Alarm në Serbi: Të paktën dhjetëra aktivistë dhe figura të opozitës u shënjestruan me programe spiune para zgjedhjeve

Të paktën 14 persona nga shoqëria civile në Serbi, përfshirë aktivistë studentorë dhe figura të opozitës politike, janë shënjestruar me programe të avancuara spiune para zgjedhjeve lokale të marsit, ka bërë të ditur Fondacioni për të Drejtat Digjitale SHARE.

Sipas një hetimi të publikuar të mërkurën, vala e infeksioneve përbën rastin më të madh të dokumentuar deri më tani të përdorimit të programeve të tilla spiune ndaj individëve në Serbi.

Rasti u bë publik pasi Apple njoftoi në gusht përdorues në 110 vende se pajisjet e tyre mund të ishin shënjestruar nga programe spiune të prodhuara për mbikëqyrje mercenare.

Sipas SHARE, në mesin e personave të shënjestruar janë anëtarë të lëvizjes studentore, aktivistë të shoqërisë civile, anëtarë të një partie opozitare parlamentare dhe një këshilltar lokal.

Hetimi ka identifikuar të paktën një pajisje të shënjestruar me Pegasus, programin e zhvilluar nga kompania izraelite NSO Group, ndërsa në së paku dy pajisje të tjera janë zbuluar programe keqdashëse të ngjashme me NoviSpy.

NoviSpy ishte ekspozuar më parë në Serbi nga Amnesty International, e cila në dhjetor të vitit 2024 publikoi të dhëna për përdorimin e teknologjive të tilla të mbikëqyrjes ndaj aktivistëve.

Në shënjestër edhe lëvizja studentore

Një prej rasteve të dokumentuara përfshin një anëtar të lëvizjes studentore, telefoni i të cilit ishte shënjestruar me një version “zero-click” të Pegasus. Kjo teknologji mundëson instalimin e spyware-it pa pasur nevojë që përdoruesi të klikojë në ndonjë lidhje apo të ndërveprojë me një mesazh.

Në një tjetër rast, NoviSpy u zbulua në telefonin e një studenti, pajisja e të cilit ishte sekuestruar më herët gjatë një marrjeje në pyetje nga policia, sipas SHARE.

Një aktiviste studentore, e cila u identifikua vetëm me emrin Milica, tha në një konferencë për media në Beograd se kishte marrë në gusht një njoftim nga Apple për shënjestrimin e telefonit të saj.

“Ata mund të kenë qasje në mikrofonin dhe kamerën e telefonit dhe t’i aktivizojnë ato ndërsa ne bëjmë dush ose flasim për çështje private”, deklaroi ajo, duke e cilësuar situatën si shkelje të rëndë të privatësisë.

Shënjestrimi para zgjedhjeve

Sipas SHARE Foundation, rastet e identifikuara lidhen në kohë me zgjedhjet lokale të 29 marsit, të zhvilluara në 10 komuna të Serbisë.

Zgjedhjet u konsideruan si një test i rëndësishëm për aftësinë e lëvizjes studentore dhe forcave opozitare për t’u organizuar politikisht dhe për të konkurruar ndaj partisë në pushtet.

Pikërisht për këtë arsye, SHARE paralajmëron se përdorimi i spyware-it ndaj aktivistëve dhe figurave opozitare mund të jetë një sinjal për atë që mund të ndodhë gjatë zgjedhjeve të ardhshme parlamentare.

“Gjetjet e reja mjeko-ligjore tregojnë se aktivistët studentorë serbë vazhdojnë të jenë në shënjestër të programeve spiune pushtuese”, tha Donncha Ó Cearbhaill, drejtues i Laboratorit të Sigurisë së Amnesty International, i cili ka ndihmuar në hetimin e rasteve.

Studiuesi John Scott-Railton nga Citizen Lab tha se gjetjet dhe njoftimet e Apple tregojnë se lëvizja pro-demokracisë në Serbi “po shënjestrohet në mënyrë agresive” me programe spiune para cikleve të rëndësishme zgjedhore të vitit 2026.

Deri tani nuk është përcaktuar se kush është përgjegjës për infektimet.

Reuters raportoi se as qeveria serbe dhe as NSO Group nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesave për koment.

NSO Group ka deklaruar se produktet e saj ua shet vetëm qeverive. Kompania ka thënë gjithashtu se mund të pezullojë ose ndërpresë marrëdhëniet me klientët në rast të shkeljeve serioze ose të përsëritura të rregullave.

Pegasus, një prej programeve më të fuqishme të mbikëqyrjes në botë, mund t’u mundësojë operatorëve të kenë qasje të gjerë në një pajisje të infektuar, përfshirë komunikimet dhe funksione të tjera të telefonit.

Sipas studiuesit Bill Marczak nga Citizen Lab, Pegasus ishte vendosur në telefonin e të paktën një studenti në periudhën dhjetor 2025–janar 2026. Përditësimet e mëvonshme të sigurisë së Apple e kanë neutralizuar këtë version të spyware-it.

Dyshime për shkelje të ligjit

Rasti ka ngritur edhe pikëpyetje serioze mbi ligjshmërinë e përdorimit të këtyre teknologjive.

Ana Toskic Cvetinovic nga organizata Partneri Srbija tha se përdorimi i një programi të tillë pa autorizim gjyqësor mund të përbëjë vepër penale sipas ligjeve të Serbisë.

Ajo theksoi se Kodi i Procedurës Penale përcakton rastet në të cilat lejohet mbikëqyrja sekrete dhe kërkon një vendim të arsyetuar gjyqësor.

“Sipas njohurive tona, nuk ka diçka të tillë këtu”, deklaroi ajo.

Rasti vjen në një periudhë kur Serbia po përballet me një përplasje të fortë politike mes pushtetit të Aleksandar Vuçiqit dhe lëvizjes studentore, ndërsa vendi po përgatitet për një cikël të ri zgjedhor.

Për organizatat që kanë hetuar rastin, shënjestrimi i aktivistëve, studentëve dhe figurave opozitare me mjete të avancuara të mbikëqyrjes ngre shqetësime serioze për privatësinë, të drejtat themelore dhe integritetin e procesit demokratik në Serbi.

Apple tha se më 13 gusht u kishte dërguar njoftime për kërcënime përdoruesve të shënjestruar në 110 vende, duke shtuar se deri tani ka njoftuar përdorues në më shumë se 150 vende për raste të tilla.

The GeoPost