Biljana Pllavshiq, gruaja që pas masakrës e puthi Arkanin dhe boshnjakët i quajti “material gjenetik të prishur”

Biljana Pllavshiq, ish-presidente e “Republika Srpskas” dhe një nga figurat kryesore të udhëheqjes serbe të Bosnjës gjatë luftës së viteve 1990, ka vdekur të enjten në Beograd, në moshën 96-vjeçare.

Lajmi për vdekjen e saj u raportua nga mediat serbe. Pllavshiq ishte e vetmja grua e dënuar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë për krime kundër njerëzimit. Në vitin 2003, ajo u dënua me 11 vjet burgim pasi u deklarua fajtore për përndjekjen e popullsisë joserbe në Bosnjë-Hercegovinë.

Në një shkrim të tij, gazetari Enver Robelli rikthen në vëmendje rrugëtimin e Pllavshiqit – nga profesoresha e biologjisë në Universitetin e Sarajevës, te një nga figurat e rëndësishme politike të udhëheqjes serbe të Bosnjës dhe më pas e dënuar nga drejtësia ndërkombëtare.

Pllavshiq kishte lindur në vitin 1930 në Tuzëll. Ajo studioi biologji në Universitetin e Zagrebit dhe vazhdoi specializimin në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përmes një burse Fulbright. Para hyrjes në politikë, ishte profesoreshë dhe dekane në Universitetin e Sarajevës.

Në politikë u përfshi në vitin 1990, kur u bë një nga themelueset e Partisë Demokratike Serbe (SDS), të udhëhequr nga Radovan Karaxhiq. Më pas u bë pjesë e udhëheqjes politike të serbëve të Bosnjës dhe, në vitin 1996, mori postin e presidentes së “Republika Srpskas”.

Gjatë luftës në Bosnjë, Pllavshiq ishte pjesë e udhëheqjes që mbështeti politikën e ndarjes etnike. Vetë Tribunali i Hagës konstatoi se ajo kishte mbështetur objektivin e ndarjes me forcë të popullsive dhe kishte kontribuar në realizimin e tij, përfshirë përmes deklaratave publike dhe mbështetjes së forcave paramilitare nga Serbia. Fushata e përndjekjes përfshinte vrasje, dëbime, transferime të dhunshme, ndalime, tortura, shkatërrim të pronës dhe objekteve fetare.

Një nga episodet që lidhet me emrin e saj është vizita në Bijelinë në prill të vitit 1992, pak pasi forcat paramilitare të Zhelko Razhnjatoviqit, i njohur si Arkan, kishin kryer vrasje të civilëve në qytet.

Në mesin e viktimave të Bijelinës ishte edhe shqiptari Hajrush Ziberi, nga rrethina e Shkupit, i cili punonte si kamerier. Fotografitë e fotoreporterit Ron Haviv, të bëra gjatë masakrës, dokumentuan edhe momentet para vrasjes së tij.

Robelli, duke iu referuar dëshmive dhe shkrimeve të publikuara ndër vite, rikthen edhe momentin kur Pllavshiq u shfaq në Bijelinë dhe përshëndeti Arkanin, ndërsa qyteti sapo ishte përballur me vrasjet e civilëve.

Gjatë luftës, Pllavshiq ishte bashkëpunëtore e afërt e Radovan Karaxhiqit, Ratko Mlladiqit dhe Momçillo Krajishnikut. Ajo kishte bërë edhe deklarata të ashpra nacionaliste ndaj boshnjakëve myslimanë.

Në vitin 2000, Tribunali i Hagës ngriti aktakuzë ndaj saj. Pllavshiq u dorëzua vullnetarisht në janar të vitit 2001.

Fillimisht, ndaj saj ishin ngritur akuza shumë më të rënda, përfshirë gjenocidin. Por në tetor të vitit 2002 ajo u deklarua fajtore për një akuzë – përndjekje mbi baza politike, racore dhe fetare, e klasifikuar si krim kundër njerëzimit – ndërsa akuzat e tjera u tërhoqën në kuadër të marrëveshjes për pranimin e fajësisë.

Më 27 shkurt 2003, Gjykata e Hagës e dënoi me 11 vjet burgim. Në aktgjykim, gjykata e cilësoi fushatën e përndjekjes si një krim të “peshës më të madhe”, që kishte shkaktuar vdekjen e mijëra njerëzve dhe dëbimin e mijëra të tjerëve.

Tribunali theksoi se Pllavshiq, ndonëse nuk kishte hartuar vetë planin e fushatës dhe kishte rol më të vogël në ekzekutimin e saj sesa disa prej liderëve të tjerë, e kishte mbështetur dhe inkurajuar objektivin e ndarjes etnike me forcë.

Në përcaktimin e dënimit, gjykata mori parasysh edhe pranimin e fajësisë, dorëzimin vullnetar dhe kontributin e saj pas luftës në zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit. Përfundimisht, ajo u dënua me 11 vjet burgim.

Pllavshiq e vuajti dënimin në Suedi dhe u lirua në tetor të vitit 2009, pasi kishte kryer rreth dy të tretat e dënimit. Pas lirimit, ajo u kthye në Beograd dhe jetoi larg jetës aktive politike.

Vitet pas lirimit sollën edhe deklarata të saj që vunë në pikëpyetje pendesën e shfaqur gjatë procesit në Hagë. Ajo kishte thënë se pranimi i fajësisë ishte pjesë e një strategjie për të shmangur një proces më të gjatë dhe një dënim potencialisht më të rëndë.

Vdekja e saj ka nxitur reagime nga udhëheqësit politikë të serbëve të Bosnjës.

Milorad Dodik, ish-udhëheqës i “Republika Srpskas”, e përshkroi Pllavshiqin si një person që i kishte bërë shërbim entitetit serb të Bosnjës dhe deklaroi se ajo meritonte të gjitha nderimet si ish-presidente. Dodik kritikoi gjithashtu dënimin e saj nga Tribunali i Hagës, duke thënë se ajo ishte mbajtur përgjegjëse “pa justifikim”.

Pllavshiq vdiq në Beograd më 1 tetor 2026, në moshën 96-vjeçare. Ceremonia mortore është paralajmëruar të mbahet në Banja Llukë më 6 tetor.

Rasti i saj mbetet një nga shembujt më të veçantë të rolit të udhëheqjes politike serbe të Bosnjës në luftën e viteve 1992–1995: një profesoreshë universitare dhe biologe që u shndërrua në figurë të lartë politike të kohës së luftës dhe që më pas u dënua nga drejtësia ndërkombëtare për krime kundër njerëzimit.

The GeoPost