Mësime persiane dhe “neutraliteti” serb

Lufta në Iran po hyn në një fazë kritike. Në ditët në vijim do të shihet efektiviteti real i taktikës së Trampit, të cilën sekretari amerikan i financave Besent e ka quajtur “eskalim për të arritur deeskalim”. Megjithatë, është e qartë se, përballë fanatizmit në rritje dhe papërkulshmërisë së regjimit iranian, Trampi është përcaktuar për një përpjekje për deeskalim të kontrolluar, në mënyrë që të shmangë kurthin e përfshirjes në një luftë të gjatë rraskapitëse.

Shkruan: Dragan Shormaz

Në të njëjtën kohë, ai përpiqet të shmangë “kurthin vietnamez” – disbalancën midis burimeve ushtarake të angazhuara dhe qëllimeve maksimaliste që përfshijnë edhe ndryshimin e regjimit në Teheran.

Megjithatë, pavarësisht mangësive strategjike dhe mungesës së një plani të qartë të ndërhyrjes amerikane, në asnjë moment nuk duhet relativizuar apo harruar natyra e vërtetë e regjimit iranian. Bëhet fjalë për një rend që ka lindur në gjak dhe që mbahet në gjak për më shumë se katër dekada e gjysmë. Kjo periudhë është karakterizuar nga metoda radikale dhe terroriste të zgjerimit rajonal, të cilat e kanë bërë Iranin faktor destabilizimi dhe frike, e jo një lider që e çon rajonin përpara.

Në këtë fakt mund të vërehen edhe mësime që Serbia do të duhej t’i nxirrte nga kriza aktuale në Lindjen e Mesme. Të jesh vendi më i madh dhe më i rëndësishëm në rajon përbën njëkohësisht edhe mundësi edhe përgjegjësi. Nëse e ndërton lidershipin mbi bashkëpunim, një vend i tillë mund të bëhet lokomotivë e zhvillimit të të gjithë rajonit. Nëse, megjithatë, fuqinë e vet e projekton përmes hegjemonisë dhe dominimit të njëanshëm mbi fqinjët, ai e dënon veten me izolim, tensione të vazhdueshme dhe stagnim afatgjatë.

Pikërisht ky është modeli i politikës që sot krijon dhe zbaton regjimi aktual në Beograd. I paaftë të ndërtojë marrëdhënie me fqinjët sipas parimit “fitore–fitore”, Vuçiçi, duke u mbështetur në përkrahjen ruse, vazhdimisht i helmon marrëdhëniet rajonale, duke nxitur narrativa për ambicie shtetërore të mëdha dhe rikonfigurime gjeopolitike.

Koncepti i “botës serbe”, nga i cili ai kurrë nuk është distancuar qartë, përfaqëson vazhdimësinë e politikës së Serbisë së Madhe, së cilës i ka shërbyer me besnikëri që nga koha e formimit të tij politik. Një politikë e tillë nuk sjell stabilitet, por prodhon vazhdimisht mosbesim dhe konflikte.

Në përpjekje për të zgjatur qëndrimin në pushtet, Vuçiçi ndërton vazhdimisht kërcënime të jashtme, duke paraqitur pretendime të pabazuara për plane të supozuara të Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës për të sulmuar Serbinë. Edhe pse nuk ekzistojnë kushte as ushtarake dhe as politike për skenarë të tillë, ato në narrativën e brendshme paraqiten si pothuajse të sigurta. Në të njëjtën kohë, akuzat për plane agresive të fqinjëve plotësohen me teori për “revolucione me ngjyra” dhe ndikime të huaja, duke thelluar më tej atmosferën e frikës dhe izolimit.

Një diskurs i tillë politik, edhe pse në shikim të parë duket grotesk, në afat të gjatë ka pasoja serioze: ai e largon Serbinë nga rajoni, nga Evropa dhe nga një vlerësim racional i interesave të veta. Pikërisht këtu qëndron rreziku i “skenarit iranian” në Ballkan – jo në identitetin e rrethanave, por në modelin e sjelljes politike që çon drejt vetëizolimit.

Një zhvillim i tillë i përshtatet para së gjithash Moskës, së cilës i konvenon një Ballkan i paqëndrueshëm dhe Serbia si instrument presioni rajonal. Pikërisht kjo ishte edhe qëllimi i një operacioni “false flag” në Serbi, objektivi i të cilit ishte një sabotim në gazsjellësin pranë Kanjižës, i cili nuk ndodhi sepse Vuçiçi në momentin e fundit vlerësoi se nuk dëshironte të fundosej së bashku me Viktor Orbanin, tashmë të diskredituar politikisht. Kështu, eksplozivi u zbulua para se të vendosej, ndërsa Orbani mbeti pa arsyen kyçe për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme dhe shtyrjen e zgjedhjeve. Nga ana tjetër, pavarësisht planeve të Moskës dhe regjimit të Orbanit, Vuçiçi nuk guxoi të akuzonte ukrainasit për tentativë sabotimi, kështu që i gjithë ky rast mori nuanca tragjikomike.

Mbetet të shihet se si do të reagojë Kremlini ndaj devijimeve të herëpashershme të Vuçiçit nga besnikëria e pritur. Përvoja, megjithatë, tregon se manovra të tilla shpesh “kompensohen” me lëshime në dëm të interesave shtetërore dhe kombëtare. Për këtë arsye, Serbia sot ndodhet në fund të procesit të integrimeve evropiane dhe mbetet e vetmja vend i rajonit që këmbëngul në neutralitet ushtarak, pas të cilit, në praktikë, shpesh fshihet varësia politike.

Dhe pikërisht këtu vijmë te pika kyçe: e ashtuquajtura neutralitet nuk është strategji, por justifikim. Ajo nuk është sovranitet, por simulim i tij. Nëse Serbia vazhdon në këtë rrugë, rreziku nuk është vetëm izolimi politik, por në afat të gjatë shndërrimi i vendit në një sistem të mbyllur, konfliktual dhe të kapur, nga i cili dalja paguhet me breza të tërë.

Prandaj, zgjedhja nuk është më gjeopolitike, por civilizuese: ose do të jemi një shoqëri që mëson nga tragjeditë e të tjerëve, ose, duke i injoruar me këmbëngulje mësimet e dukshme, do të bëhemi versioni i tyre i radhës.

The Geopost