike në Rusi nuk lejojnë përdorimin e gjuhës ukrainase, ndërsa shumë Ukrainas në regjistrime janë nën presion për t’u regjistruar si Rusë etnikë.

Për shumë në Ukrainë, lufta u bë arsyeja më e fortë për të hequr dorë nga gjuha dhe kultura ruse me të cilën shoqërohet.

“Ne nuk duhet vetëm të ndalojmë së foluri rusisht, ne duhet të ndalojmë së menduari për këtë,” Tha Olena Pribitko, një avokate 59-vjeçare e cila u diplomua nga një shkollë dhe Universitet rusishtfolës në Kiev në vitet 1980.

Ukrainishtja është gjuha e fshatarëve’

Ajo është ende e indinjuar që ukrainishtja është stigmatizuar si një gjuhë “e ulët” që u përshtatet vetëm fshatarëve në epokën Sovjetike dhe vitet 1990 post-Sovjetike.

“Kushdo që fliste ukrainisht u shpall menjëherë fshatar. Na thanë që vetëm fermerët flasin ukrainisht,” tha ajo.

Ndërkohë, qeveria e Zelensky ka shpallur një projekt gjithëpërfshirës të derusifikimi.

Sidoqoftë, udhëheqësi ukrainas, popullariteti i të cilit tejkalon 90 përqind, jo gjithmonë mbrojti njëgjuhësinë.

Ai u rrit në një familje Hebreje rusishtfolës në qytetin juglindor të Krivi Rih, dhe bëri një emër për veten e tij duke u shfaqur në shfaqje komedi në televizionin rus.

Gjatë fushatës zgjedhore, ai shpesh fliste në rusisht.

De-rusifikimi i Ukrainës u përshpejtua në mënyrë drastike gjatë luftës.

Qindra rrugë, sheshe dhe vende të tjera në të gjithë Ukrainën nuk mbajnë më emrat e figurave ruse, ndërsa pllakat përkujtimore që mbajnë emrat e autorëve, artistëve dhe shkencëtarëve etnikë rusë janë hequr. Statujat e tyre do të shkatërrohen.

Kurrikula e shkollave ukrainase nuk përshkruan më vepra nga autorë rusë dhe librat e shkruar nga qytetarë rusë nuk mund të botohen më. Këngët dhe muzika e interpretuesve rusë nuk interpretohen në publik. Leja për këtë mund të jepet vetëm nga Shërbimi i Sigurisë së Ukrainës, pasi artistët ose autorët domosdoshmërisht dënojnë “agresionin rus”.

Shumë Ukrainas e mbështesin këtë.

“Çdo gjë që lidhet me Rusinë është e huaj për mua-këngë, muzikë, kinema”, tha Savchenko, i cili në vitin 2014. ndaloi së dëgjuari edhe bendin e tij të preferuar muzikor Ljube, një grup rus i njohur për imazhin e tij nacionalist.

BURIMI: AL JAZEERA