Tendenca për ndërhyrje në Mal të Zi për Kosovën dhe ëndrra e Vuçiqit që mbetet pa jetësim

Serbia e ka trajtuar Kosovën jo vetëm si çështje të politikës së jashtme, por si bosht të identitetit shtetëror dhe instrument kryesor për projeksion ndikimi në rajon.

Në rastin e Malit të Zi, kjo shfaqet në mënyrë të përsëritur: sa herë Podgorica konsolidon kursin euro-atlantik, Beogradi e aktivizon “frontin e Kosovës” për të krijuar presion politik, polarizim të brendshëm dhe hapësirë manovrimi për forcat proserbe brenda Malit të Zi.

Tensionet e përsëritura mes Malit të Zi dhe Serbisë po hyjnë sërish në një fazë të nxehtë, ku historia, identiteti shtetëror dhe çështja e Kosovës përdoren si mjete presioni politik.

Në Podgoricë, deklaratat e zyrtarëve serbë, nga sulmet ndaj njohjes së pavarësisë së Kosovës deri te relativizimi i shtetësisë së Malit të Zi, po shihen si pjesë e një strategjie më të gjerë për të mbajtur ndikim mbi vendimmarrjen malazeze, sidomos në politikën e jashtme.

Episodi i fundit me presidentin serb, Aleksandar Vuçiq, e bëri edhe më të dukshme këtë përplasje. Vuçiq deklaroi se Mali i Zi “u nda nga Serbia”, çka shkaktoi reagim të ashpër në Podgoricë. Autoritetet malazeze iu përgjigjën duke theksuar se Mali i Zi “nuk është shkëputur nga Serbia dhe se kurrë nuk ka qenë pjesë e saj”, duke nënvizuar se ka histori shtetërore dhe identitet të veçantë shumë përpara krijimit të shtetit modern serb, raporton RTCG.

Në reagimin zyrtar malazez u theksua se Mali i Zi ka qenë shtet i njohur ndërkombëtarisht dhe se pas vitit 1918 humbi pavarësinë në rrethana historike të diskutueshme, ndërsa referendumi i vitit 2006 u cilësua si rikthim i sovranitetit shtetëror. Zyrtarët malazezë e akuzuan Vuçiqin për shtrembërim të historisë dhe përdorim të retorikës nacionaliste ndaj vendeve fqinje, duke kërkuar që marrëdhëniet mes dy shteteve të bazohen në respekt reciprok dhe njohje të sovranitetit.

Ky përplasje rreth historisë nuk është e ndarë nga “dosja Kosovë”. Përkundrazi, ajo e plotëson logjikën e presionit: kur Podgorica mbron sovranitetin dhe kursin euro-atlantik, Beogradi e zgjeron betejën, herë duke e problematizuar identitetin shtetëror të Malit të Zi, herë duke e kthyer njohjen e Kosovës në test lojaliteti politik dhe identitar.

Në të njëjtën frymë, deklaratat e Aleksandar Vulin, kryetar i Lëvizjes Socialiste të Serbisë, janë parë në Podgoricë dhe në rajon si vazhdim i retorikës me të cilën Beogradi ushtron presion ndaj Malit të Zi lidhur me Kosovën. Vulin ka kritikuar ashpër vendimin e Malit të Zi për njohjen e pavarësisë së Kosovës, duke e cilësuar atë si veprim të një “qeverie pro-evropiane dhe anti-serbe” dhe duke pretenduar se me këtë vendim Mali i Zi “ka humbur dinjitetin dhe heroizmin e tij historik”.

Ai ka shtuar se njohja e Kosovës, sipas tij, nuk reflekton vullnetin e popullit malazez dhe përbën largim nga tradita e mëparshme politike e shtetit. Në Podgoricë, ky lloj diskursi lexohet si përpjekje për ta delegjitimuar vendimmarrjen e institucioneve malazeze, duke e kthyer në “problematikë të brendshme” dhe jo në politikë shtetërore.

Në praktikë, ky është një mekanizëm i njohur: të thuhet se “qeveria nuk përfaqëson popullin”, të ngjitet etiketa “anti-serbe”, dhe të krijohet përshtypja se njohja e Kosovës është vendim i kthyeshëm, mjafton të ndryshojë pushteti.

Në fakt, kjo nuk mund të ndodhë dhe kurrë nuk do të ndodh. Mali i Zi pas hyrjes në NATO, tani aspirton drejt integrimit në Bashkimin Evropian. Pra është vetëm një hap para hyrjes në familjen evropiane. E duke e ditur këtë, një vend aspirues kurrë nuk do të bie nën ndikimi serbo-rus për ta çnjohur pavarësinë e Kosovës.

Nisma e prorusit Millan Knezheviç

Kuvendi i Komunës së Zeta ka miratuar një deklaratë me të cilën është shfuqizuar vendimi për njohjen e Kosova, duke rikthyer në qendër të debatit një nga temat më të ndjeshme politike në Mali i Zi.

