Kamberi për gazetën gjermane: Demokratizimi i Serbisë nuk mund të bazohet në riprodhimin e modeleve të vjetra nacionaliste

Në një artikull mbi zhvillimet në Serbi, gazeta e mirënjohur gjermane “Frankfurter Allgemeine Zeitung” (FAZ) thekson se një pjesë e lëvizjes protestuese studentore karakterizohet nga një ton nacionalist.

Së fundmi, kjo u bë e qartë përmes miratimit të një “memorandumi” studentor, i cili, në një gjuhë të ngarkuar ideologjike, përsërit narrativat nacionaliste serbe për Kosovën dhe, në thelb, kërkon që shteti tashmë i pavarur të rikthehet si provincë nën sovranitetin e Beogradit.

Një politikan që e refuzon këtë qasje është Shaip Kamberi, i vetmi deputet shqiptar në parlamentin serb. Kamberi vjen nga Lugina e Preshevës, e cila kufizohet me Kosovën në jugperëndim të Serbisë. Në këtë rajon jeton një shumicë shqiptare, ndërsa në zonën përreth qytetit të Preshevës shqiptarët përbëjnë mbi 90 për qind të popullsisë. Prandaj, nuk është e çuditshme që Kamberi i sheh ngjarjet nga një perspektivë shqiptare.

Megjithëse ai nuk e refuzon në parim lëvizjen protestuese studentore, raporton “Frankfurter Allgemeine Zeitung”, ai e kundërshton qartë “memorandumin për Kosovën” dhe dukuritë e ngjashme nacionaliste: “Demokratizimi i Serbisë nuk mund të bazohet në riprodhimin e modeleve të vjetra nacionaliste – madje as kur ato vijnë të ambalazhuara në një formë të re politike”, thotë ai.

Ai thekson se e kupton argumentin pragmatik për nevojën e zëvendësimit të “regjimit autoritar të Aleksandar Vuçiqit”, por përvoja historike, sipas tij, ka treguar se kompromiset me nacionalizmin prodhojnë në afatgjatë kriza të reja, padrejtësi dhe paqëndrueshmëri.

Me këtë ai i referohet zhvillimeve të viteve ’90 dhe fillimit të viteve 2000. Në shtator të vitit 2000, opozita e bashkuar serbe arriti të mposhtë në zgjedhje sundimtarin e atëhershëm Sllobodan Millosheviq (ministër i propagandës së të cilit ishte presidenti aktual Aleksandar Vuçiq). Pasi Millosheviqi nuk i pranoi rezultatet, ai u rrëzua në një kryengritje popullore në tetor të po atij viti.

Megjithatë, çmimi i ndryshimit të pushtetit ishte i lartë. Opozita pro-evropiane kishte bërë një aleancë pragmatike me nacionalistin serb Vojisllav Koštunica, i cili në vitet në vijim, si president jugosllav dhe më vonë si kryeministër serb, e largoi Serbinë nga BE-ja dhe e afroi me Rusinë.

Kamberi nuk dëshiron që zhvillime të tilla të përsëriten me lëvizjen studentore. “Një Serbi demokratike duhet të bazohet në vlera qytetare, në ballafaqim me të kaluarën dhe në barazinë e të gjithë popujve”, thotë ai.

Sipas tij, lëvizja studentore nuk është homogjene dhe do të ishte gabim që të gjithë studentët të cilësoheshin si nacionalistë. Megjithatë, problemi lind kur simbolet, mesazhet ose dokumentet dominuese lënë përshtypjen e vazhdimësisë me narrativat e vjetra kombëtare që e kanë çuar rajonin në konflikte.

Në një situatë të tillë, nuk është për t’u habitur që te pakicat në Serbi lind shqetësimi se në thelb asgjë nuk po ndryshon realisht.

Mbështetësit e studentëve argumentojnë se këmbëngulja për kthimin e Kosovës në kuadër të Serbisë nënkupton vetëm respektimin e Kushtetutës serbe. Kjo është formalisht e saktë, nënvizon gazeta gjermane. Si kryeministër, Koštunica inicioi në tetor të vitit 2006 një referendum të suksesshëm, pas të cilit Kosova u përfshi si pjesë e pandashme e Serbisë në preambulën e Kushtetutës.

Thirrja në Kushtetutë në vetvete nuk është problematike, thotë Kamberi në analizën e publikuar nga FAZ. Problemi lind kur ajo përdoret pa u ballafaquar me realitetin në terren dhe pa kuptuar kontekstin historik. Kosova sot funksionon si shtet i pavarur, i njohur nga shumica e botës demokratike.

Përballë këtyre fakteve, këmbëngulja në formulime juridiko-kushtetuese, sipas tij, e mban shoqërinë serbe në një konflikt të vazhdueshëm me realitetin. Pretendimi se ekziston një “çështje e hapur e Kosovës” flet më shumë për dilemën e brendshme politike të Serbisë sesa për vetë Kosovën.

Një tjetër argument i mbështetësve të lëvizjes studentore është se në Serbi, pa një dozë të fortë nacionalizmi, nuk mund të fitohen zgjedhjet. Sipas tyre, lëvizja po i përshtatet këtij realiteti. Kamberi e kundërshton edhe këtë qëndrim, duke thënë se pranimi i nacionalizmit si mjet politik mbyll hapësirën për demokratizim të vërtetë.

“Nëse pranohet logjika se nacionalizmi është mjet i domosdoshëm politik, atëherë hapësira për ndryshim demokratik mbyllet. Udhëheqja politike duhet të ndryshojë vetëdijen shoqërore, jo t’i përshtatet asaj në mënyrë oportuniste”, thekson ai.

Sipas Kamberit, nuk mjafton vetëm mposhtja e Vuçiqit. Serbia ka nevojë për një shkëputje nga politika që e ka sjellë vendin në gjendjen aktuale. Prandaj, lëvizja protestuese ndodhet përpara një vendimi historik: a dëshiron vetëm ndryshim pushteti apo një ndryshim të vërtetë të Serbisë?

Ai vlerëson se nevojitet një shkëputje e qartë nga ideologjitë që kanë prodhuar luftëra, konflikte etnike dhe diskriminim sistemik, gjë që nënkupton edhe ballafaqim me të kaluarën. Por këtë, sipas tij, nuk po e sheh ende në mënyrë të mjaftueshme tek studentët.

Në fakt, siç nënvizon Frankfurter Allgemeine Zeitung, shumë prej studentëve që mbështesin idenë e Kosovës si pjesë të Serbisë nuk kanë qenë kurrë në Kosovë dhe nuk kanë njohje të drejtpërdrejtë me realitetin atje.

Edhe më e kufizuar është njohuria e tyre për krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Kosovës gjatë luftës, përfshirë masakrën e Mejës dhe Korenicës në prill të vitit 1999, ku rreth 350 burra shqiptarë u ekzekutuan nga forcat serbe.

Një mungesë e tillë njohurie ose mosdëshirë për të njohur të kaluarën, sipas artikullit, kontribuon që protestat të ndiqen me interes të vakët në zonat e banuara nga shqiptarët në Serbinë jugperëndimore.

Sipas Kamberit, shqiptarët në Luginën e Preshevës vështirë se i kanë parë të përfaqësuara shqetësimet e tyre politike dhe shoqërore në mesazhet dominuese të protestave. Arsyeja, sipas tij, është se çështjet e të drejtave të pakicave, diskriminimit dhe pabarazisë nuk janë të pranishme mjaftueshëm në agjendën e lëvizjes studentore.

Prandaj, shqiptarët e Serbisë nuk kanë marrë pjesë në këto protesta.