Zjarre, dronë dhe grafite: Lidhja ruse në sabotim në të gjithë Evropën

Eksplozivë u gjetën në kufirin midis Serbisë dhe Hungarisë, një dyqan Ikea u vu në flakë në Lituani, një dron u gjet në aeroportin e Leipzigut, një depo me pajisje për Ukrainën po digjej në Londër dhe koka derrash u shfaqën pranë xhamive në Francë.

Në dukje të palidhura, incidente të ngjashme kanë ndodhur në të gjithë Evropën vitet e fundit, dhe ajo që të gjitha kanë të përbashkët është se hetimet ose autoritetet në ato vende po i lidhin ato me Rusinë.

Vetëm në Serbi, tre persona janë dënuar për spiunazh për Rusinë dhe shkaktim incidentesh kundër komuniteteve hebraike dhe myslimane në Francë dhe Gjermani, ndërsa një person i lidhur me sabotim kundër Rusisë në vendet e BE-së u dënua me një vit arrest shtëpiak në Suboticë.

Mediat gjermane po e lidhin këtë rast me shërbimet e inteligjencës ruse dhe një incident në fillim të gushtit në aeroportin e Leipzigut, ku një dron me një pajisje shpërthyese u gjet pranë aeroplanëve mallrash ukrainas.

Që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, ekspertët kanë regjistruar më shumë se 180 sulme të ngjashme.

“Ambicia e madhe është të na ndëshkojnë për mbështetjen e Ukrainës”, tha për Radion Evropa e Lirë Kacper Rekawek, studiues i lartë dhe menaxher programi në Qendrën Ndërkombëtare për Kundër Terrorizmit (ICCT) në Hagë.

Dhe një studim i Universitetit Holandez të Leidenit nga prilli i këtij viti pohon se që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, Rusia ka kryer një fushatë “veprimesh të fshehta” të hartuara për të mbështetur përpjekjet e saj në vijën e parë duke “dobësuar mbështetjen evropiane për Ukrainën”. Kremlini po ndihmohet në këtë nga “operativë të nivelit të ulët”, thotë studimi, zakonisht qytetarë të vendeve të tjera, të cilët nuk janë rusë dhe “nuk kanë lidhje zyrtare me shërbimet e inteligjencës”.

Por cilët janë njerëzit që po kryejnë veprime në vendet evropiane nga Polonia, Gjermania, Franca deri në Britaninë e Madhe?

Këta janë kryesisht “njerëz të zakonshëm”, shpjegon Rekawek.

“Ose ndoshta jo aq të zakonshëm sepse ndonjëherë ata janë ish-kriminelë, njerëz me prejardhje ekstremiste, huliganë futbolli”, shton ai.

Deri vonë, operacionet e fshehta ruse në Evropë kryheshin kryesisht nga agjencitë e inteligjencës, sipas një studimi nga GLOBSEC dhe Qendra Ndërkombëtare Kundër Terrorizmit.

Gjithashtu pretendohet se Rusia filloi të zgjerojë fushatën e saj hibride në Evropë pas aneksimit të Krimesë në vitin 2014. Nga shpërthimi i 50 tonëve municione të ruajtura në Republikën Çeke, deri te përpjekja për grusht shteti në Mal të Zi dhe përpjekja për vrasjen e ish-agjentit të dyfishtë rus Sergei Skripal në Angli, gjë që çoi në dëbimin e diplomatëve rusë. Sipas një studimi mbi luftërat hibride të vitit të kaluar, rreth 600 operativë rusë janë dëbuar nga Evropa që nga viti 2018.

“Dhe padyshim, nuk i ke këta njerëz në komunitetet lokale, nuk i ke në terren. Kjo është arsyeja pse duhet t’i kryesh këto aktivitete në internet”, shpjegon Kacper Rekawek, duke shtuar se dëshira për të fituar para dhe njohuritë e rusishtes luajnë një rol në rekrutim.

“Po flasim për refugjatë ose emigrantë ukrainas, refugjatë ose emigrantë bjellorusë, moldavë. Po flasim për qytetarët tanë, por edhe për rusët. Ka edhe rusë në Letoni, rusë në Estoni e kështu me radhë.”

Njerëzit që nesër do të shpërndajnë pako, do të ndezin zjarre ose thjesht do të ngjisin afishe dhe do të vizatojnë grafiti, gjenden në faqet e punës, faqet online, në Telegram. Dhe ajo që ndodh, shpjegon Rekawek, është se ata rekrutojnë një person dhe më pas ai person duhet të rekrutojë të tjerë.

Ajo që po ndodh me rekrutimin e “individëve të zakonshëm” për incidente në të gjithë Evropën është e ngjashme me atë që bëri i ashtuquajturi Shtet Islamik një dekadë më parë, thotë ky studiues polak.

