Vuçiqi pranon dështimin pas 14 vitesh pushtet

Teksti autorial i Aleksandar Vuçiqit për tabloidin Kurir, sipas të gjitha gjasave, duhej të paraqiste manifestin e ri të madh politik të regjimit të SNS-së.

Serbia e vitit 2035, inteligjenca artificiale, energjia bërthamore, reforma e arsimit, produktiviteti, racionalizimi dhe modernizimi i shtetit.

Shkruan: Dragan Shormaz

Në shikim të parë, tema e tekstit tingëllon serioze, dhe një pjesë e temave vërtet janë të tilla. Megjithatë, problemi është shumë më i thellë.

Duke marrë parasysh kontekstin në të cilin Vuçiqi dhe këshilltarët e tij të marketingut e kanë shkruar këtë tekst demagogjik, ai nuk është vetëm një plan për të ardhmen e Serbisë, por ndoshta për herë të parë një pranim kaq i hapur dhe implicit i dështimit të regjimit që po e qeveris Serbinë tash e plot 14 vjet. Pikërisht këtu lind pyetja kyçe, pra kontradikta e gjithë tekstit, e cila ka të bëjë me atë se kush është përgjegjës për gjendjen që Vuçiqi tani papritur e “zbuloi”?

Me një cinizëm demagogjik të hapur, Vuçiqi sot flet për burokracinë e stërmadhuar, arrogancën e pushtetit, shtetin joefikas, arsimin e vjetruar, administratën e ngadalshme, produktivitetin e pamjaftueshëm dhe nevojën për reforma. Por ai nuk flet se kush e ka qeverisur Serbinë gjatë 14 viteve të fundit?! Kush i ka emëruar ministrat, drejtorët, ndihmësit, këshilltarët, kuadrot partiake dhe drejtuesit e institucioneve?! Kush e ka centralizuar dhe kriminalizuar sistemin deri në atë masë sa sot pothuajse asnjë vendim serioz nuk mund të merret pa miratimin e tij?! Dhe në fund, kush e ka shndërruar shtetin në aparat partiak ku besnikëria, si rregull, është bërë më e rëndësishme se kompetenca?! Pikërisht Vuçiqi është krijuesi i sistemit klientelist dhe korruptiv, i cili është aq i rrezikshëm sa vitet e fundit disa qytetarë të Serbisë i ka kushtuar edhe me jetë!

Pikërisht për këtë arsye, teksti herë pas here tingëllon pothuajse surrealist, sikur opozita po shkruan manifest kundër pushtetit, e jo njeriu që praktikisht në mënyrë autokratike dhe të pandërprerë e drejton shtetin që nga maji i vitit 2012.

Një nga pjesët më interesante të tekstit është pranimi se qytetarët nuk janë çliruar nga “arroganca dhe mendjemadhësia e pushtetit”. Kjo fjali është ndoshta edhe më e sakta në të gjithë pamfletin demagogjik të Vuçiqit. Sepse pikërisht parimi i arrogancës është bërë një nga tiparet dominuese të sistemit të pushtetit dhe sundimit të tij arbitrar. Punësimet partiake, funksionarët e privilegjuar, paprekshmëria politike, miratimi i ligjeve për të ndalur procedurat gjyqësore kundër ministrave, presionet ndaj institucioneve, kontrolli mbi mediat, ndërthurja e shtetit me botën e krimit, si dhe atmosfera e krijuar në mënyrë sistematike ku shteti shpesh identifikohet me vetë atë ose me partinë, janë përshkrimi më i saktë i rezultateve të politikës së tij shkatërruese.

Megjithatë, problemi qëndron në faktin se Vuçiqi flet për këtë sikur po përshkruan një dukuri që i ka ndodhur rastësisht, e jo një sistem të deformuar që pikërisht ai e ka ndërtuar dhe mirëmbajtur për vite me radhë. Sot, 14 vjet më vonë, për secilin është e qartë se arroganca e pushtetit nuk është “gabim i sistemit”, por rezultat logjik i modelit të qeverisjes së shtetit që Vuçiqi e ka ndërtuar me vetëdije.

