Portali anonim në Serbi përhap narrativa pro-ruse dhe të ekstremit të djathtë

Një portal relativisht i ri në Serbi, Eagle Eye Explore, është identifikuar nga studiues dhe analistë të dezinformimit si pjesë e një ekosistemi mediatik që përhap narrativa pro-ruse, antiliberale dhe të ekstremit të djathtë, duke ngritur shqetësime për ndikimin e propagandës së Kremlinit në rajon.

Portali nisi aktivitetin në mesin e vitit 2024 dhe që nga atëherë ka publikuar qindra artikuj që promovojnë narrativat e të djathtës ekstreme dhe mbështesin shpesh partinë gjermane AfD (Alternativa për Gjermaninë), e cila nga kundërshtarët politikë në Gjermani shpesh cilësohet si e afërt me interesat e Kremlinit.

Megjithatë, në kundërshtim me Ligjin për Informacionin Publik të Serbisë, faqja nuk publikon asnjë informacion për botuesin, pronësinë apo redaktorët. Ky ligj kërkon që çdo media të ketë një “shtëpi botuese” me të dhëna për botuesin dhe ekipin editorial. Mungesa e këtyre të dhënave konsiderohet nga ekspertët si një praktikë e zakonshme në rrjetet e mediave që përhapin propagandë të lidhur me Moskën në Evropë.

Ruslan Trad, bashkëpunëtor i DFRLab (Laboratori i Kërkimeve Dixhitale Forenzike pranë Atlantic Council), thotë se portali shfaq tipare tipike të kanaleve të propagandës së Kremlinit.

“Modeli që identifikuat është një shenjë dalluese e ekosistemeve mediatike të mbështetura nga Kremlini që është dokumentuar gjerësisht”, deklaron Trad.

Sipas tij, portali kombinon disa elemente të njohura: pronësi të fshehur, mundësi për financim përmes kriptovalutave, bashkëpunim me gazetarë të mediave ruse dhe shpërndarje të përmbajtjes përmes rrjeteve të Telegramit dhe mediave të tjera të lidhura me Moskën.

Komisioni Evropian kishte paralajmëruar që në vitin 2023 për ndikimin e mediave ruse në Ballkan. Sipas Brukselit, narrativat e Kremlinit janë veçanërisht efektive në Serbi, ku përhapja e tyre mbështetet jo vetëm nga aktorë të huaj, por edhe nga disa media dhe forca politike lokale.

Një studim i publikuar në vitin 2025 nga Fondacioni Friedrich Naumann, me titull “Rusia hap rrugën për autokraci”, vlerëson se Serbia shërben si një qendër kyçe për përhapjen e ndikimit rus në rajon përmes mediave si Sputnik dhe RT Balkan.

Sipas studiuesve, qëllimi i këtyre operacioneve është të minohet besimi i qytetarëve në institucionet demokratike, të krijohen përçarje shoqërore dhe të ngadalësohet integrimi euroatlantik i rajonit.

Portal pa pronar të njohur

Portali Eagle Eye Explore nuk është i regjistruar në regjistrin zyrtar të mediave në Serbi dhe nuk dihet se kush është pronari apo financuesi i tij. Në faqen e internetit ekziston vetëm një opsion për dhurime në kriptovaluta, ndërsa nuk ka të dhëna publike për donacione të regjistruara.

Gazetarja Nataša Jovanović, e cila ka punuar më parë për mediat Pečat, Večernje Novosti, Sputnik dhe Russia Today, është përmendur në disa raste si kryeredaktore e portalit. Megjithatë, ajo nuk pranoi të japë përgjigje për pyetjet e gazetarëve të BIRN në lidhje me funksionimin e faqes.

Në një përgjigje me email, Jovanović deklaroi se pyetjet që i janë drejtuar “janë aq uniforme sa nuk kërkojnë shpjegime shtesë”.

“Prisja pyetje gazetareske dhe mora ato që mund të bëhen vetëm nga autoritetet e sigurisë dhe prokuroria”, shkroi ajo.

Megjithatë, ekspertët e medias theksojnë se publikimi i të dhënave për pronësinë e mediave është një detyrim ligjor dhe një element kyç për transparencën.

Anna Martinoli, profesoreshë në Fakultetin e Arteve Dramatike në Beograd, thotë se shtëpia botuese është një instrument thelbësor për përgjegjësinë e mediave.

“Shtëpia botuese i lejon audiencës të vlerësojë besueshmërinë dhe interesat e mundshme pas përmbajtjes, më shpesh politike ose ekonomike”, shpjegon ajo.

Sipas ligjit serb, gjobat për mediat që nuk publikojnë këto informacione variojnë nga 100 mijë deri në një milion dinarë.

Infrastrukturë anonime

Të dhënat teknike tregojnë se domeni i portalit u regjistrua më 28 maj 2024 përmes regjistruesit kanadez Tucows, ndërsa shërbimi i regjistrimit u ndërmjetësua nga kompania serbe Adriahost. Faqja është e vendosur në serverët e kompanisë holandeze LeaseWeb.

