Çfarë do të thoshte Xhandarmëria e Kosovës për sigurinë në veri të Kosovës?

Ministri në detyrë i Punëve të Brendshme i Kosovës, Xhelal Sveçla, njoftoi se janë ndërmarrë hapat e parë drejt krijimit të Xhandarmërisë së Kosovës. Ekspertët e sigurisë besojnë se krijimi i një strukture të tillë sigurie, e cila mund të ketë autoritetin për të siguruar kufirin me Serbinë, është një vendim strategjik.

Sveçlja shkroi në rrjetet sociale se kishte nënshkruar një vendim për formimin e një grupi pune që, sipas tij, do të analizojë dhe propozojë modalitete për funksionimin e Xhandarmërisë, si agjenci brenda Ministrisë së Punëve të Brendshme.

“Xhandarmëria përfaqëson një hap të rëndësishëm në konsolidimin e arkitekturës sonë të sigurisë, me një mision të qartë për të garantuar një prani të fortë shtetërore në funksion të ruajtjes së kufijve tanë, integritetit territorial dhe sovranitetit, mbrojtjes nga terrorizmi, menaxhimit të trazirave me rrezik të lartë dhe mbrojtjes së infrastrukturës kritike”, shkroi ai në Facebook .

Sipas Sveçljas, krijimi i Xhandarmërisë do të forcojë kapacitetet e shtetit për të parandaluar, menaxhuar dhe neutralizuar kërcënimet “që rrezikojnë sigurinë e qytetarëve dhe integritetin territorial të vendit tonë”.

Serbia reagoi ndaj vendimit të Kosovës, duke deklaruar se kjo po bëhej në mënyrë që kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti (Albin), të mund të “fitonte pikë të lira politike” përpara zgjedhjeve të qershorit.

Sipas Zyrës për Kosovën në Qeverinë Serbe, “nuk ka as bazë dhe as hapësirë” që Kurti të formojë “ndonjë njësi paraushtarake ose parapolicore jashtë marrëveshjeve ekzistuese, e lëre më t’i vendosë ato në zonat serbe” në veri të Kosovës.

“KFOR-i është e vetmja forcë e armatosur ligjore dhe legjitime në Kosovë dhe Metohi, e ngarkuar me kontrollin dhe patrullimin përgjatë vijave administrative, dhe Kurti e di shumë mirë këtë dhe nuk mund ta ndryshojë realitetin me imazhe dhe premtime në fushatën zgjedhore”, thuhet në deklaratë .

Sigurimi i kufirit me Serbinë?

Drejtori i Qendrës së Kosovës për Studime të Sigurisë, Mentor Vrajolli, beson se krijimi i Xhandarmërisë është një iniciativë strategjike dhe se një strukturë e tillë mund të marrë përsipër përgjegjësitë për ruajtjen e kufirit me Serbinë, por edhe për veprime të tjera në veri, të populluar me shumicë serbe.

Vrajoli i tha Radios Evropa e Lirë se Kosova duhet të përgatitet për çdo ndryshim në rolin e misionit paqeruajtës të NATO-s në Kosovë, KFOR, megjithëse ai beson se misioni do të mbetet në vend për vite me radhë apo edhe një dekadë.

Në këtë drejtim, ai kujton se shteti dhe KFOR-i kanë një marrëveshje sipas së cilës Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) – e cila është në proces të transformimit në ushtri – nuk do të shkojë në veri pa pëlqimin e misionit paqeruajtës, duke deklaruar se Xhandarmëria mund ta mbushë këtë boshllëk.

“Duke pasur parasysh se ekziston një marrëveshje zotërinjsh midis KFOR-it dhe FSK-së që ata nuk duhet të jenë shumë të pranishëm në pjesën veriore, Xhandarmëria do të krijonte një strukturë të re që nuk është pjesë e kësaj marrëveshjeje zotërinjsh”, thotë ai.

“Në një farë mënyre, kjo do të lejonte që rolet e kontrollit kufitar dhe aktiviteteve të tjera të kryera nga KFOR-i të ndahen me njësi që mund të jenë brenda policisë ose brenda MUP-it, gjë që do të fillonte procesin e krijimit të kapaciteteve dhe njohurive lokale se si të përballen me kërcënimet së bashku me KFOR-in në veri dhe pjesë të tjera të Kosovës sa më shpejt të jetë e mundur”, thotë Vrajoli.

Dërgimi i FSK-së në veri të vendit është i mundur vetëm me pëlqimin paraprak të misionit paqeruajtës të NATO-s në Kosovë, KFOR, bazuar në angazhimin që qeveria e Kosovës i bëri NATO-s në vitin 2013.

Radio Evropa e Lirë i ka kërkuar KFOR-it koment mbi njoftimin e themelimit të Xhandarmërisë dhe se si e sheh misioni këtë vendim, por ende nuk ka marrë një përgjigje.

KFOR-i, i cili u vendos në vend në vitin 1999, është niveli i tretë i përgjegjësisë për sigurinë në Kosovë, pas Policisë së Kosovës dhe Misionit të Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit (EULEX). Megjithatë, misioni i NATO-s është përgjegjës për sigurinë përgjatë kufirit të Kosovës me Serbinë.