Përveç pranimit se ka krijuar me vetëdije një shtet “Frankenstein”, Vuçiqi i kushton një pjesë të veçantë tregimit për modernizimin që vjen pas viteve të humbura. Ose, siç do ta thoshte më bukur Winston Churchill, pas viteve që i hëngrën karkalecat.

Nuk ka asgjë të diskutueshme në faktin se Serbia duhet të flasë për inteligjencën artificiale, robotikën, ekonominë digjitale, energjetikën dhe transformimin teknologjik. Përkundrazi, këto janë tema të rëndësishme të së ardhmes. Por pyetja serioze është: pse Serbia po hyn vetëm tani në këtë debat?

Ndërsa shtetet e tjera investonin miliarda në kërkime shkencore, inovacione, universitete moderne, ekosisteme startup-esh dhe zhvillimin e teknologjive të reja, Serbia për vite me radhë e bazoi strategjinë e saj ekonomike mbi premisa krejtësisht të tjera. Para së gjithash mbi fuqinë e lirë punëtore, fabrikat e subvencionuara, projektet infrastrukturore, bumin në ndërtimtari dhe punët në anën tjetër të ligjit, të cilat u legalizuan me vullnetin politik të regjimit.

Në të njëjtën kohë, të rinjtë profesionistë largoheshin nga vendi, sistemi arsimor u shpërbë, investimet në shkencë mbetën të pamjaftueshme dhe ndër më të ultat në Evropë, ndërsa kontrolli partiak mbi institucionet e mbyti çdo meritokraci dhe përgjegjësi. Prandaj sot rrëfimi i Vuçiqit për “Serbinë e së ardhmes” duket hipokrit dhe i vonuar të paktën një dekadë.

Megjithatë, Serbinë sot e mundojnë edhe çështje të tjera për të cilat teksti pothuajse nuk flet fare. Vuçiqi në mënyrë demagogjike shmang diskutimin serioz për sundimin e ligjit, drejtësinë e pavarur, lirinë e mediave, korrupsionin sistematik, konkurrencën politike ose çlirimin e institucioneve nga ndikimi partiak. Pikërisht këto janë themelet e çdo zhvillimi serioz, përfshirë edhe atë që e dëshirojnë qytetarët e Serbisë.

Historia dhe përvoja kanë dëshmuar se asnjë shtet nuk është bërë fuqi teknologjike falë marketingut politik dhe centralizimit të pushtetit. Vendet më të suksesshme të botës nuk i ndërtuan inovacionet duke lejuar që një parti e vetme të kontrollonte institucionet, hapësirën mediatike, ndërmarrjet publike, botën e krimit dhe një pjesë të madhe të sistemit ekonomik. Inovacionet kërkojnë liri, konkurrencë, meritokraci, mendim kritik dhe, më e rëndësishmja, institucione të forta. E pikërisht kjo e rrënon pushtetin autokratik të Vuçiqit, duke e bërë atë të papajtueshëm me çfarëdo koncepti serioz të zhvillimit të ardhshëm.

Është e qartë se pa ndërtimin e sundimit të institucioneve, tregimi për inteligjencën artificiale dhe modernizimin mbetet vetëm një slogan propagandistik, e jo strategji reale zhvillimi.

Në tekst, Vuçiqi insiston në disiplinë, punë dhe produktivitet. Por në një vend ku një numër i madh njerëzish mezi arrijnë të mbijetojnë deri në fund të muajit, ku pagat në shumë sektorë mbeten të ulëta, korrupsioni përbën problem sistemik dhe libreza partiake është burim më i rëndësishëm se dijet, një mesazh i tillë tingëllon jashtëzakonisht cinik. Qytetarët e Serbisë tashmë punojnë më së shumti në Evropë, ndërsa kanë fuqinë blerëse më të dobët!

Qytetarët janë të gatshëm t’i pranojnë reformat dhe kërkesat më të mëdha vetëm nëse shohin se rregullat vlejnë për të gjithë, se institucionet funksionojnë dhe se barra e ndryshimeve nuk u bartet vetëm njerëzve të zakonshëm. Pikërisht këtu regjimi i Vuçiqit sot e ka problemin më të madh me besimin.

