EUalive: Ura e Ibrit, një tjetër humbje politike për Beogradin në procesin e normalizimit – BE-ja mbështet rihapjen, Vuçiq kundërshton

Portali EUalive, me seli në Bruksel, i ka përshkruar zhvillimet e fundit rreth rihapjes së mundshme të urës kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë si një pengesë për Beogradin dhe si pjesë të çmimit që Serbia po paguan në kuadër të procesit të normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën.

Për gati tri dekada, ura mbi Ibër ka qenë një nga simbolet më të ndjeshme të ndarjeve etnike dhe politike në Kosovë. Ajo ndan pjesën jugore të Mitrovicës, të banuar kryesisht nga shqiptarë, nga pjesa veriore, e banuar kryesisht nga serbë, ndërsa që nga përfundimi i luftës së viteve 1998-1999 ka qenë nën një prani të konsiderueshme ndërkombëtare të sigurisë.

Së fundmi, KFOR-i ka nisur transferimin gradual të përgjegjësive të sigurisë në urë te Policia e Kosovës, si pjesë e asaj që misioni i udhëhequr nga NATO-ja e përshkruan si optimizim të vendosjes së forcave në përgjigje të përmirësimit të mjedisit të sigurisë.

Sipas raporteve të cituara nga EUalive, tenda e përhershme dhe pozicioni statik i operuar nga karabinierët italianë në anën veriore të urës janë hequr, ndërsa njësia italiane vazhdon të jetë e pranishme në anën jugore.

Në të njëjtën kohë, Bashkimi Evropian ka sinjalizuar mbështetje më të fortë për rihapjen përfundimtare të urës për trafikun e automjeteve, duke theksuar nevojën për koordinim dhe konsultime kuptimplota ndërmjet institucioneve të Kosovës dhe komuniteteve të prekura.

Zëdhënësja e Komisionit Evropian, Anitta Hipper, deklaroi më 18 gusht se ura “duhet t’u shërbejë të gjitha komuniteteve” dhe “duhet të lidhë” njerëzit. Ajo tha se BE-ja pret koordinim efektiv dhe konsultime kuptimplota ndërmjet komunave përkatëse dhe institucioneve qendrore të Kosovës.

Hipper theksoi gjithashtu se Policia e Kosovës duhet të garantojë sigurinë e të gjitha komuniteteve, në përputhje me parimet demokratike, të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit.

BE-ja ka deklaruar se kushtet e nevojshme teknike dhe të sigurisë për rihapjen e urës janë përmbushur, megjithëse nevojiten ende koordinim dhe konsultime shtesë. Ura aktualisht mbetet e hapur për këmbësorët, por jo për trafikun e automjeteve.

Vuçiq kundërshton qëndrimin e KFOR-it dhe BE-së

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i ka kundërshtuar fuqishëm këto zhvillime, duke thënë se do t’i drejtohej me letër sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, për t’i kërkuar që institucionet e Kosovës të mos marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë në urë dhe të mos e rihapin atë plotësisht.

Vuçiq e ka përshkruar procesin si “turp dhe zhgënjim të madh”, duke argumentuar se aktorët ndërkombëtarë po ushtronin presion ndaj Serbisë për të pranuar pavarësinë e Kosovës.

Ai ka kritikuar edhe komandantin e KFOR-it, gjeneralmajorin Özkan Ulutaş, duke e akuzuar se po ndiqte një qasje që, sipas tij, dëmtonte interesat e serbëve të Kosovës.

Presidenti serb ka argumentuar se ura nuk duhet të rihapet pa pëlqimin e përfaqësuesve të komunitetit serb, ndërsa ka vënë në pikëpyetje nëse situata aktuale e sigurisë në veri të Kosovës e lejon një veprim të tillë.

