BE-ja drejt reformës së zgjerimit: Integrim gradual për vendet kandidate dhe kontrolle më të rrepta

Bashkimi Evropian po përgatitet për një reformë të thellë të politikës së zgjerimit, e cila mund t’u mundësojë vendeve kandidate integrim gradual në strukturat evropiane edhe para anëtarësimit të plotë, ndërsa njëkohësisht do të forcojë kontrollet mbi demokracinë dhe sundimin e ligjit.

Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, ka deklaruar të martën në Zagreb se bota ka ndryshuar dhe se procesi i zgjerimit të Bashkimit Evropian duhet të ndryshojë bashkë me të.

Ajo ka paralajmëruar një moment të ri për politikën e zgjerimit, të cilin e krahasoi me “Momentin e Helsinkit” të viteve 1990, që i parapriu zgjerimit të madh të BE-së pas përfundimit të Luftës së Ftohtë.

Sipas Kos, Komisioni Evropian po përgatit një propozim të ri për funksionimin e një Bashkimi Evropian me më shumë se 30 shtete anëtare.

Një nga ndryshimet kryesore që po shqyrton Brukseli është largimi nga modeli tradicional, sipas të cilit vendet kandidate duhet të presin anëtarësimin e plotë për të përfituar nga integrimi në strukturat evropiane.

Modeli i ri do të mundësonte integrimin gradual të vendeve kandidate në fusha të ndryshme të Bashkimit Evropian, përpara se ato të bëhen anëtare me të drejta të plota.

Kos përmendi si shembuj përfitimet që disa vende kandidate tashmë mund të marrin, përfshirë pjesëmarrjen në zonën SEPA dhe lidhjen me rrjetet energjetike të Bashkimit Evropian.

“Nevojitet një qasje më e strukturuar për të kapërcyer kohën që nuk e kemi më”, ka deklaruar ajo.

Sipas komisioneres evropiane, proceset e anëtarësimit që zgjasin me dekada mund t’i lënë vendet kandidate të ekspozuara ndaj ndikimit dhe presionit politik të rivalëve të Bashkimit Evropian.

Brukseli kërkon kontrolle më të forta për anëtarët e rinj

Një tjetër element kyç i reformës lidhet me forcimin e mekanizmave që do të parandalonin kthimin pas në demokraci dhe sundimin e ligjit pasi një vend të bëhet anëtar i BE-së.

Kos ka paralajmëruar se Bashkimi Evropian nuk duhet të lejojë atë që ajo e ka cilësuar si “kuaj trojanë” brenda Unionit, duke iu referuar mundësisë që një shtet të përmbushë kriteret për anëtarësim, por më pas të largohet nga standardet demokratike.

Megjithatë, kjo ide mund të hapë debat brenda BE-së, pasi vendosja e kontrolleve të veçanta ndaj vendeve të reja mund të krijojë perceptimin se ato trajtohen si anëtare të dorës së dytë.

Më pak mundësi për veto

Reforma e zgjerimit pritet të prekë edhe mënyrën e marrjes së vendimeve brenda vetë Bashkimit Evropian.

Sipas Kos, disa nga ndryshimet mund të realizohen pa pasur nevojë për ndryshimin e traktateve të BE-së, duke shmangur negociatat e gjata dhe proceset e ndërlikuara të ratifikimit nga shtetet anëtare.

Një nga objektivat është krijimi i një sistemi më fleksibil të vendimmarrjes, me më pak mundësi që një shtet i vetëm të bllokojë vendimet e gjithë Unionit.

Po ashtu, po shqyrtohet mundësia e krijimit të institucioneve më të vogla dhe më funksionale për një BE që mund të zgjerohet ndjeshëm në vitet e ardhshme.

Mali i Zi dhe Shqipëria në mesin e vendeve të përmendura

Komisionerja evropiane ka veçuar Malin e Zi si vendin kandidat më të avancuar në procesin e anëtarësimit.

Ajo ka përmendur gjithashtu progresin e Shqipërisë, veçanërisht në fushën e sundimit të ligjit, si dhe përparimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë në rrugën e tyre drejt Bashkimit Evropian.

Në deklarimet e saj është përmendur edhe Islanda, e cila ka votuar për rifillimin e procesit të anëtarësimit në BE.

Rishikimi i politikës së zgjerimit vjen në një periudhë të re gjeopolitike për Evropën, ku lufta në Ukrainë ka rritur ndjeshëm nevojën e Bashkimit Evropian për të forcuar lidhjet politike, ekonomike dhe të sigurisë me vendet kandidate.

Në këtë kuadër, procesi i anëtarësimit të Ukrainës shihet si një nga faktorët që ka shtyrë Brukselin të rishqyrtojë modelin aktual të zgjerimit.

Mesazhi i Marta Kos është se BE-ja duhet të ndryshojë vetë, nëse dëshiron të zgjerohet.

Në vend që vendet kandidate të presin për vite ose dekada për anëtarësimin e plotë, Brukseli po shqyrton një model të ri të integrimit gradual, ku përfitimet nga Bashkimi Evropian mund të vijnë hap pas hapi, ndërsa standardet për demokracinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e vlerave evropiane do të mbeten më të rrepta se më parë.

The GeoPost