Knezheviç prej vitesh përdor temat identitare si instrument politik. Sa herë skena politike në Mal të Zi hyn në periudha tensioni apo pasigurie, në plan të parë rikthehen tema si Kosova, Serbia, NATO apo raportet me Rusinë. Këto çështje vazhdojnë të prodhojnë polarizim të fortë në shoqërinë malazeze dhe mobilizojnë bazën nacionaliste serbe në vend.

Në prapavijë mbetet përplasja e vazhdueshme mes dy vizioneve për të ardhmen e Malit të Zi. Njëra palë mbështet kursin euro-atlantik dhe integrimin në Bashkimin Evropian dhe NATO, ndërsa pala tjetër kërkon lidhje më të forta politike, kulturore dhe strategjike me Serbia dhe Rusia.

Knezheviç konsiderohet një nga figurat kryesore të kampit proserb dhe proruz në Mal të Zi. Për këtë arsye, iniciativa për “çnjohjen” e Kosovës po shihet më shumë si sinjal politik sesa si proces real institucional.

Emri i Milan Knezheviçit vazhdon të lidhet edhe me episodin e vitit 2016, kur autoritetet malazeze pretenduan për një tentativë grushti shteti në ditën e zgjedhjeve parlamentare, me përfshirjen e nacionalistëve serbë dhe elementëve rusë.

Edhe pse proceset gjyqësore më pas përfunduan me anulime të vendimeve të mëhershme, ajo ngjarje vazhdon të konsiderohet simbol i përplasjes për orientimin strategjik të Malit të Zi mes Perëndimit dhe ndikimit serbo-rus.

Për mbështetësit e tij, Knezheviç paraqitet si figurë që kundërshton politikat që ata i konsiderojnë të imponuara nga Perëndimi. Për kundërshtarët, ai mbetet simbol i një politike që harmonizohet më shumë me interesat e Beogradit dhe Moskës sesa me kursin euro-atlantik të Podgoricës.

Në këtë mënyrë, edhe pse deklarata e Zetës nuk ka efekt praktik mbi statusin e Kosovës, ajo po shihet si një zhvillim me ndikim të madh politik dhe simbolik në Mal të Zi, duke rikthyer edhe një herë në qendër të debatit çështjet identitare, raportet me Serbinë dhe drejtimin strategjik të shtetit malazez.

Pse Mali i Zi është terren i ndjeshëm

Në thelb, këto zhvillime, nga deklaratat e Vuçiqit për historinë e Malit të Zi, te retorika e Vulin për “qeveri anti-serbe”, e deri te nismat lokale të Knezheviçit, lidhen me një qëllim të përbashkët: ta mbajnë Kosovën të kontestuar në rajon dhe ta dobësojnë konsolidimin e saj ndërkombëtar.

Edhe kur “çnjohja” nuk mund të ndodhë realisht në nivel lokal, vetë debati dhe zhurma politike shërbejnë si propagandë: krijohet ideja se njohjet janë të lëkundshme dhe se shtetësia e Kosovës mund të kthehet prapa përmes ndryshimeve politike në vendet fqinje.

Mali i Zi është rast i veçantë sepse brenda tij ekziston një përçarje e vazhdueshme mes forcave që e shohin orientimin euro-atlantik si interes strategjik dhe atyre që kërkojnë afrim më të madh me Serbinë dhe Rusinë. Prandaj, çdo konflikt narrativ me Beogradin nuk mbetet vetëm në diplomaci, ai hyn brenda politikës së brendshme malazeze dhe shndërrohet në betejë identitare.

Podgorica, në reagimin ndaj Vuçiqit, e formuloi këtë si çështje sovraniteti, marrëdhëniet duhet të bazohen në respekt reciprok dhe njohje të sovranitetit. Por ndërkohë, presioni i vazhdueshëm për Kosovën e mban vendin në një “vorbull” debatesh që e konsumojnë energjinë politike dhe e polarizojnë shoqërinë malazeze.

Beogradi, përmes kombinimit të retorikës së lartë (Vuçiq, Vulin) dhe instrumentimit të aktorëve proserb brenda Malit të Zi (si nismat “komunë–parlament”), po tenton ta mbajë të hapur një front të përhershëm presioni, të sfidojë sovranitetin politik të Podgoricës dhe, paralelisht, të minojë normalizimin rajonal dhe konsolidimin e Kosovës si shtet.

Në këtë panoramë, Kosova shfaqet si temë kyçe jo vetëm për Serbinë, por si mjet për ta testuar dhe për ta përçarë orientimin strategjik të Malit të Zi, një betejë që, sipas shumë vëzhguesve në Podgoricë, nuk është thjesht diplomatike, por thellësisht politike dhe identitare.

Megjithatë, zhurma e Serbisë mbetet vetëm zhurmë. Vuçiqit dhe regjimit të tij i ka ardhur fundi.

The GeoPost