“Sepse dhjetë vjet më parë po flisnim për mënyrën se si ISIS përdor miqtë dhe familjen për të rekrutuar njerëz në rrjetin e tij. Kjo është pikërisht ajo që po ndodh tani”, thotë Rekawek.

Një gjë e ngjashme ndodhi në rastin e një zjarri në vitin 2024 në një depo në Londër që po ruante ndihmë për Ukrainën.

Sipas prokurorëve britanikë, zjarri u organizua nga grupi Wagner, përkatësisht Dylan Earl, i cili kontaktoi vullnetarisht grupin në Telegram dhe ofroi ndihmë. Më pas ai rekrutoi burra të tjerë në Britani për të organizuar dhe kryer sulmin. Ata u dënuan me një total prej 29 vitesh burg vitin e kaluar për atë sulm, dhe zjarri që ata organizuan në emër të Rusisë shkaktoi dëme prej gati një milion paundësh.

Disa zjarre janë vënë gjithashtu në Poloni. Për shembull, në prill të vitit 2024, një zjarr u vu në një dyqan pajisjesh dhe prokurorët polakë thanë se sulmi u krye në emër të shërbimeve të inteligjencës ruse.

Sa sulme u kryen nga agjentë të disponueshëm?

Sipas Ministrit të Jashtëm Çek, Jan Lipavsky, vetëm në vitin 2024 u regjistruan më shumë se 100 “incidente të dyshimta” që i atribuohen Rusisë.

Nga shkurti i vitit 2022, kur Rusia filloi pushtimin e Ukrainës, deri në fillim të vitit 2026, studiuesit e GLOBSEC kanë regjistruar më shumë se 150 incidente të lidhura me Rusinë. Rekawek thotë se ky numër tani është afër 180.

Për më tepër, vetëm në Gjermani, vitin e kaluar u regjistruan 320 përpjekje për sabotim të mundshëm, por sipas GLOBSEC, atribuimi i qartë i përgjegjësisë mbetet një sfidë sepse autorët rrallë identifikohen. Rusia mohon rregullisht akuzat se punëson agjentë të rastësishëm për të kryer incidente në të gjithë Evropën.

Edhe pse agjentët njëpërdorimësh veprojnë në të gjithë Evropën, shumica e sulmeve janë regjistruar në Poloni, e ndjekur nga Franca, Lituania, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar.

Nga 180 incidentet e regjistruara nga Qendra Ndërkombëtare Kundër Terrorizmit, një e treta përfshijnë zjarrvënie të qëllimshme. “Nëse një zjarr shkon keq, njerëzit mund të vdesin. Kjo nuk ka ndodhur ende, por nuk jemi larg prej saj”, tha Rekawek.

Si pjesë e këtyre veprimeve, trenat u ridrejtuan gjithashtu dhe u kryen lloje të ndryshme sabotimesh, të tilla si grafite në mure dhe dërgimi i pakove me eksplozivë.

Kështu, në korrik 2024, katër pako që përmbanin pajisje ndezëse u dërguan nga Lituania.

Një nga dërgesat u përfshi nga flakët më 20 korrik 2024, në një qendër mallrash të DHL në aeroportin Leipzig Halle në Gjermani, pak para se të ngarkohej në një aeroplan me destinacion Mbretërinë e Bashkuar. Një e dytë u përfshi nga flakët dy ditë më vonë në një depo të DHL në Birmingham, ndërsa një e tretë shkaktoi zjarr në një rimorkio kamioni në Poloni. Një pako e katërt u sekuestrua e padëmtuar.

Gjatë aktiviteteve para-hetimore, prokurorët lituanezë përcaktuan se këto krime ishin koordinuar nga qytetarë rusë të lidhur me “shërbimet e inteligjencës ushtarake të Federatës Ruse”. Gjithashtu u përcaktua se qytetarë të Lituanisë, Rusisë, Letonisë, Estonisë dhe Ukrainës u përdorën në kryerjen e detyrave.

“Ata u kërkuan për këtë qëllim nëpërmjet të njohurve, duke rekrutuar dhe mbajtur kontakte nëpërmjet Telegramit, me oferta shpërblimesh dhe pagesash në kriptomonedha”, thanë prokurorët lituanezë.

Sipas Eurojust, hetimi, i cili mbuloi Gjermaninë, Lituaninë, Poloninë, Holandën dhe Mbretërinë e Bashkuar, identifikoi gjithsej 22 të dyshuar në Lituani dhe Poloni, të cilët dyshohet se veprojnë në interes të inteligjencës ushtarake ruse.

