Evropa Qendrore dhe Lindore bëhet testi i sigurisë së NATO-s

Evropa Qendrore dhe Lindore nuk është më vetëm skaji lindor i zonës euroatlantike. Ajo është bërë prova kryesore e NATO-s, Bashkimit Evropian dhe sistemit më të gjerë të sigurisë kolektive.

Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, presioni ndaj Bjellorusisë, militarizimi i Kaliningradit dhe operacionet hibride në të gjithë rajonin tregojnë se arkitektura e sigurisë së Evropës duhet të përshtatet me një mjedis konflikti që nuk është më teorik.

Rusia mbetet burimi kryesor i destabilizimit në rajon. Që nga aneksimi i Krimesë në vitin 2014 dhe veçanërisht pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022, Moska i ka detyruar NATO-n dhe BE-në të kthehen te çështja themelore e mbrojtjes territoriale. Krahu lindor nuk është më një kategori politike. Është një hapësirë ​​ushtarake që shtrihet nga Deti Baltik, përmes Polonisë dhe Bjellorusisë, deri në Detin e Zi, raporton Defence24.

Zhvendosja në Botën Perëndimore

Zgjerimi i NATO-s pas Luftës së Ftohtë ishte vendimi më i rëndësishëm i sigurisë për Evropën Qendrore dhe Lindore. Anëtarësimi i Polonisë, Çekisë, Hungarisë, Sllovakisë, Rumanisë, Bullgarisë, Estonisë, Letonisë dhe Lituanisë i dha rajonit garanci për mbrojtje kolektive dhe e zhvendosi atë në sistemin perëndimor të sigurisë. Agresioni i Rusisë kundër Ukrainës konfirmoi pse ky vendim ishte i nevojshëm.

Aleanca reagoi gradualisht. Pas vitit 2014, NATO pezulloi bashkëpunimin praktik me Rusinë, forcoi konsultimet dhe u kthye te parandalimi. Samiti i Newport në vitin 2014 filloi procesin e adaptimit, por samiti i Varshavës në vitin 2016 ishte më i rëndësishëm për krahun lindor sepse çoi në vendosjen e grupeve të betejës me madhësinë e batalionit në Poloni dhe shtetet baltike. Kjo i tregoi Moskës se NATO nuk pranonte një ndarje midis aleatëve të kategorisë së parë dhe të dytë.

Problemi është se përshtatja e NATO-s nuk ka qenë kurrë pa mosmarrëveshje të brendshme. Estonia, Letonia, Lituania, Polonia, Çekia dhe Rumania zakonisht kanë mbajtur një qëndrim të ashpër ndaj Rusisë. Shtete të tjera, përfshirë Hungarinë, Sllovakinë ose Bullgarinë në momente të ndryshme, kanë treguar qëndrime më të kujdesshme ose akomoduese. Kjo ka rëndësi sepse forca e NATO-s varet jo vetëm nga asetet ushtarake, por edhe nga kohezioni politik.

Bjellorusia është qendrore në planifikimin ushtarak të Rusisë. Moska e trajton Bjellorusinë si një zonë tampon, një korridor ushtarak dhe një mënyrë për të larguar vijën e saj perëndimore të mbrojtjes nga territori rus. Korniza e Shtetit të Unionit, varësia e forcave të armatosura bjelloruse dhe kontrolli rus mbi marrëveshjet kryesore ushtarake zvogëlojnë sovranitetin real të Minskut. Për Poloninë dhe shtetet baltike, kjo do të thotë se kërcënimi nuk vjen vetëm nga territori i vetë Rusisë, por edhe nga një shtet që po përthithet gjithnjë e më shumë në sistemin ushtarak të Rusisë.

Kaliningradi është një tjetër pikë kyçe. Vendndodhja e tij midis Polonisë dhe Lituanisë i jep Rusisë një platformë për presion kundër krahut verilindor të NATO-s. Sistemet raketore ruse, mbrojtja ajrore, asetet detare dhe aftësitë A2/AD në rajon janë të dizajnuara për të komplikuar përforcimin aleat. Në një krizë, problemi nuk do të ishte vetëm nëse NATO dëshiron të përgjigjet, por edhe nëse mund të lëvizë forcat mjaftueshëm shpejt përmes korridoreve të kontestuara ajrore, detare dhe tokësore.

Çfarë po ndodh me Detin e Zi?

