“Çaçilendi” si sistem politik: Serbia mes mafies dhe falimentimit

Vrasja në Senjak, në të cilën sipas informacioneve të disponueshme kanë qenë të përfshirë edhe funksionarë të lartë policorë, nuk është thjesht një tjetër episod kriminal nga kronika e zezë e Serbisë.

Ajo përfaqëson momentin kur sistemi i pushtetit i Vuçiqit është zhveshur plotësisht nga maskat. Pikërisht në atë çarje u bë e dukshme ajo që qytetarët e kanë nuhatur prej kohësh: se kufiri midis krimit të organizuar, policisë, politikës dhe aparatit shtetëror praktikisht nuk ekziston më.

Shkruan: Dragan Shormaz

Prandaj, likuidimi i Baja Neshoviqit nuk është një incident i izoluar, por një tregues i gjendjes së të gjithë sistemit. Ai është vetëm maja e ajsbergut, pas së cilës qëndron një piramidë e tërë interesash, shantazhesh, aktivitetesh kriminale dhe mbrojtjeje politike. Kur në përplasjet mafioze marrin pjesë njerëz nga aparati i sigurisë, madje edhe nga vetë maja e policisë, atëherë nuk mund të flitet më për “infiltrim të krimit në shtet”, por për faktin se shteti tashmë është bërë pjesë e strukturave kriminale.

Sot Serbia ngjan në mënyrë shqetësuese me periudhat më të errëta të viteve ’90. Dallimi i vetëm është se rrjetet kriminale të asaj kohe ishin kaotike, të krijuara nga lufta dhe kurrë plotësisht nën kontrollin e regjimit të Millosheviqit, ndërsa ato të sotmet janë të institucionalizuara, të centralizuara dhe të disiplinuara politikisht. Krimi i organizuar nuk është më një sistem paralel, por është bërë një nga shtyllat themelore të pushtetit.

Prandaj nuk është rastësi që prej vitesh shfaqen dyshime serioze lidhur me pasurinë e jashtëzakonshme të disa personave nga maja e policisë dhe e pushtetit. Rasti i Miliqit vetëm sa e nxori në pah atë për të cilën flitet prej kohësh në qarqet politike të Beogradit: se një pjesë e elitës shtetërore disponon pasuri që nuk mund të shpjegohet me të ardhura të ligjshme. Problemi nuk qëndron vetëm në faktin se ekzistojnë indicie për korrupsion dhe para me origjinë të dyshimtë, por edhe në faktin se sistemi nuk tregon as aftësinë më të vogël për t’i hetuar këto dyshime. Përkundrazi, në një sistem të tillë institucionet ekzistojnë pikërisht për të penguar hetimet.

Në një sistem të tillë, është e vetëkuptueshme që prokuroria hesht, policia fsheh krimet, ndërsa mediat e regjimit relativizojnë përmasat e paligjshmërisë së gjithanshme. Ndërkohë, maja politike sillet sikur shteti të ishte pronë e saj private.

Pikërisht për këtë arsye Serbia nuk po përparon drejt Bashkimit Evropian. Problemi nuk qëndron te “Evropa e keqe”, as te ndonjë komplot i pretenduar antiserb nga Brukseli. Problemi është shumë më i thjeshtë dhe më i rrezikshëm: sundimi i ligjit është i papajtueshëm me një sistem në të cilin politika dhe krimi i organizuar janë shkrirë në një strukturë të vetme pushteti.

Bashkimi Evropian nënkupton institucione të pavarura, një sistem funksional të drejtësisë, kontroll të rrjedhave financiare dhe përgjegjësi të bartësve të pushtetit. Kjo përbën një rrezik vdekjeprurës për çdo piramidë korruptive, e veçanërisht për atë të Vuçiqit. Prandaj, kundërshtarët më të mëdhenj të integrimeve evropiane në Serbi janë pikërisht ata që publikisht paraqiten më zëshëm si patriotë, sovranistë dhe mbrojtës të interesave kombëtare. Ndërkohë, nacionalizmi prej kohësh është shndërruar në strehën më të lirë për bartësit e krimit dhe korrupsionit.

Pas fjalëve të mëdha për “mbrojtjen e shtetit”, “krenarinë kombëtare” dhe “armiqtë e huaj”, zakonisht fshihen motive shumë më tokësore, të përqendruara në mbrojtjen e parave të përvetësuara në mënyrë të paligjshme, privilegjeve dhe pushtetit politik.

