Vuçiq, nga presidenca në qeveri – modeli i Putinit

Zgjedhjet e 25 tetorit në Serbi pritet të jenë nën vëzhgim të shtuar ndërkombëtar, ndërsa nga Uashingtoni po vijnë sinjale gjithnjë më të drejtpërdrejta për kushtet në të cilat do të zhvillohet procesi zgjedhor.

Kongresmeni amerikan Joe Wilson ka deklaruar se është veçanërisht i shqetësuar për trajtimin e protestave studentore, përdorimin e forcës, përqendrimin e mediave dhe pretendimet për mbikëqyrje të qytetarëve, duke i lidhur këto çështje drejtpërdrejt me mundësinë e zhvillimit të zgjedhjeve të lira dhe të ndershme.

Në një intervistë për N1, Wilson tha se Shtetet e Bashkuara duan që qytetarët serbë të kenë mundësi të votojnë lirshëm dhe se Uashingtoni do t’u kushtojë rëndësi të veçantë raporteve të organizatave ndërkombëtare, përfshirë OSBE-në dhe Zyrën për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR), për mënyrën se si do të zhvillohet procesi zgjedhor.

“Gjithçka është e ndërlidhur”, tha Wilson kur u pyet nëse shqetësimet amerikane lidhen vetëm me ditën e zgjedhjeve apo edhe me mjedisin politik dhe institucional në të cilin ato zhvillohen.

Sipas tij, problemet që lidhen me median, presionin ndaj institucioneve, protestat dhe mbikëqyrjen duhet të shihen së bashku, pasi ato ndikojnë në kushtet në të cilat qytetarët ushtrojnë të drejtën e votës.

Wilson tha se një nga shqetësimet e tij është përdorimi i teknologjive të mbikëqyrjes në Serbi. Ai kritikoi lidhjet e Beogradit me kompaninë kineze Huawei dhe me Kinën, duke pretenduar se pajisjet e mbikëqyrjes mund të përdoren kundër qytetarëve serbë.

Deklaratat e tij vijnë pas raportimeve ndërkombëtare për përdorimin e Pegasus dhe NoviSpy kundër studentëve dhe aktivistëve në Serbi. Në fillim të shtatorit, Wilson e kishte quajtur të papranueshëm përdorimin e softuerëve të tillë për mbikëqyrjen e qytetarëve serbë.

Në Kongresin amerikan, Wilson ka shkuar edhe më tej në paralajmërimet për zgjedhjet e ardhshme.

Më 15 shtator, gjatë një seance dëgjimore për Ballkanin Perëndimor, ai tha se ekziston “shqetësim legjitim” se zgjedhjet e 25 tetorit mund të mos jenë të lira dhe të ndershme. Në të njëjtën seancë, zëvendësndihmës sekretari amerikan i Shtetit për Evropën dhe Euroazinë, Daniel Lawton, deklaroi se Departamenti i Shtetit po i ndjek nga afër përgatitjet për zgjedhjet në Serbi.

Wilson ka pretenduar gjithashtu se ekzistojnë indikacione për përpjekje për manipulimin e procesit zgjedhor përmes përdorimit të identiteteve dhe llogarive të rreme dhe përmes kontrollit të medias. Këto janë pretendime të Wilson-it, ndërsa vlerësimi përfundimtar i procesit zgjedhor do të varet nga vëzhguesit dhe institucionet përkatëse.

Në qendër të presionit politik amerikan është edhe “Serbia Act”, projektligji i paraqitur nga Wilson së bashku me kongresmenin demokrat Bill Keating. Wilson tha për N1 se nisma gëzon mbështetje dypartiake dhe synon, sipas tij, të mbështesë qytetarët serbë dhe kërkesën për zgjedhje të lira e të ndershme.

Wilson theksoi se qëllimi i tij nuk është që Shtetet e Bashkuara të zgjedhin një palë në zgjedhjet serbe.

“Ne nuk duam të ndërhyjmë. Ne nuk do të mbajmë anë në zgjedhjet e ardhshme”, tha ai.

