Regjimi i Vuçiqit në krizë të thellë: Protestat masive të studentëve, tirania e jo-shtetësisë dhe çmenduria pro-regjim

Protestat anti-korrupsion në Serbi, që filluan pas rrënimit tragjik të çatisë së stacionit hekurudhor në Novi Sad më 1 nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona, kanë shënuar një vit të plotë mobilizimi qytetar, duke u bërë lëvizja më e madhe që nga rënia e regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Këto protesta, të udhëhequra kryesisht nga studentët, kanë ekspozuar dobësitë e thella të regjimit të presidentit Aleksandar Vuçiq, duke e çuar atë në një pozicion gjithnjë e më të izoluar si brenda vendit, ashtu edhe ndërkombëtarisht.

Tragjedia e Novi Sadit nuk ishte thjesht një aksident infrastrukturor, por simbol i korrupsionit sistemik që ka kapur shtetin serb nën qeverisjen e Partisë Progresive Serbe (SNS). Rindërtimi i stacionit, i financuar dhe realizuar nga kompani kineze në kuadër të marrëveshjeve ndërqeveritare jashtë procedurave standarde të prokurimit publik, u propagandua si sukses i regjimit, por rezultoi fatal për shkak të neglizhencës dhe abuzimeve.

Qytetarët akuzojnë drejtpërdrejt Vuçiqin dhe aleatët e tij për përgjegjësi, duke kërkuar hetim të plotë dhe ndëshkim të fajtorëve. Në vend të kësaj, regjimi ka tentuar të minimizojë ngjarjen, duke akuzuar “revolucion të ngjyrosur” të financuar nga Perëndimi, një narrativë që ka humbur besueshmëri te shumica e popullsisë.

Gjatë vitit 2025, protestat u përhapën në mbi 400 qytete dhe fshatra, me bllokada të fakulteteve, marshime paqësore dhe bllokada simbolike 16-minutëshe në trafik për të nderuar viktimat. Kulmi ishte më 15 mars 2025, kur qindra mijëra njerëz mblodhën në Beograd, protesta më e madhe në historinë e re të Serbisë. Studentët, të organizuar në plenume pa liderë formalë, kanë mbajtur karakterin jo-konfliktuoz, duke refuzuar bashkëpunim të drejtpërdrejtë me partitë opozitare për të shmangur politizimin. Kjo qasje gandiane ka liruar qytetarët nga frika, duke krijuar një valë solidariteti të paparë.

Përgjigjja e regjimit ka qenë gjithnjë e më represive. Nga sulmet me armë sonike në mars, deri te dhuna policore në verën e 2025-së, me gaz lotsjellës, shkopinj dhe arrestime arbitrare. Dhuna u intensifikua në gusht dhe shtator, me rrahje të protestuesve, torturë dhe sulme seksuale të dokumentuara ndaj studentëve. Regjimi ka mobilizuar grupe paramilitare dhe mbështetës për kundër-protesta, duke krijuar polarizim të thellë.

Çaciland është simboli më i dukshëm i kësaj çmendurie pro-regjim. I ngritur në mars 2025 në Parkun e Pioneerëve në Beograd nga të ashtuquajturit “Studentë 2.0”, një grup i organizuar nga SNS-ja, i përbërë kryesisht nga jo-studentë dhe individë me të kaluar kriminale, ky kamp ilegal u zgjerua në sheshin Nikola Pashiq, duke okupuar qendrën e kryeqytetit për muaj të tërë. Gazetarëve u ndalohet hyrja, policia pranon se aty vlejnë “ligje të tjera”, ndërsa sulme me shkopinj, fishekzjarre dhe gurë kanë dalë pikërisht nga ky kamp drejt protestuesve paqësorë. Parlamenti Evropian e ka dënuar si “kamp ilegal” dhe ka shprehur shqetësim për mobilizimin e kriminelëve nga partia në pushtet. Incidente si të shtënat dhe zjarret në tetor 2025 treguan rrezikun real për sigurinë publike, por regjimi i ka mbrojtur banorët e kampit, duke falur sulmuesit dhe duke akuzuar protestuesit për dhunë.

Kjo strategji ka izoluar Vuçiqin ndërkombëtarisht. Rezoluta e Parlamentit Evropian e 22 tetorit 2025, e miratuar me 457 vota pro, është kritika më e ashpër ndonjëherë: dënon represionin, polarizimin dhe dhunën shtetërore, mbështet protestat paqësore dhe kërkon mision fakt-mbledhës të BE-së në Serbi. Akuzat e Vuçiqit ndaj Perëndimit për “revolucion me ngjyra “, madje duke cituar Putinin, kanë thelluar distancën me Brukselin. Sanksionet amerikane ndaj Industrisë serbe të Naftës (NIS), me pronësi ruse, kanë goditur ekonominë, duke ekspozuar varësinë e regjimit nga Moska dhe Kina.

Në këtë kontekst, thirrjet për “lustracion të plotë” janë bërë qendrore. Protestuesit kërkojnë largimin sistematik nga postet publike të të gjithë atyre që kanë abuzuar pushtetin, kanë qenë pjesë e strukturave represive ose kanë kontribuar në korrupsion, nga gjyqtarë e prokurorë të korruptuar, deri te drejtorë mediash publike dhe funksionarë të lartë të SNS-së. Lustracioni, i dështuar pas 2003-shit për shkak të mungesës së vullnetit politik, shihet si hapi i parë për pastrimin e institucioneve. Pa të, Serbia mbetet në rreth vicioz: të njëjtët njerëz që shkelën ligjin vazhdojnë të kontrollojnë gjyqësinë, policinë dhe mediat.

Pas rënies së regjimit të Vuçiqit, që duket gjithnjë e më e pashmangshme në afat të shkurtër, nevojitet lustracion i gjerë, ndjekur nga miratimi i kushtetutës së re. Kjo do të rikthejë ndarjen e pushteteve, pavarësinë e gjyqësorit dhe lirinë e mediave, duke hequr “mëkatin” e kontinuitetit autoritar.

Protestat kanë treguar se regjimi i Vuçiqit është një guaskë bosh, i mbështetur në frikë dhe manipulim, por i dobët përballë unitetit qytetar. Studentët dhe qytetarët kanë “çliruar” Serbinë nga frika, duke hapur rrugën për një të ardhme demokratike. Koha e përgjegjësisë po vjen, jo për protestuesit, por për ata që shkatërruan shtetin./TheGeopost.