Regjistrimi i domenit është bërë përmes një shërbimi që fsheh identitetin e pronarit duke zëvendësuar të dhënat reale me informacione gjenerike. Kompania Tucows deklaroi se mund të zbulojë identitetin e regjistruesit vetëm me urdhër zyrtar nga institucionet kompetente në disa vende perëndimore.

Trad e përshkruan këtë strukturë si një “arkitekturë anonimizimi të ndërtuar qëllimisht”.

“Ky konfigurim është projektuar për të parandaluar atribuimin, për të shmangur sanksionet dhe për të mundësuar mohimin e përfshirjes së Kremlinit duke ruajtur vazhdimësinë operacionale”, thotë ai.

Autorë dhe lidhje politike

Rreth 40 autorë kanë publikuar tekste në portal, ndërsa ndër më aktivët janë Vesna Veizović, Dževad Galijašević, Branko Žujović dhe Zoran Čvorović.

Veizović, redaktore e portalit Vaseljenska, ishte ndër personat që promovoi portalin menjëherë pas themelimit të tij. Në kanalin e saj në Telegram ajo deklaroi se platforma do të merrej me “hetimin e OJQ-ve dhe sektorit civil”, të cilin e quajti “avangardë e agjencive të huaja në Serbi”.

Analiza e platformës Rolliapp, që përdor inteligjencën artificiale për të analizuar përhapjen e narrativave, tregon se disa nga autorët dhe promovuesit e portalit kanë lidhje me rrjete mediatike dhe ideologjike të ekstremit të djathtë.

Emra të politikanëve të AfD-së

Faqja është ndërtuar në platformën WordPress, ku disa llogari administratori janë krijuar në emrat e autorëve dhe madje edhe të dy politikanëve të partisë gjermane AfD – Artur Abramović dhe Anton Friesen.

Të dy politikanët deklaruan për BIRN se nuk kanë pasur kurrë qasje editoriale në portal.

Abramović tha se një nga tekstet e tij ishte shkruar fillimisht për gazetën gjermane Junge Freiheit dhe më pas ishte përkthyer në serbisht pa dijeninë e tij.

“Unë nuk kam bashkëpunuar kurrë me organizata shtetërore ruse dhe as nuk kam marrë ndonjë pagesë nga ky portal”, deklaroi ai.

Friesen gjithashtu mohoi çdo lidhje me portalin dhe tha se nuk planifikon të publikojë më artikuj në mediat serbe.

Rrjet ndërkombëtar i shpërndarjes

Përmbajtja e portalit shpërndahet gjerësisht në rrjetet sociale, ku faqja ka rreth 18 mijë ndjekës në platforma si Facebook, Instagram, Threads dhe X. Portali ka gjithashtu një kanal në Telegram me më shumë se 1,600 anëtarë.

Lidhjet nga ky kanal shpërndahen shpesh nga kanale pro-ruse si Rybar, DD Geopolitics, Balkanar, Serbskij Vestnik dhe të tjera.

Tekstet e portalit publikohen gjithashtu nga media të ndryshme në Serbi dhe rajon, përfshirë tabloidët Informer dhe Alo, si dhe portale të tjera si Novi Standard, Vaseljenska dhe Srpski ugao.

Në Bosnje e Hercegovinë, përmbajtja e tij është shfaqur në portalin e shërbimit publik RTRS dhe në gazetën Glas Srpske, ndërsa në Mal të Zi transmetohet nga portali IN4S, i cili më parë është akuzuar nga ambasada amerikane për lidhje me propagandën ruse.

Artikujt e portalit janë publikuar edhe në media ruse si Rossijskaja Gazeta dhe Geopolitika.ru, si dhe në portalin bullgar Efir.info, i identifikuar nga studiuesit si pjesë e një rrjeti propagandistik të lidhur me Kremlinin.

Pjesë e një strategjie hibride

Sipas Ruslan Trad, portali është pjesë e një infrastrukture më të gjerë të ndikimit rus që vepron në disa vende njëkohësisht.

Ai shpjegon se këto faqe krijojnë përshtypjen e mediave lokale të pavarura, ndërsa në fakt shpërndajnë mesazhe të koordinuara në shumë gjuhë dhe platforma.

Telegrami, sipas tij, shërben si “qendra nervore” e këtij rrjeti, ku përhapet propaganda anti-perëndimore dhe mobilizohet mbështetja për narrativat pro-ruse.

Qëllimi kryesor i këtyre operacioneve, thonë analistët, është dobësimi i integrimit euroatlantik, rritja e euroskepticizmit dhe krijimi i kushteve politike që favorizojnë interesat strategjike të Rusisë në rajon.

“Mediat në këtë rrjet kryejnë fushata të koordinuara destabilizimi, shtrembërojnë faktet dhe ndikojnë në proceset zgjedhore”, përfundon Trad.

The Geopost