Varrimi i Ratko Mlladiqit si test evropian për Serbinë: Mes përballjes me të kaluarën dhe rehabilitimit të politikës së luftës

Vdekja e Ratko Mlladiqit dhe mënyra se si në Serbi po organizohet kthimi i tij dhe varrimi kanë hapur një çështje shumë më serioze sesa vetë qëndrimi ndaj një krimineli lufte të dënuar. Ajo që po ndodh ditëve të fundit në Serbi po bëhet një test i qëndrimit të shtetit ndaj krimeve të luftës, ndaj viktimave, ndaj aktgjykimeve ndërkombëtare – por edhe ndaj orientimit të tij evropian.

Për Bashkimin Evropian, përgjigjja tashmë ka filluar të bëhet e qartë. Komisionerja evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, anuloi vizitën e planifikuar në Serbi, duke theksuar se glorifikimi i Ratko Mlladiqit, i dënuar përfundimisht për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte, është i papajtueshëm me vlerat mbi të cilat bazohet rruga evropiane.

Kos e bëri të qartë se anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk mund të reduktohet vetëm në harmonizimin teknik të ligjeve dhe hapjen e kapitujve negociues. Integrimi evropian nënkupton edhe respektimin e vlerave demokratike, të drejtave të njeriut, sundimit të ligjit dhe përballjes me të kaluarën e luftës.

Dhe pikërisht në këtë çështje, Serbia sërish është përballur me një test serioz.

Nga varrimi familjar te çështja shtetërore

Askush nuk mund t’ia mohojë familjes të drejtën për t’i dhënë lamtumirën anëtarit të saj. Por çështja që shtrohet sot në Serbi nuk është respekti familjar, por se ku përfundon lamtumira private dhe ku fillon glorifikimi institucional.

Ratko Mlladiqi nuk ka vdekur si një person pa status gjyqësor historik. Mekanizmi Ndërkombëtar për Tribunalet Penale konfirmoi në vitin 2021 dënimin e tij me burgim të përjetshëm dhe përgjegjësinë për gjenocidin në Srebrenicë, përndjekjen, dëbimin dhe zhvendosjen e detyruar të popullsisë, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës dhe marrjen peng të pjesëtarëve të OKB-së.

Për këtë arsye, nderimet shtetërore dhe ushtarake kanë një peshë krejtësisht tjetër nga lamtumira familjare.

Sipas Iniciativës së të Rinjve për të Drejtat e Njeriut, trupi i Mlladiqit u transportua në Serbi me angazhimin e pjesëtarëve të Ushtrisë së Serbisë, ndërsa arkivoli ishte i mbuluar me flamujt e Serbisë dhe Republikës Srpska. Organizata paralajmëroi se shteti kishte keqpërdorur burimet publike dhe se komemoracioni i paralajmëruar në Shtëpinë e Ushtrisë, si dhe veprimet e institucioneve shtetërore, përbënin nderim institucional për një kriminel lufte të dënuar përfundimisht.

Komisionerja evropiane Marta Kos anuloi vizitën në Serbi për shkak të glorifikimit të Ratko Mlladiqit

Marta Kos, komisionerja evropiane për Zgjerimin, anuloi vizitën e planifikuar në Serbi.

Në një postim në profilin e saj në X, Kos deklaroi se glorifikimi i Ratko Mlladiqit, i dënuar për krime lufte dhe gjenocid në Bosnje e Hercegovinë, pas vdekjes së tij, është “i papajtueshëm me vlerat mbi të cilat bazohet rruga drejt Bashkimit Evropian”.

“Kjo rrugë kërkon përballje me të kaluarën, pajtim të vërtetë dhe respekt për viktimat e krimeve të luftës. Ratko Mlladiqi është dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Kthimi i eshtrave të tij në Beograd i kujton Evropës faqet më të errëta të historisë sonë të afërt”, deklaroi ajo.

Ratko Mladić was convicted of genocide, crimes against humanity and war crimes. The return of his remains to Belgrade reminds Europe of the darkest pages in our recent history.

The glorification surrounding his death is incompatible with the values on which the EU path is…

— Marta Kos (@MartaKosEU) September 4, 2026

Kjo do të thotë se çështja e varrimit të Mlladiqit nuk është një incident i izoluar.

Ajo mund të bëhet pjesë e një vlerësimi më të gjerë të qëndrimit të Serbisë ndaj standardeve evropiane.