Populizmi është bërë një perde tymi pas së cilës veprojnë klanet korruptive dhe kriminale. Edhe në rastin e Serbisë vërtetohet rregulli politik se sa më agresive të jetë propaganda, aq më i kalbur është sistemi nga brenda.

Simboli më i mirë i një Serbie të tillë është kampi me çadra i njohur si “Ćacilend”, i cili prej më shumë se një viti ka uzurpuar hapësirën pranë Presidencës së shtetit. Ky kamp i improvizuar politiko-kriminal është në fakt metafora e të gjithë sistemit: shtet i privatizuar, institucione të pezulluara, dhuna si metodë politike dhe degradim i plotë i hapësirës publike. Kjo kopje e shëmtuar e “tituškive” të Putinit nuk është më një incident folklorik, por një pasqyrë e regjimit.

Nga pika të tilla të dhunës politike dhe atmosferës falangiste dërgohet mesazhi se ligji nuk vlen më njësoj për të gjithë. Se ekzistojnë njerëz që janë mbi shtetin dhe se besnikëria ndaj udhëheqësit është më e rëndësishme se Kushtetuta, institucionet dhe ligjet.

Megjithatë, çdo sistem kriminal përballet me të njëjtin problem kur uria rritet më shpejt sesa plaçka. Serbia sot është një vend në prag të rraskapitjes ekonomike. Ka gjithnjë e më pak para për t’u grabitur, burimet publike janë shkatërruar, borxhet po rriten, modeli i investimeve po jep shenja çarjeje, ndërsa numri i njerëzve të përfshirë në zinxhirin e korrupsionit po bëhet gjithnjë e më i madh.

Kur sistemi nuk mund ta ushqejë më rrjetin e vet të interesave, fillojnë përplasjet e brendshme. Prandaj konfliktet si ai në Senjak do të bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe pjesë e përditshmërisë. Në një moment, kjo nuk do të jetë më vetëm një çështje serbe. Krimi i organizuar, i lidhur ngushtë me strukturat shtetërore, në mënyrë të pashmangshme bëhet një problem ndërkombëtar sigurie. Kështu ndodhi në Serbi gjatë viteve ’90, dhe raste të ngjashme janë përsëritur edhe në shtete të tjera të kapura, ku mafia dhe politika janë bërë një.

Historia na mëson qartë edhe se si përfundojnë regjime të tilla. Mjafton të kujtohen vitet e fundit të pushtetit të Slobodan Milošević, paranoja e përhapur kudo, konfliktet e brendshme, intrigat e oborrit politik, tradhtitë dhe përpjekjet e dëshpëruara për të ruajtur pushtetin e zhveshur nga çdo legjitimitet. Kur sistemi fillon të shpërbëhet, aleatët e dikurshëm bëhen armiqtë më të mëdhenj. Strukturat kriminale që pushteti ka krijuar fillojnë të gllabërojnë vetveten dhe bëhen barrë e rëndë për vetë atë pushtet.

Nëse nuk ndodh një kthesë serioze politike, Serbia po hyn pikërisht në një fazë të tillë. Dinastia politike e vetëshpallur e mbledhur rreth Aleksandar Vučić mund të duket e fuqishme nga jashtë, por sistemet e ndërtuara mbi frikën, propagandën dhe krimin kanë një dobësi fatale: ato shemben nga brenda dhe, si rregull, shumë më shpejt sesa duket.

Kur ky proces fillon, askush nuk i kontrollon më pasojat. Atëherë dalin në sipërfaqe të gjithë ata që regjimi i ka krijuar ndër vite: dhunuesit, kriminelët, shantazhuesit politikë, grupet parapolicore, falangat dhe njerëzit e mësuar t’i zgjidhin problemet me forcë. Në një ambient të tillë, shteti pushon së qeni një bashkësi politike dhe shndërrohet në fushëbetejë klanesh.

Këto janë pikërisht ngjyrat e vërteta të revolucionit që pushteti e ka thirrur vetë. Jo të një revolucioni demokratik të qytetarëve, por të një shpërthimi të errët të një sistemi të ndërtuar mbi arrogancën, korrupsionin dhe modelin radikal të qeverisjes. Dhe ajo që është më tragjike, koston e një shpërbërjeje të tillë gjithmonë e paguajnë më shtrenjtë qytetarët e Serbisë.

The GeoPost