Jo vetëm luftë ndaj Ukrainës, Putini po përshkallëzon edhe luftën ndaj qytetarëve të tij

Në kohën kur u largua nga Rusia në shtator të vitit 2022, Alexander Menyukov ishte dëshmitar në një hetim penal kundër një miku të ngushtë – një poet, recitimet e të cilit në rrugë me vargje kundër luftës u konsideruan krim.

Qindra mijëra rusë u larguan pasi presidenti Vladimir Putin urdhëroi një mobilizim ushtarak atë muaj, si pasojë e pushtimit të Ukrainës.

Por për Menyukovin, i cili u ofronte këshilla ligjore rusëve që kundërshtonin luftën, pika kritike erdhi kur ai u rrah brutalisht gjatë një kontrolli policor në banesën e tij në Moskë.

Në Kazakistan, ai hasi vështirësi për të rinovuar pasaportën para se ajo të skadonte – një situatë që u përkeqësua nga dyndja e rusëve të tjerë që nxitonin të rregullonin dokumentacionin e tyre. Disa muaj më vonë, ai përfundoi në Poloni me një vizë humanitare.

Tani, jeta mund të bëhet shumë më e vështirë për Menyukovin – dhe potencialisht për mijëra, në mos dhjetëra mijëra, rusë që jetojnë jashtë vendit.

Sipas një ligji të nënshkruar nga Putini më 4 gusht, procedurat rutinë – siç janë rinovimi i pasaportës apo noterizimi i dokumenteve, siç është certifikata e martesës – do të ndalohen për shtetasit rusë që jetojnë jashtë vendit dhe që janë dënuar nga autoritetet ruse për shkelje administrative ose vepër penale.

Kjo mund të prekë aktivistët që kanë punuar për organizata të financuara nga jashtë, rusët e zakonshëm që komunikojnë me të ashtuquajturat “organizata të padëshirueshme”, apo njerëzit që thjesht vënë në dyshim humbjet e mëdha që ka pësuar ushtria ruse në Ukrainë.

“ Putini jo vetëm që po e përshkallëzon luftën kundër Ukrainës, por po e përshkallëzon edhe luftën kundër qytetarëve të tij”.

Kjo masë është quajtur “vdekje civile” nga avokatët, aktivistët e krahut të djathtë dhe rusët që jetojnë jashtë vendit, të cilët druhen se ajo do t’i zhysë në një gjendje pasigurie ligjore dhe burokratike.

“Nëse do të kisha qenë në Poloni kur më skadoi pasaporta ruse dhe nëse ato kufizime do të zbatoheshin për mua në atë kohë, do të më ishte mohuar e drejta për të aplikuar për një pasaportë të re”, tha Menyukov në një intervistë nga Varshava.

“Kështu funksionon. Dhe tani, kjo do të bëhet një problem i madh për rusët”.

“Teknikisht, shtetasit rusë nuk do ta humbasin shtetësinë e tyre”, tha Tanya Lokshina, studiuese për Rusinë pranë organizatës “Human Rights Watch”, një grup për të drejtat e njeriut me bazë në SHBA.

“Ata do të mbeten shtetas rusë, por pa qasje në shërbime ligjore. Kjo përbën një gjendje *de facto* pa shtetësi”.

“Qëllimi është të përcillet një mesazh dhe të krijohet një efekt frikësimi në shoqëri – si te ata që janë larguar, ashtu edhe te ata që kanë mbetur në vend”, tha Gleb Bogush, një avokat rus që tani jeton në Berlin.

Zyrtarët rusë flasin hapur për qëllimet e tyre.

“Ata që kanë shkuar jashtë vendit dhe po i shkaktojnë dëm shtetit nuk janë opozitë; ata janë tradhtarë, janë kriminelë”, tha javën e kaluar Vyacheslav Volodin, kryetari i dhomës së ulët të parlamentit – e cila kontrollohet nga Kremlini – ndërsa ligjvënësit miratonin legjislacionin.

‘Qytetarë të zhvlerësuar’

Përgjatë më shumë se dy dekadave, autoritetet ruse kanë zgjeruar gradualisht gamën e mjeteve ligjore që përdoren për të ndëshkuar disidentët, për të censuruar mediat e pavarura, për të mbyllur grupet e shoqërisë civile dhe për të heshtur ligjvënësit e opozitës.