Ministri irlandez për Çështjet Evropiane, Tomas Byrne, shkoi një hap më tej, duke deklaruar se një varrim shtetëror do të ishte i papranueshëm për Bashkimin Evropian, si dhe se do të ishte e papranueshme pjesëmarrja e zyrtarëve të lartë të Serbisë në nderimin e Mlladiqit.

Me fjalë të tjera, Brukseli ka vendosur një vijë shumë të qartë: Serbia mund të përballet me vdekjen e Ratko Mlladiqit si një ngjarje private, por nuk mund të presë që Bashkimi Evropian të heshtë nëse shteti e shndërron një kriminel lufte të dënuar në simbol kombëtar.

Vuçiq mes rrugës evropiane dhe trashëgimisë nacionaliste

Për Aleksandar Vuçiqin, kjo është një situatë veçanërisht e ndërlikuar. Presidenti i Serbisë prej vitesh përpiqet të ruajë njëkohësisht përkushtimin ndaj integrimit evropian dhe kontrollin politik mbi pjesën nacionaliste të elektoratit.

Kjo politikë funksionon për aq kohë sa mesazhet e ndryshme mund të mbahen mjaftueshëm larg njëra-tjetrës. Por vdekja e Mlladiqit e bën këtë ekuilibër shumë më të vështirë.

Nga njëra anë, Beogradi dëshiron të flasë për të ardhmen evropiane të Serbisë, reformat ekonomike dhe integrimin evropian.

Nga ana tjetër, një pjesë e hapësirës politike dhe mediatike në Serbi po përpiqet ta paraqesë Mlladiqin si hero, komandant ushtarak dhe simbol të rezistencës kombëtare.

Këtu lind problemi evropian.

Sepse nuk është e mundur të thuhet njëkohësisht se Serbia pranon vlerat evropiane dhe të tolerohet rehabilitimi institucional i një personi, përgjegjësia e të cilit për gjenocid dhe krime lufte është konfirmuar përfundimisht.

Pikërisht për këtë arsye, reagimi i Marta Kos përbën një goditje të rëndësishme politike për Beogradin zyrtar.

Anulimi i vizitës së komisioneres evropiane nuk është vetëm një pakënaqësi protokollare. Është një mesazh se qëndrimi ndaj së kaluarës po lidhet gjithnjë e më drejtpërdrejt me kredibilitetin e Serbisë si vend kandidat për anëtarësim në BE.

Beqiroviq: Organizimi i nderimeve shtetërore dhe ushtarake për Mlladiqin është akt antievropian dhe i papranueshëm

Kryesuesi i Presidencës së Bosnjës dhe Hercegovinës, Denis Beqiroviq, dënoi nderimet shtetërore dhe ushtarake për Mlladiqin, duke vlerësuar se një qëndrim i tillë ndaj një krimineli lufte të dënuar përfundimisht përbën fyerje ndaj viktimave të gjenocidit.

Siç theksoi ai, një qëndrim i tillë ndaj të dënuarit për krime lufte dhe përgjegjës për gjenocidin ndaj boshnjakëve është akti më brutal i provokimit dhe fyerjes së viktimave të gjenocidit.

“Glorifikimi i njërit prej kriminelëve më gjakatarë të luftës është një skandal që tejkalon kufijtë rajonalë dhe evropianë. Pas aktgjykimeve historike të gjykatave të Nurembergut dhe Tokios, askujt në Evropë dhe në botë nuk i ka shkuar ndërmend të glorifikojë kriminelët e dënuar të luftës”, deklaroi Beqiroviq.

Ratko Mlladiqi vdiq më 27 gusht në Tribunalin e Hagës, ndërsa ishte i hospitalizuar.

Ai do të varroset të hënën, më 7 shtator, në varrezat Topçider në Beograd.

Tribunali i Hagës e dënoi Mlladiqin me burgim të përjetshëm më 8 qershor 2021.

U konstatua se ai ishte fajtor për gjenocidin e kryer ndaj rreth 8 mijë boshnjakëve në Srebrenicë, zonë e mbrojtur nga OKB-ja, në vitin 1995.

Mlladiqi u dënua gjithashtu për përndjekjen dhe zhvendosjen e detyruar të boshnjakëve dhe kroatëve në të gjithë Bosnjë e Hercegovinën, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës, si dhe mbajtjen peng të pjesëtarëve të forcave paqeruajtëse të OKB-së gjatë bombardimeve të NATO-s në vitin 1995.

/The Geopost/