Edhe Lista Serbe ka kundërshtuar vlerësimin e BE-së, duke kërkuar të dijë se cila analizë e sigurisë e ka çuar Brukselin në përfundimin se kushtet për rihapjen e urës janë përmbushur, kush e ka përgatitur atë dhe cilët parametra të sigurisë janë marrë parasysh.

Partia ka ngritur gjithashtu pikëpyetje nëse Policia e Kosovës mund të garantojë sigurinë e serbëve të Kosovës, duke iu referuar akuzave për keqtrajtim, përdorim të tepruar të forcës dhe shkelje procedurale.

Ndërkohë, Petar Petković, drejtor i Zyrës së Serbisë për Kosovën dhe Metohinë, ka ngritur shqetësimet e Beogradit edhe me Përfaqësuesin Special të BE-së për Dialogun Beograd-Prishtinë, Peter Sørensen.

Petković ka argumentuar se vlerësimi i BE-së nuk pasqyron situatën në terren dhe se angazhimet kryesore që lidhen me marrëveshjen për urën të vitit 2015 ende nuk janë përmbushur.

Ura si provë e procesit të normalizimit

Sipas EUalive, zhvillimet rreth urës duhet të shihen në kontekstin më të gjerë të procesit të normalizimit të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Portali vëren se Serbia ka kundërshtuar vazhdimisht hapat që do të forconin kontrollin e institucioneve të Kosovës në veri, ndërsa BE-ja dhe NATO-ja kanë theksuar gjithnjë e më shumë transferimin e përgjegjësive te institucionet e Kosovës, si pjesë e një normalizimi gradual të mjedisit të sigurisë.

Disa analistë serbë dhe përfaqësues të shoqërisë civile kanë ngritur pikëpyetje nëse BE-ja po i kushton shumë rëndësi kërkesave teknike dhe të sigurisë, ndërsa shqetësimet politike dhe ato të komunitetit po trajtohen në mënyrë të pamjaftueshme.

Shkencëtari politik Ivan Tomić nga Graçanica ka argumentuar se vlerësimet e mëparshme të BE-së e kishin lidhur rihapjen e urës me një marrëveshje politike, situatën e sigurisë dhe konsultimet me aktorët përgjegjës për sigurinë, ndërsa vlerësimet e mëvonshme i kanë dhënë më shumë rëndësi përmbushjes së kushteve teknike.

Milica Andrić Rakić, drejtoreshë ekzekutive e Iniciativës së Re Sociale, ka pranuar se BE-ja tashmë e konsideron të përmbushur kërkesën e sigurisë, duke vënë në dukje se Mitrovica e Veriut ka një kryetar të zgjedhur pas zgjedhjeve lokale.

Megjithatë, sipas saj, kushtet politike ende mbeten, përfshirë konsultimet me komunitetin lokal dhe zbatimin e angazhimeve që rrjedhin nga dialogu i Brukselit.

Bashkimi Evropian ka përsëritur se çdo vendim për urën duhet të marrë parasysh interesat dhe shqetësimet e të gjitha komuniteteve dhe të kontribuojë në bashkëpunim dhe marrëdhënie të fqinjësisë së mirë.

Ndërkohë, zvogëlimi gradual i pranisë së përhershme të KFOR-it në urë nuk nënkupton përfundimin e rolit të tij të sigurisë në veri të Kosovës. Misioni ka theksuar se ndryshimet e mëtejshme do të varen nga kushtet në terren dhe koordinimi i ngushtë me Policinë e Kosovës, EULEX-in, institucionet e Kosovës dhe përfaqësuesit e Kishës Ortodokse Serbe.

Për momentin, ura mbi Ibër mbetet e hapur për këmbësorët, por e mbyllur për automjetet. Rihapja e saj përfundimtare, për rrjedhojë, po shndërrohet jo vetëm në një çështje të infrastrukturës dhe lëvizjes së lirë, por edhe në një test të ndjeshëm politik për procesin e normalizimit të udhëhequr nga Bashkimi Evropian ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.