Këto masa kanë përfshirë ligje të tilla si ai për “agjentët e huaj” – i cili ndëshkon individët dhe grupet që marrin financime nga jashtë – dhe ligji për “organizatat e padëshirueshme”, i cili ndalon organizatat e huaja që konsiderohen kërcënim për sigurinë kombëtare dhe kriminalizon personat që punojnë për to, bashkëpunojnë me to ose u dhurojnë para këtyre organizatave.

Që nga fillimi i pushtimit në shkallë të gjerë në vitin 2022, autoritetet ruse kanë vendosur masa drastike.

Personat që publikojnë shifra të viktimave ose pretendime për krime lufte ruse në Ukrainë mund të ndiqen penalisht për “diskreditim të forcave të armatosura ruse”.

Një shtetas rus që i referohet rajoneve ukrainase – të cilat Moska pretendon se i ka aneksuar – si ukrainase, mund të akuzohet për cenim të integritetit territorial të Rusisë.

Tani, nëse shpalleni fajtor për një nga gjashtë veprat specifike penale dhe jetoni jashtë Rusisë, praktikisht mund t’ju mohohet ajo që ekspertët ligjorë e quajnë një e drejtë themelore sipas së drejtës ndërkombëtare: e drejta qytetare për shërbime konsullore.

“Strategjia nuk është t’u hiqet shtetësia [shtetasve rusë], por të përdoret shtetësia si armë”, tha Bogush.

“Është një tjetër gur në ndërtimin e një sistemi ‘mini-aparthejdi’: ndarja e një grupi specifik njerëzish që sistemi i konsideron armiq – ‘të padëshirueshëm’”.

“Një person që është larguar nga vendi për arsye politike dhe etiketohet si ‘shmangës’ do të marrë statusin e një ‘qytetari të zhvlerësuar’ brenda vendit,” deklaroi “Departamenti i Parë”, një grup avokatësh rusë.

Për shembull, marrja e një certifikate martese ose lindjeje nga Rusia do të bëhej e pamundur. E njëjta gjë vlen nëse ju nevojitet një vërtetim i gjendjes gjyqësore për t’u provuar autoriteteve të huaja se nuk jeni dënuar për krime në Rusi.

Masat gjithashtu u japin autoritetit kompetencën për të bllokuar llogaritë bankare të individëve dhe për t’i penguar ata të shesin pasuri të paluajtshme – si apartamente apo shtëpi pushimi – apo edhe t’ua kalojnë pronësinë të afërmve.

‘Një luftë kundër qytetarëve të vet’

Zyrtarëve u jepet autoriteti për të hapur llogari bankare në emrin e një personi të caktuar dhe më pas për t’i menaxhuar ato në praktikë – për shembull, duke marrë fondet e pensionit shtetëror që i takojnë individit dhe duke kryer pagesa për detyrime të ndryshme, siç janë gjobat gjyqësore.

“Ky është vërtet një ligj i ‘vdekjes civile’,” tha Lokshina, organizata e së cilës, *Human Rights Watch*, u shpall “organizatë e padëshiruar” vitin e kaluar.

“Nëse nuk heshtni, por vendosni të flisni hapur, herët a vonë do të përballeni me ndjekje penale”.

Pasiguria ligjore me të cilën përballen rusët e larguar nga vendi shtohet edhe nga fakti se autoritetet në shumë shtete – qoftë brenda Bashkimit Evropian apo gjetkë – e bëjnë të vështirë për qytetarët rusë marrjen e dokumenteve, siç janë lejet e qëndrimit apo të punës, ose aplikimin për shtetësi.

“Shumë prej tyre gjithashtu nuk gëzojnë mbështetje reale në vendet ku ndodhen. Njerëzit e përndjekur nga qeveria ruse, në rastin më të mirë, shihen me dyshim kolektiv në vendet ku jetojnë”, tha Bogush.

Miratimi i ligjit vjen në një kohë kur Kremlini po përpiqet ta mbajë luftën kundër Ukrainës me shpejtësi të plotë, ndërkohë që minimizon shkallën e viktimave të pësuara nga forcat ruse. Ekonomia po lëkundet gjithashtu, duke nxitur pakënaqësinë në rritje.

Ekspertët e Kremlinit thonë se autoritetet janë gjithashtu të shqetësuara për zgjedhjet parlamentare të muajit të ardhshëm, ku një fitore jo bindëse për kandidatët nga partia në pushtet Rusia e Bashkuar do të minonte narrativën e unitetit kombëtar.

“Putini jo vetëm që po e përshkallëzon luftën kundër Ukrainës, por po e përshkallëzon edhe luftën kundër qytetarëve të tij”, tha Bogush./REL