Ndoshta gjëja më e rëndësishme lidhur me këtë tekst nuk është ajo që është shkruar, por ajo që Vuçiqi e pranon mes rreshtash. E pranon se modeli i deritanishëm i zhvillimit është harxhuar dhe tejkaluar, se projektet infrastrukturore dhe ndërtimi i rrugëve nuk janë më të mjaftueshme, se qytetarët ndiejnë lodhje nga sistemi dhe se po rritet pakënaqësia ndaj shtetit partiak.

Gjithashtu, Serbia po hyn në një periudhë ku narrativat e vjetra politike, sloganet dhe manipulimet e Vuçiqit nuk funksionojnë më, e aq më pak japin rezultate si më parë. Ai nuk i përmend fare integrimet evropiane të Serbisë?! A nuk premtoi ai miratimin e të gjitha parakushteve teknike për anëtarësim deri në fund të këtij viti, në mënyrë që deri në vitin 2030 të mund të bëhemi anëtar i plotë i bashkësisë?! Si atëherë kjo nuk është pjesë e planit të tij deri në vitin 2035?! A nuk po thotë të vërtetën në tekst apo ka gënjyer më herët?! Pra, si mendon të tërheqë investime nëse nuk planifikon ta përfundojë dialogun me Kosovën?!

Sot, vetëm budallenjve nuk u është e qartë se lufta në Ukraine do të zgjasë ende, se Russia do ta humbasë atë luftë dhe se European Union do të ngrejë mur në kufi me të! Sanksionet do të zgjasin edhe shumë kohë pas përfundimit të luftës dhe askush më nuk do të blejë energjentë nga Moscow! Vuçiqi nuk e ka shpjeguar në tekst se si mendon ta stabilizojë ekonominë dhe ta realizojë planin për anëtarësim në BE nëse nuk vendos sanksione ndaj kriminelëve nga Kremlin?!

Në fund, nuk ka zhvillim ekonomik, shoqëror dhe teknologjik pa siguri! Dy dekadat e fundit kanë dëshmuar se politika e neutralitetit ushtarak është e gabuar dhe vetëm sa e ngadalëson Serbinë në raport me të gjitha shtetet e tjera të Evropës! Kam thënë edhe më herët se United States, ngadalë, do të fokusohet më shumë në Paqësor, ndërsa BE-ja do ta marrë përsipër mbrojtjen e krahut lindor të NATO! Pikërisht kjo po ndodh, ndërsa Poland, Ukraina dhe Romania do të bëhen ushtarakisht më të fuqishme se Rusia. Së bashku, ato tashmë janë edhe sot! Kur ky proces të përfundojë, e do të përfundojë brenda dhjetë viteve të ardhshme, a mendon dikush seriozisht se Serbisë do t’i lejohet të blejë teknikë ushtarake ruse dhe kineze dhe të mos jetë pjesë e sistemit të përbashkët euro-atlantik të mbrojtjes?!

Prandaj ky tekst më shumë i ngjan një përpjekjeje për “resetim” politik marketingu sesa një përballjeje reale me shkaqet e problemeve. Sepse nuk mjafton të thuhet se Serbia duhet të ndryshojë, por duhet t’i përgjigjet pyetjes nëse sistemi që i ka prodhuar problemet ekzistuese בכלל mund të zbatojë reformat e thella që tani i premton? Përkatësisht, a mundet regjimi i SNS-së dhe radikalëve të lidhur me të t’i çmontojë dhe transformojë vetë bazat e veta?

Dhe pikërisht kjo pyetje e rrëzon të gjithë konstruksionin e Vuçiqit! Ai është shkaku i problemeve, e jo dikush që do të krijojë dhe zbatojë zgjidhje. Serbia do të mund të ecë përpara në rrugën e zhvillimit vetëm kur sistemi, në themelet e të cilit qëndron radikalizmi i Vuçiqit, të çmontohet dhe protagonistët e tij të përballen me forcën e ligjit.

The Geopost