NATO 3.0, ambasadori amerikan: Rivendosja e Aleancës në gjendjen fillestare

Shtetet e Bashkuara të Amerikës kërkojnë që NATO të rikthehet te misioni i saj themelor, mbrojtja kolektive e territorit të aleancës, duke braktisur operacionet jashtë zonës së traktatit dhe duke u përqendruar në parandalimin e kërcënimeve ndaj Evropës.

Këtë qëndrim e ka bërë të ditur Përfaqësuesi i Përhershëm i SHBA-së në NATO, Matthew G. Whitaker, në një intervistë për mediumin polak Defence24, ku ka shpjeguar parimet e konceptit të ri NATO 3.0.

Sipas tij, ky koncept nënkupton rikthimin e Aleancës te qëllimi për të cilin është themeluar, si dhe rritjen e përgjegjësisë së vendeve evropiane për sigurinë e tyre.

“NATO 3.0 është rivendosja e NATO-s në gjendjen fillestare. Është një Aleancë që përcakton dhe mbron veten në kontinentin evropian. Nuk përfshihet në operacione jashtë zonës së saj dhe nuk ka aleatë që shpenzojnë më pak se shumat e nevojshme për të mbrojtur dhe penguar Aleancën. Unë e shoh atë si një projekt që po përparon mirë”, ka deklaruar Whitaker.

Koncepti NATO 3.0, i promovuar nga administrata e presidentit amerikan Donald Trump, parasheh që vendet evropiane të marrin përgjegjësi më të madhe për mbrojtjen e kontinentit, të rrisin gatishmërinë ushtarake dhe të zgjerojnë kapacitetet prodhuese të industrisë së tyre të mbrojtjes.

Një nga shtyllat kryesore të kësaj qasjeje është zotimi për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në 5 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), i miratuar në Samitin e NATO-s në Hagë, në qershor të vitit 2025. Sipas marrëveshjes, deri në vitin 2035, aleatët duhet të ndajnë 5 për qind të PBB-së për mbrojtjen dhe sigurinë, prej të cilave të paktën 3.5 për qind për nevojat kryesore ushtarake.

Whitaker ka vlerësuar rritjen e shpenzimeve ushtarake nga vendet evropiane, por ka theksuar se ky progres nuk është i mjaftueshëm dhe se të gjitha shtetet anëtare duhet ta përmbushin objektivin.

“Ne pamë aleatët tanë evropianë që rritën shpenzimet e tyre të mbrojtjes me 139 miliardë dollarë krahasuar me vitin 2024. Mendoj se ky është një hap i parë i shkëlqyer, por nuk është i mjaftueshëm. Ne kemi nevojë që të gjithë të arrijnë 5 për qind. Polonia do ta arrijë këtë dhe aleatët tanë baltikë do ta arrijnë të gjithë vitin e ardhshëm. Por ne kemi nevojë që të gjithë aleatët të bëjnë një hap përpara”, ka thënë ai.

Përfaqësuesi amerikan ka paralajmëruar se rritja e buxheteve të mbrojtjes nuk duhet të mbetet vetëm në nivelin e zotimeve politike, por duhet të përkthehet në kapacitete konkrete ushtarake, armatim dhe gatishmëri për mbrojtjen e territorit të vendeve anëtare.

Ai ka kundërshtuar mundësinë që ndonjë prej aleatëve të tërhiqet nga zotimet për investime në mbrojtje, duke theksuar se siguria kolektive kërkon kontribut të vazhdueshëm nga të gjitha vendet.

“Nuk mund të kemi kthim prapa. Nuk mund të kemi aleatë që mendojnë se mund të gëzojnë siguri pa shpenzuar dhe investuar paratë e nevojshme për të fituar aftësitë e nevojshme. Kështu ne pengojmë dhe mbrojmë çdo centimetër të Aleancës”, ka theksuar Whitaker.

Deklaratat e tij vijnë në kohën e diskutimeve të intensifikuara mes Uashingtonit dhe aleatëve evropianë për të ardhmen e NATO-s dhe ndarjen e përgjegjësive në fushën e sigurisë.

Më 3 nëntor, në Krakov të Polonisë u mbajt një takim i Grupit Bergen, një iniciativë e nisur nga SHBA-ja, ku morën pjesë përfaqësues të Polonisë, Danimarkës, Finlandës, Holandës, Gjermanisë, Norvegjisë dhe Suedisë. Në fokus të diskutimeve ishin e ardhmja e Aleancës, forcimi i kapaciteteve ushtarake evropiane dhe marrja e përgjegjësive më të mëdha nga shtetet evropiane për mbrojtjen e kontinentit.

Qëndrimi i Uashingtonit është se anëtarësimi në NATO nuk mund të zëvendësojë investimet në ushtri, armatim dhe industrinë e mbrojtjes. Sipas kësaj qasjeje, siguria e Aleancës duhet të mbështetet në kapacitete konkrete ushtarake, përfshirë edhe ato që sigurohen përmes blerjeve të pajisjeve ushtarake nga Shtetet e Bashkuara.

Takime të tjera mes vendeve anëtare pritet të zhvillohen gjatë muajve në vijim, ndërsa disa prej tyre mund të organizohen në formate më të vogla, në përputhje me qasjen e re të NATO-s. Polonia e konsideron veten pjesë të rëndësishme të këtij orientimi, ndërsa në të janë përfshirë edhe vendet baltike.

The GeoPost