Vrajoli deklaron se, megjithëse ende nuk dihet se çfarë roli do të ketë Xhandarmëria, vlerësohet se nëse ajo funksionon si degë e Policisë së Kosovës, atëherë mund të pritet që kompetencat e Policisë Kufitare t’i transferohen kësaj strukture të re, veçanërisht duke pasur parasysh se KFOR-i vazhdon të sigurojë një pjesë të vijës kufitare.

Vrajoli beson se Kosova nuk ka nevojë për xhandarmëri për t’u marrë me incidentet e brendshme, pasi ai vlerëson se Policia e Kosovës është e aftë t’i trajtojë ato.

“Vetë fakti që vija kufitare mbrohet nga KFOR-i do të thotë që KFOR-i ka zgjeruar juridiksionin në këtë zonë dhe ne duhet të krijojmë institucionet tona që janë të gatshme të zëvendësojnë KFOR-in sa herë që KFOR-i nuk është aty”, thotë Vrajoli, duke shtuar se beson që ky mision do të ketë një mandat në Kosovë për vite ose një dekadë.

Sipas tij, çdo dështim nga ana e Kosovës kur KFOR-i të largohet nga vendi “mund të jetë fatal për vetë sovranitetin e Kosovës, dhe madje një kërcënim ekzistencial për sigurinë e saj”.

“Mendoj se është një vendim strategjik që kontribuon në forcimin e rendit dhe sigurisë në Kosovë”, thotë ai.

Kohët e fundit është folur për reduktimin ose tërheqjen e trupave amerikane nga Evropa, me Pentagonin që njoftoi tërheqjen e disa trupave nga Gjermania. Megjithatë, Uashingtoni nuk ka njoftuar një tërheqje të mundshme nga KFOR-i.

Vrajoli gjithashtu beson se tërheqja amerikane nga Evropa është çështje dekadash, por ai beson se Kosova duhet të përgatitet të marrë sigurinë e saj në duart e veta.

Ai deklaron se vendimi i Kosovës për të krijuar një strukturë të re sigurie u njoftua në një kohë kur ka mosmarrëveshje në Perëndim.

“Pastaj në SHBA ekziston një tendencë për t’ia lënë problemet e Evropës vetë Evropës dhe është jashtëzakonisht e rëndësishme për ne të përgatitemi për çdo skenar që mund të rezultojë nga një qasje e tillë. Nuk mendoj se ekziston rreziku që trupat amerikane të tërhiqen së shpejti dhe madje edhe në Gjermani vetëm një numër i caktuar janë tërhequr. Unë besoj se tërheqja e trupave amerikane është çështje dekadash. Mendoj se duhet të sigurohemi që jemi të përgatitur për nevojat e sigurisë”, thotë ai.

Vrajoli thotë se Serbia – e cila nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe e konsideron atë pjesë të territorit të saj – përbën kërcënimin kryesor për sigurinë, duke shtuar se besimi i mëparshëm se konflikti me Beogradin i përket të kaluarës ishte i gabuar.

“Tani, me incidentin e Banjskës, kemi parë se kjo nuk është diçka e së kaluarës. Ajo që thuhet në Kushtetutën e Serbisë ose në dokumentet e strategjisë së Serbisë nuk duhet të injorohet, Serbia përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë dhe ushtrinë, madje edhe brenda strukturave të tjera të sigurisë. Ne duhet të jemi në gjendje, qoftë brenda FSK-së, policisë dhe Xhandarmërisë, të përballemi me të gjitha rreziqet, qofshin të drejtpërdrejta, tradicionale apo hibride, me ato që ka shumë të ngjarë të jenë më hibride, siç ishte rasti në Banjskë”, thotë ai.

Sulmi ndaj policisë në Banjska pranë Zveçanit në shtator 2023, kur një grup serbësh të armatosur vranë një oficer policie të Kosovës, konsiderohet nga Kosova si një akt terrorizmi.

Prishtina fajësoi Beogradin për sulmin, por Serbia mohoi çdo përfshirje në të.

Xhandarmëria e vendeve të tjera

Xhandarmëria është një forcë sigurie e tipit ushtarak që kryen detyra policore. Në disa vende, ajo mund të jetë pjesë e Ministrisë së Brendshme, ndërsa në të tjera është pjesë e forcave të armatosura.

Shumë vende kanë xhandarmëri, përfshirë fqinjin verior të Kosovës, Serbinë, xhandarmëria e së cilës vepron brenda forcës policore.

Vende të tjera, si Franca, një anëtare e NATO-s, gjithashtu kanë një xhandarmëri.

Për shembull, Xhandarmëria Franceze është një forcë ushtarake e ngarkuar me zbatimin e ligjit. Ajo ka autoritet të plotë mbi popullsinë civile dhe është përgjegjëse për sigurinë dhe rendin publik, si dhe bashkëpunon me forcat policore dhe ushtarake brenda dhe jashtë vendit. Ajo ka një rol në menaxhimin e krizave dhe merr pjesë në misione paqeruajtëse jashtë vendit, si dhe në operacione luftarake.

Në NATO, forcat e tipit xhandarmëri referohen brenda asaj që njihet si policia e stabilitetit.