Deti i Zi është boshti i dytë strategjik. Krimea, Donbasi, Abkhazia dhe Osetia e Jugut janë pjesë e një përpjekjeje më të gjerë ruse për të kontrolluar hapësirën midis Evropës, Kaukazit dhe Lindjes së Mesme. Prania ushtarake ruse në rajonin e Detit të Zi ndikon në Ukrainë, Rumani, Bullgari, Turqi dhe në krahun juglindor të NATO-s. Kjo është arsyeja pse siguria e Evropës Qendrore dhe Lindore nuk mund të reduktohet vetëm në shtetet baltike dhe Poloni.

Rusia përdor gjithashtu mjete hibride. Sulmet kibernetike, dezinformimi, presioni energjetik, ndërhyrja në zgjedhje, operacionet e inteligjencës dhe manipulimi i pakicave rusishtfolëse janë pjesë e politikës së saj rajonale. Këto instrumente i lejojnë Moskës të testojë shoqëritë nën pragun e luftës së hapur. Për NATO-n dhe BE-në, kjo do të thotë që rezistenca nuk është më një shtesë në politikën e mbrojtjes. Është një nga elementët e saj kryesorë.

Bashkimi Evropian nuk po e zëvendëson NATO-n, por po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm në politikën e sigurisë. Sanksionet kundër Rusisë, diversifikimi i energjisë, infrastruktura e LNG-së, ndërlidhësit, mbrojtja kibernetike, misionet e menaxhimit të krizave dhe mbështetja për Ukrainën, të gjitha forcojnë qëndrueshmërinë e rajonit. Që nga viti 2022, sanksionet e BE-së kanë synuar të dobësojnë ekonominë e Rusisë, të kufizojnë aksesin në teknologji dhe të kufizojnë aftësinë e Moskës për të financuar luftën.

Siguria energjetike tani është pjesë e mbrojtjes. Rusia përdori vazhdimisht varësinë nga gazi, nafta dhe infrastruktura si armë politike. Për Evropën Qendrore dhe Lindore, diversifikimi i furnizimeve, rezervat strategjike, ndërlidhësit dhe energjia e rinovueshme nuk janë vetëm projekte ekonomike. Ato zvogëlojnë aftësinë e Moskës për të shantazhuar shtetet dhe shoqëritë.

Ukraina – midis Rusisë dhe Evropës

Ukraina është çështja qendrore gjeopolitike. Integrimi i saj me BE-në dhe marrëdhënia e ardhshme e sigurisë me NATO-n do të ndryshonin hartën strategjike të Evropës. Për Rusinë, Ukraina është një hapësirë ​​ish-imperiale që nuk duhet t’i shpëtojë kontrollit të Moskës. Për Evropën, Ukraina është tani një shtet, mbijetesa e të cilit ndikon drejtpërdrejt në sigurinë e Polonisë, Rumanisë, shteteve baltike dhe të gjithë krahut lindor.

Organizatat ndërkombëtare gjithashtu kërkojnë reforma. OKB-ja ka treguar kufizimet e saj për shkak të paralizës së Këshillit të Sigurimit kur një anëtar i përhershëm shkel ligjin ndërkombëtar. OSBE-ja ende ka vlerë në vëzhgim, monitorim dhe dialog, por efektiviteti i saj është i kufizuar nga rregullat e konsensusit dhe pengimi nga Rusia dhe Bjellorusia. Mekanizmat tradicionalë nuk u ndërtuan për kombinimin e sotëm të luftës, pushtimit, operacioneve kibernetike dhe presionit hibrid.

Arkitektura e ardhshme e sigurisë së Evropës Qendrore dhe Lindore do të varet nga disa faktorë: aftësia e NATO-s për të mbrojtur krahun lindor, aftësia e BE-së për të ndërtuar rezistencë, integrimi i Ukrainës me Perëndimin, përmbajtja e ndikimit rus në Bjellorusi dhe reforma e institucioneve ndërkombëtare. Rusia donte të dobësonte sistemin perëndimor. Në vend të kësaj, ajo i detyroi NATO-n dhe BE-në të rizbulonin pse ekziston siguria kolektive. Që tani, Evropa mund të ndërtojë forcat, infrastrukturën dhe disiplinën politike, nëse është e nevojshme për ta mbrojtur atë.

The GeoPost