Si po përhapet propaganda e Kremlinit nëpër Serbi

Mijëra njerëz në Facebook dhe Instagram ndjekin faqen Govorit Moskva, përmbajtja e së cilës përbëhet pothuajse ekskluzivisht nga fjalime të Vladimir Putinit të përkthyera në serbisht.

Faqja publikon fjalimet e presidentit rus çdo ditë, në të cilat ai justifikon pushtimin e Ukrainës, vlerëson ushtrinë ruse dhe thotë se njerëzit në Perëndim po çohen drejt një “katastrofe shpirtërore”.

Serbia është bërë një oaz për propagandën ruse. Narrativat pro-ruse përhapen jo vetëm përmes mediave zyrtare ruse, por edhe përmes një rrjeti kompleks faqesh interneti, të cilat shpesh u shërbejnë interesave të autoriteteve serbe.

Televizionet shtetërore ruse RT dhe Sputnik janë sanksionuar nga BE që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022. BE gjithashtu pezulloi transmetimin e Sputnik dhe RT në bllok “derisa agresioni kundër Ukrainës të përfundojë dhe derisa Federata Ruse dhe mediat e lidhura me të të ndalojnë kryerjen e dezinformatave dhe manipulimit të informacionit kundër BE-së dhe shteteve anëtare të saj”.

Por në nëntor 2022, media shtetërore ruse gjeti një port në një stuhi, kur RT Balkan filloi të publikonte përmbajtje online në serbisht. Kjo shkaktoi paralajmërime nga BE-ja, me ish-raportuesin e Parlamentit Europian për Serbinë, Vladimir Bilcik, i cili shkroi në X se hapja e RT Balkan në Serbi ishte në kundërshtim me politikën e jashtme europiane.

Përveç pranisë së mediave të mirënjohura ruse të financuara nga shteti, ka shumë faqe interneti dhe kanale të errëta të mediave sociale – shumë prej të cilave mbledhin përmbajtje nga vende të shumta – që nxisin narrativa pro-Kremlinit në Serbi.

Njëri prej tyre është kanali Govorit Moskva, i cili ndiqet nga më shumë se 20,000 njerëz në Facebook dhe rreth 14,000 në Instagram. Megjithatë, identifikimi i atij që qëndron pas kanalit nuk është i lehtë. Ai u krijua në vitin 2025 dhe, sipas informacionit në faqen e Facebook-ut, administratori i tij është i vendosur në Serbi dhe drejtohet nga një organizatë joqeveritare. Megjithatë, nuk ka një organizatë të tillë të listuar nën emrin Govorit Moskva në Agjencinë e Regjistrave të Biznesit të Serbisë, e cila është në dispozicion të publikut.

Govorit Moskva është gjithashtu emri i një radiostacioni pro-Kremlin me seli në Moskë. Kryeredaktori i stacionit, Roman Babayan, ka mbajtur disa pozicione në institucionet shtetërore ruse dhe është i njohur për mbështetjen e Kremlinit. Babayan ka qenë nën sanksione të Bashkimit Evropian që nga viti 2022 për përhapjen e propagandës anti-ukrainase dhe mbështetjen e separatistëve pro-rusë në rajonin Donbas të Ukrainës.

As stacioni radiofonik i Moskës dhe as faqja me të njëjtin emër, Govorit Moskva, nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse ka ndonjë lidhje midis të dyjave.

Në vitin 2025, Thomas Brey, një lektor dhe ish-drejtues i byrosë së Evropës Juglindore të Agjencisë Gjermane të Shtypit (dpa), shqyrtoi rolin e Serbisë në përhapjen e narrativave të propagandës ruse në Ballkan.

Në një përgjigje me shkrim për Radion Evropa e Lirë/Radio Liberty, Brey tha se “të gjitha gazetat dhe kanalet televizive kryesore serbe, përmes portaleve të tyre dixhitale, shërbejnë gjithashtu si një qendër për përhapjen e kësaj propagande serbo-ruse”.

Një vlerësim i ngjashëm u bë nga organizata “Reporterët pa Kufij” me seli në Paris në një raport të vitit 2025, ku thuhej se propaganda ruse po “lulëzon” në Serbi përmes televizionit shtetëror rus.

