Pas mureve të kishës ruso-serbe në Banja Luka

Në zonën e Banja Lukës ka rreth 40 ndërtesa fetare ortodokse.

Ndërtimi i kishës ruso-serbe në Banja Luka ka vazhduar për tetë vjet, me afate të shtyra vazhdimisht dhe alokime të vazhdueshme nga buxheti i Republikës Srpska. Kostoja përfundimtare dhe data e përfundimit të projektit, të cilin autoritetet e entitetit e promovuan si historik për marrëdhëniet ruso-serbe, nuk dihen.

Sipas të dhënave të publikuara në faqen e internetit të Qeverisë, rreth 2 milionë euro u ndanë gjatë dy viteve të para të ndërtimit. Në vitin 2024, u miratuan 5 milionë euro shtesë, dhe me vendimin e fundit në shkurt të këtij viti, u ndanë edhe 2.5 milionë euro të tjera. Kjo e çon shumën totale të fondeve publike afër 10 milionë eurove.

Ndarja më e fundit për vazhdimin e punimeve vjen në një vit kur ky entitet i Bosnjës dhe Hercegovinës planifikon të marrë hua gati 1 miliard euro për të shlyer borxhet e mëparshme dhe përfitimet sociale të papaguara. Gjithashtu, nuk ka informacion se sa kanë kontribuar në ndërtim Kisha Ortodokse Serbe ose donatorët privatë.

Eparkia e Banja Lukës nuk ka një adresë email-i të disponueshme publikisht dhe askush nuk iu përgjigj numrave të telefonit të listuar. Në zonën e Banja Lukës ka rreth 40 ndërtesa fetare ortodokse.

Projekti po kryhet nga Eparkia e Banja Lukës, me mbështetje financiare nga Qeveria e Republikës Srpska. Ndërtimi i kishës filloi në vitin 2018. Ajo është projektuar si një replikë e Manastirit Chudov në Kremlinin e Moskës, i cili u shemb pas Revolucionit të Tetorit.

Kur u prezantua projekti, u njoftua se kisha do t’i kushtohej familjes perandorake ruse Romanov dhe Carit Nikolla II, si simbol mirënjohjeje ndaj Rusisë për mbështetjen e saj ndaj popullit serb gjatë Luftës së Parë Botërore.

Ndërtesa po ndërtohet sipas një projekti nga Instituti Arkitekturor i Moskës, dhe punimet po kryhen nga artizanë rusë dhe vendas.

Që në fillim, autoritetet e përshkruan atë si një projekt historik të marrëdhënieve ruso-serbe. Në fillim të vitit 2019, kisha u përfshi midis prioriteteve të buxhetit, me një afat përfundimi prej 18 muajsh të shpallur në atë kohë. Që atëherë, afati është shtyrë dy herë, përpara zgjedhjeve të viteve 2022 dhe 2024.

Kisha dhe një qendër kulturore shoqëruese po ndërtohen në qendrën më të gjerë të qytetit të Banja Lukës, jo shumë larg ndërtesës së Qeverisë së Republikës Srpska, në një sipërfaqe prej rreth 6,500 metrash katrorë. Qendra kulturore është planifikuar të mirëpresë studime të gjuhës ruse dhe programe që lidhen me kulturën ruse.

Përveç Eparkisë së Banja Lukës, projekti u iniciua nga përfaqësues të organizatës humanitare Shoqëria Ortodokse Palestineze Perandorake, e kryesuar nga Sergei Stepashin, ish-kryeministër i Rusisë dhe ish-kreu i Shërbimit Federal të Sigurisë, pasardhës i KGB-së.

Ndërsa kisha mbetet ndër prioritetet buxhetore të Republikës Srpska, projekte të shumta infrastrukturore në Banja Luka ende presin financim. Këto përfshijnë investime në rrugë, rrjete furnizimi me ujë, ura dhe objekte arsimore, për të cilat qyteti thotë se i mungojnë burime të mjaftueshme.

Disa vite më parë, një bust i Nikolla II Romanov u instalua në qendër të Banja Llukës me iniciativën e Shoqërisë Perandorake Ortodokse Palestineze. Një bust i ish-carit rus ndodhet gjithashtu pranë Dobojit, në veri të Bosnjës dhe Hercegovinës. Ai u përurua në vitin 2017, i organizuar nga Shoqata e Miqësisë Serbe-Ruse dhe Unitetit të Popujve Ortodoks, me mbështetjen e Ambasadës Ruse në Bosnjë dhe Hercegovinë.

Jo shumë larg kishës ruso-serbe, gjithashtu pranë Qendrës Administrative të entitetit, është ndërtesa që strehon zyrën e Ambasadës Ruse në Bosnje dhe Hercegovinë, e hapur në qershor 2024. Vila, në pronësi të Kishës Ortodokse Serbe, Eparkia e Banja Lukës, u ndërtua gjatë periudhës Austro-Hungareze dhe është një nga një seri vilash të ngritura në atë kohë përgjatë rrugës kryesore të Banja Lukës, e njohur atëherë si Rruga Perandorake. Ndërtesa që tani strehon Zyrën e Ambasadës Ruse është pjesë e një ansambli arkitektonik të shpallur monument kombëtar i Bosnje dhe Hercegovinës me një vendim të Komisionit për Ruajtjen e Monumenteve Kombëtare në tetor 2017.

Me hapjen e Zyrës, Bosnja dhe Hercegovina u bë i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor ku u mundësua zgjerimi i misionit diplomatik të Rusisë pasi ky vend nisi agresionin e tij kundër Ukrainës në vitin 2022. Ky veprim u njoftua në atë kohë si një vazhdim i politikës së afërsisë midis Banja Lukës dhe Moskës.

Rusia deri më tani i ka dhënë mbështetje të fortë Milorad Dodikut, presidentit të Aleancës së Social Demokratëve të Pavarur, i cili përmes deklaratave dhe vendimeve të autoriteteve që ai drejton ka shprehur gjithnjë e më shumë aspirata separatiste për të ndarë Republika Srpska nga Bosnja dhe Hercegovina.

Që nga fillimi i agresionit të Rusisë kundër Ukrainës në shkurt të vitit 2022, Dodik është takuar nëntë herë me Presidentin rus Vladimir Putin. Dodik u takua me Putinin në cilësinë e tij si anëtar i Presidencës së Bosnjës dhe Hercegovinës dhe si President i Republikës Srpska, së fundmi më 2 tetor të vitit të kaluar në Soçi, pasi iu hoq mandati si President i Republikës Srpska.

Që nga viti 2011, Rusia ka kundërshtuar rregullisht raportet e Përfaqësuesit të Lartë para Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, duke deklaruar se ky pozicion duhet të hiqet. / Slobodna Evropa /