Por ai shtoi se Uashingtoni duhet të evidentojë problemet që lidhen me zgjedhjet, presionin ndaj studentëve, përdorimin e forcës, lirinë e medias dhe mbikëqyrjen.

Kongresmeni republikan nga Karolina e Jugut ka qenë ndër zërat amerikanë më kritikë ndaj politikave të Aleksandar Vuçiqit në javët e fundit. Më 5 shtator, Wilson deklaroi se Vuçiq mund të përpiqet të kalojë nga posti i presidentit në atë të kryeministrit për të ruajtur pushtetin, duke e krahasuar këtë skenar me mënyrën se si Vladimir Putin ka ruajtur kontrollin politik në Rusi.

Edhe në intervistën e fundit për N1, Wilson e përsëriti këtë paralajmërim, duke thënë se një kalim nga presidenca në kryeministri do të ishte “shumë tregues” dhe duke e lidhur me modelin politik rus.

Në të njëjtën kohë, ai e vendosi çështjen e zgjedhjeve serbe në një kontekst më të gjerë të konkurrencës gjeopolitike në Evropë. Wilson kritikoi marrëdhëniet e Serbisë me Kinën dhe Rusinë dhe tha se ai dëshiron që Serbia të jetë pjesë e asaj që e cilësoi si “qytetërimi perëndimor”.

Ai përmendi edhe ndërhyrjet e pretenduara ruse në procese zgjedhore në vende të tjera evropiane, duke argumentuar se përpjekjet për ndikim të jashtëm në zgjedhje nuk janë problem vetëm i Serbisë.

Për Uashingtonin, megjithatë, çështja nuk lidhet vetëm me rezultatin e zgjedhjeve, por edhe me mënyrën se si ato zhvillohen.

Wilson tha se pret raporte nga organizatat ndërkombëtare dhe nga vetë qytetarët serbë për mënyrën se si do të zhvillohet procesi. Ai veçoi OSBE-në dhe ODIHR-in si burime të rëndësishme për vlerësimin e zgjedhjeve.

Ky qëndrim përkon me deklaratën e Departamentit të Shtetit në Kongres se Uashingtoni po i ndjek nga afër përgatitjet për zgjedhjet e 25 tetorit. Kjo tregon se procesi zgjedhor në Serbi është bërë një çështje e drejtpërdrejtë e vëmendjes së institucioneve amerikane, në një kohë kur marrëdhëniet mes Beogradit dhe Uashingtonit përballen me çështje që shkojnë përtej zgjedhjeve, përfshirë demokracinë, lirinë e medias, marrëdhëniet me Rusinë dhe Kinën dhe trajtimin e protestave.

Në deklaratat e tij, Wilson nuk ka bërë thirrje për mbështetjen e një partie apo kandidati të caktuar. Ai e ka paraqitur qëndrimin e tij si mbështetje për një proces zgjedhor që, sipas tij, duhet t’u mundësojë qytetarëve serbë të votojnë lirshëm.

Por mesazhi i tij për autoritetet në Beograd është bërë gjithnjë e më i qartë: kushtet zgjedhore, liria e medias, trajtimi i protestuesve dhe përdorimi i teknologjive të mbikëqyrjes po shihen në Uashington si pjesë e së njëjtës çështje – funksionimit të demokracisë në Serbi.

Nëse këto shqetësime do të ndikojnë konkretisht në politikën amerikane ndaj Beogradit, kjo do të varet nga zhvillimet e ardhshme dhe nga vlerësimet e institucioneve amerikane dhe vëzhguesve ndërkombëtarë pas dhe gjatë procesit zgjedhor.

Për momentin, sinjali nga Uashingtoni është se zgjedhjet e 25 tetorit nuk do të shihen vetëm përmes rezultatit të kutive të votimit, por edhe përmes mënyrës se si qytetarëve serbë u garantohet mundësia për të votuar dhe për të shprehur lirshëm vullnetin e tyre politik.

The GeoPost