Klonimi i Mesazhit

Një tjetër faqe interneti që mbledh dhe riciklon përmbajtje nga mediat pro-Kremlinit është Pravda Serbia. Pa përmbajtje origjinale, faqja riboton kryesisht lajme nga Sputnik dhe RT në disa gjuhë. Në faqe nuk ka informacion në lidhje me pronësinë apo menaxhimin editorial.

Në një raport të vitit 2024, Sekretariati i Përgjithshëm Francez për Mbrojtjen dhe Sigurinë Kombëtare e identifikoi Pravda Serbia si pjesë të një rrjeti të përfshirë në një “fushatë dezinformimi në shkallë të gjerë ruse në Evropë”.

“Objektivi kryesor i këtij përmbajtjeje duket të jetë raportimi mbi konfliktin ruso-ukrainas përmes një portretizimi pozitiv të ‘operacionit special ushtarak’ dhe duke nënçmuar Ukrainën dhe udhëheqjen e saj”, thuhet në raport, duke shtuar se faqet e internetit filluan të botojnë në gjuhë të ndryshme në vitin 2023. “Operacion special ushtarak” është termi zyrtar i Kremlinit për luftën e tij kundër Ukrainës.

RFE/RL kontaktoi Pravda Serbia, por nuk mori asnjë përgjigje në lidhje me pronësinë dhe menaxhimin editorial të faqes së internetit, dhe se si ajo u përgjigjet akuzave në raportin francez.

Në vitin 2024, gazetarët e RFE/RL hetuan faqen e internetit Pravda, duke zbuluar se përmbajtja në faqe publikohej automatikisht. Analiza e tyre tregoi se një artikull i postuar në faqen e internetit të RT në gjuhën serbe u shfaq, i replikuar plotësisht, në Pravda vetëm dy minuta më vonë.

Ky hetim nxori në pah edhe faqen e internetit News Front, e cila mbetet aktive në Serbi dhe publikon përmbajtje në shumë gjuhë. News Front u themelua në vitin 2014 në Krimenë e pushtuar nga Rusia. Në vitin 2021, ajo u shtua në listën e sanksioneve të Departamentit të Thesarit të SHBA-së. Në një njoftim të vitit 2022, Thesari e përshkroi atë si një “organ dezinformimi dhe propagande” që bashkëpunonte me oficerë nga Shërbimi Federal i Sigurisë i Rusisë.

Kush përfiton nga propaganda ruse?

Sipas Brey, mediat, gazetarët, agreguesit dhe faqet e mediave sociale pro-rusë kontribuojnë në krijimin e një “pikëpamjeje jorealiste të politikës ndërkombëtare” që u sjell dobi autoriteteve në Serbi.

“Ata paraqesin pamjen e mëposhtme të botës: bota e dominuar nga Perëndimi po shpërbëhet dhe po zëvendësohet nga një botë shumëpolare e udhëhequr nga Rusia dhe Kina”, tha Brey për Radion Evropa e Lirë.

Ky portretizim promovon gjithashtu idenë e “superioritetit të sistemit ideal-tipik politik dhe shoqëror të Rusisë mbi atë të Perëndimit, me Putinin si babanë e kombit në krye të tij”, shtoi ai.

Këto narrativa, tha Brey, i përshkruajnë Rusinë dhe Serbinë si viktima të përjetshme të trajtuara padrejtësisht nga pjesa tjetër e botës. Dhe ato përhapen pa pengesa në Serbi, shtoi Brey, sepse i përshtaten presidentit të vendit.

“[Aleksandar] Vuçiç po e mban makinën e tij të propagandës në punë në mënyrë që Perëndimi të shohë se çfarë ndjenjash anti-perëndimore mund të nxisë në vendin e tij me një klikim të vetëm”, tha ai.

Presidenti serb u përfshi në listën e Grabitqarëve të Lirisë së Shtypit 2025 të përpiluar nga Reporterët pa Kufij.

Lista përfshinte 34 udhëheqës ose subjekte që, sipas organizatës, i bashkon “urrejtja ndaj lirisë së shtypit”, si dhe “heshtja e zërave të mediave të pavarura” dhe “shkelja e së drejtës për informacion”.

Në raportin e zgjerimit të vitit 2025 për Serbinë, Komisioni Evropian vlerësoi se mjedisi për median dhe për punën e tyre të lirë, të pavarur dhe profesionale mbetet “i kufizuar”.