Disa raste janë aktualisht në gjykatë, përfshirë Aleksandr Bezrukavyi, një shtetas rus i cili u ekstradua në Poloni nga Bosnja dhe Hercegovina.

Sipas padisë, të cilën Radio Evropa e Lirë/Radio Liberty e siguroi nga Gjykata e Varshavës, Bezrukavyi ishte pjesë e një grupi përgjegjës posaçërisht për përgatitjen e dërgesave testuese në SHBA dhe Kanada.

Pesë prej tyre, përfshirë Alexander Casian, i cili ka shtetësi të dyfishtë, ruse dhe moldave, janë aktualisht nën urdhër-arreste ndërkombëtare.

Një rast që përfshin një shtetas moldav është gjithashtu nën hetim në Francë për vandalizëm dhe grafiti anti-ukrainas. Iurie Manic, i cili u arrestua në Rumani, u lirua për të mbrojtur veten pasi Franca nuk arriti ta ekstradonte atë brenda afatit të caktuar.

Në Francë, ai përballet me pesë vjet burg për rekrutimin e moldavëve të tjerë në verën e vitit 2024 për të pikturuar grafite që përshkruanin arkivole dhe mesazhin “Ushtarë francezë në Ukrainë”.

Në shumicën e rasteve, motivi i atyre që quhen edhe “agjentë të dikurshëm” është paraja, dhe më rrallë një qëndrim pro-rus. Por, siç shton Rekawek, ne nuk e dimë se cilat janë mendimet e atyre që punësohen për para. “Por, po, kjo nuk është një fushatë rekrutimi e motivuar ideologjikisht.”

Një studim nga Qendra Ndërkombëtare Kundër Terrorizmit, për shembull, identifikoi 172 individë që morën pjesë në këto incidente në të gjithë Evropën. Nga këta, 95 përqind ishin qytetarë të zakonshëm pa lidhje me agjencitë ruse të sigurisë. Motivi i tyre ishte fitimi, ndonjëherë ndjenja pro-ruse, tha studimi.

Edhe pse, shpjegon Rekawek, në rastin e njerëzve të rekrutuar nga Serbia, nevojitet “pak vullnet i mirë”, prapëseprapë bëhet fjalë për para.

«Nuk e di se deri në çfarë mase ka pasur një lidhje ideologjike», shton Rekawek. «Nëse je një shërbim inteligjence rus dhe dëshiron të rekrutosh njerëz për këto punë, është më e lehtë ta bësh në Beograd sesa, të themi, në Talin, Helsinki ose Varshavë. Mendoj se kjo luan një rol, por prapëseprapë do të thoja se paratë janë thelbësore».

Dhe paratë e paguara variojnë nga shtatë deri në 10,000 euro, tregoi hulumtimi. Çmimi rritet me rrezikun. “Është e mundur të fitosh disa euro nga grafitet ose afishet, ndërsa një zjarr ose sabotim mund të sjellë mijëra”, thotë hulumtimi “Krimi si një mjet i luftës hibride në Evropë”.

Në rastin e një grupi që, me urdhër të shërbimit të inteligjencës ruse, shkaktoi trazira në Francë dhe Gjermani, vendimi i Gjykatës së Lartë në Smederevo, në të cilin gazetarët e Radios Evropa e Lirë kishin qasje, thotë se përveç pagesës së shpenzimeve të udhëtimit – qirasë së një automjeti, blerjes së biletave të autobusit dhe avionit, dhe akomodimit në hotel, anëtarëve të grupit iu premtua se do të merrnin para për çdo “punë” që kryenin – pesëqind, një mijë ose një mijë e gjysmë euro.

Ndërsa hetimet dhe gjyqet vazhdojnë për shumë nga qindra rastet e llojeve të ndryshme të sulmeve të regjistruara në qytetet evropiane, studiuesi Kacper Rekawek thotë se nuk ka “asnjë fitore” ndaj agjentëve të disponueshëm.

“Mund të prishësh rrjetet duke ndërhyrë në komunikime. Por nëse Rusia me të vërtetë dëshiron të rekrutojë dikë për një detyrë të nivelit më të ulët, do ta bëjë këtë.”

Ajo që mund të bëhet është të kufizohen këto fushata, t’i kufizojmë ato. “Dhe ta mbështesim Ukrainën edhe më shumë”, përfundon Rekawek.

Në raportin e tyre, GLOBSEC dhe Qendra Ndërkombëtare Kundër Terrorizmit rekomandojnë një sërë masash për qeveritë kombëtare dhe institucionet e BE-së për të përmirësuar qëndrueshmërinë evropiane. Këto përfshijnë ndërprerjen e rekrutimit, kufizimin e stimujve për krimin e organizuar dhe forcimin e qëndrueshmërisë institucionale.