BE-ja drejt ndryshimit historik: 11 vende kërkojnë t’i jepet fund vetos “obstruktive” në politikën e jashtme

Një grup prej 11 shtetesh anëtare të Bashkimit Evropian po shtyn për një reformim të mënyrës së vendimmarrjes në politikën e jashtme, duke kërkuar që blloku të shqyrtojë kalimin nga parimi i unanimitetit drejt votimit me shumicë të kualifikuar.

Austria, Danimarka, Belgjika, Finlanda, Franca, Gjermania, Luksemburgu, Holanda, Rumania, Spanja dhe Suedia kanë nënshkruar një letër drejtuar Përfaqësueses së Lartë të BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, ku argumentojnë se vetoja e një shteti të vetëm nuk duhet të pengojë veprimin e përbashkët të Unionit.

Në letër, shtetet theksojnë se konsensusi mbetet i rëndësishëm për legjitimitetin e BE-së, por paralajmërojnë se ai nuk duhet të shndërrohet në mekanizëm që e paralizon vendimmarrjen.

“Duhet të sigurohemi gjithashtu që kjo kulturë konsensusi të nxisë veprimin e përbashkët në vend që ta parandalojë atë – përndryshe do të kemi legjitimitet, por jo forcë”, thuhet në dokument.

Nisma vjen në një kohë kur politika e jashtme dhe e sigurisë së BE-së përballet me një mjedis gjithnjë e më kompleks, të karakterizuar nga konkurrenca strategjike, paqëndrueshmëria dhe përpjekjet për të sfiduar rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla.

Sipas nënshkruesve, aftësia e BE-së për të mbrojtur interesat dhe vlerat e saj varet nga mundësia për të mobilizuar shpejt peshën e saj politike, ekonomike dhe diplomatike.

Vetoja, pengesë për vendimmarrjen e përbashkët

Sipas rregullave aktuale, politika e jashtme e BE-së bazohet kryesisht në unanimitet. Kjo i jep mundësi një shteti të vetëm të bllokojë një vendim të mbështetur nga 26 vendet e tjera anëtare.

Problemi u bë veçanërisht i dukshëm gjatë mandatit të gjatë të kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i cili përdori në mënyrë të përsëritur të drejtën e vetos për të kërkuar lëshime nga partnerët evropianë.

Një nga rastet më të fundit ishte bllokimi i një kredie prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën, e cila ishte dakorduar nga udhëheqësit e BE-së.

Për këtë arsye, vendet që mbështesin reformën argumentojnë se duhet të gjenden mekanizma për të parandaluar përdorimin e vetos për çështje që nuk lidhen drejtpërdrejt me vendimin në fjalë.

Pesë parime për reformimin e politikës së jashtme

Në letrën e tyre, 11 shtetet propozojnë pesë parime që, sipas tyre, duhet të udhëheqin vendimmarrjen e përbashkët.

Ato kërkojnë respektimin e parimit të bashkëpunimit të sinqertë dhe solidaritetit, rritjen e përdorimit të “abstenimit konstruktiv”, shmangien e lidhjes së vendimeve të politikës së jashtme me çështje të tjera të palidhura, shqyrtimin e mundësive për kalimin nga unanimiteti në shumicë të kualifikuar dhe kërkesën që çdo bllokim të shoqërohet me arsye të vlefshme dhe të bazuara.

Sipas nënshkruesve, korniza ligjore për zbatimin e këtyre parimeve ekziston tashmë dhe tani nevojitet vullnet politik për ta vënë atë në praktikë.

Një prej mundësive është përdorimi i të ashtuquajturës “klauzolë kalimtare”, e parashikuar në nenin 31 të traktateve të BE-së, e cila mundëson kalimin nga unanimiteti në shumicë të kualifikuar në raste të caktuara.

Megjithatë, kjo përballet me një paradoks politik: aktivizimi i kësaj klauzole kërkon vetë unanimitet, duke u dhënë kundërshtarëve të reformës mundësinë ta bllokojnë atë.

Përplasja mes shteteve të mëdha dhe të vogla

Mbështetësit e ndryshimit argumentojnë se shumica e kualifikuar do ta bënte BE-në më të shpejtë dhe më efikase në reagimin ndaj krizave ndërkombëtare.

Por kundërshtarët paralajmërojnë se heqja e vetos do të dobësonte legjitimitetin demokratik dhe do t’u hiqte shteteve më të vogla një prej mjeteve të fundit për të mbrojtur interesat e tyre përballë vendeve më të mëdha.

Vërehet gjithashtu se asnjë prej shteteve baltike nuk e ka nënshkruar iniciativën.

Debati është intensifikuar pas ndryshimeve politike në Hungari dhe largimit të Orbán-it nga pushteti, duke krijuar, sipas mbështetësve të reformës, një dritare të re për ndryshimin e mënyrës së vendimmarrjes në BE.

Megjithatë, kjo mundësi mund të bëhet më e komplikuar nëse në Francë forcat euroskeptike fitojnë zgjedhjet presidenciale të vitit të ardhshëm.

Në këtë kuadër, Gjermania dhe Franca kanë paraqitur gjithashtu një plan për forcimin e rolit të Përfaqësueses së Lartë të BE-së, Kaja Kallas, duke propozuar që ajo të vendoset nën mbikëqyrje më të drejtpërdrejtë të presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.

Nisma e 11 vendeve hap kështu një prej debateve më të rëndësishme për të ardhmen e politikës së jashtme të BE-së: nëse Unioni do të vazhdojë të kërkojë konsensus të plotë për vendimet strategjike apo do të kalojë gradualisht drejt një sistemi ku shumica mund të vendosë edhe kur një ose disa shtete kundërshtojnë.

The GeoPost