BE-ja shqyrton tre mundësi për financimin e Ukrainës

Bashkimi Evropian po shqyrton tre mundësi për të përmbushur nevojat e financimit të Ukrainës për dy vitet e ardhshme, duke përfshirë një kredi nga asetet e ngrira ruse, ndërsa Bashkimi kërkon të zbusë ndikimin e rënies së mbështetjes së SHBA-së për Kievin.

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, përshkroi tre mundësitë që blloku ka për financimin e Ukrainës në vitin 2026 dhe 2027 më 17 nëntor.

Në një letër drejtuar 27 shteteve anëtare të BE-së, të parë nga RFE/RL, mundësitë janë: kredi individuale nga shtetet anëtare të BE-së, financim i financuar nga BE në treg dhe “kredi për dëmshpërblime” të diskutuara më parë, sipas të cilave Brukseli do të përdorte 176 miliardë euro (204 miliardë dollarë) asete shtetërore ruse të ngrira për t’i dhënë hua Ukrainës.

Një kombinim i tre opsioneve është gjithashtu i mundur, sipas dokumentit, i cili thotë se “nuk ka qartë mundësi të lehta” sepse “Evropa nuk mund të përballojë të paralizohet, qoftë nga hezitimi ose duke kërkuar zgjidhje të përsosura ose të thjeshta, të cilat nuk ekzistojnë”.

Udhëheqësit e BE-së takohen në Bruksel

Udhëheqësit e BE-së ka të ngjarë të vendosin për hapat e mëtejshëm në takimin e tyre në Bruksel më 18 dhjetor, pasi dështuan të arrinin një marrëveshje mbi kredinë e dëmshpërblimeve gjatë diskutimeve në tetor, pasi Belgjika, ku mbahen shumica e aseteve shtetërore të Rusisë, ngriti shqetësime ligjore dhe politike.

Sipas vlerësimeve të Komisionit Evropian, fonde të reja do të nevojiten në fillim të tremujorit të dytë të vitit të ardhshëm. Duke pasur parasysh uljen e mbështetjes ushtarake dhe financiare nga Shtetet e Bashkuara, BE-ja është zotuar të ndërhyjë dhe të mbushë boshllëkun.

Von der Leyen vëren se “pa mbështetje të qëndrueshme dhe të shtuar në vitin 2026 dhe më tej, Ukraina është në rrezik serioz të hyjë në një rrugë pa krye ekonomike, gjë që do të dëmtonte aftësinë e saj për të mbrojtur veten dhe për të ruajtur funksionet thelbësore shtetërore”.

Raporti vlerëson se Ukraina do të ketë nevojë për 71.7 miliardë euro vitin e ardhshëm, nga të cilat 51.6 miliardë euro janë në formën e ndihmës ushtarake dhe 20.1 miliardë euro në ndihmë makro-financiare, siç është mbështetja buxhetore.

Për vitin 2027, ndihma ushtarake vlerësohet në 31.8 miliardë euro, ndërsa 32.2 miliardë euro janë të destinuara për ndihmë makro-financiare, duke supozuar se lufta përfundon vitin e ardhshëm.

Opsioni i parë do të thoshte që shtetet anëtare individuale të BE-së do të jepnin kontribute vullnetare dypalëshe, të tilla si grante, për Unionin bazuar në të ardhurat e tyre kombëtare bruto (GNI), të cilat më pas do t’i kaloheshin Kievit nga Komisioni Evropian si ndihmë financiare e pakthyeshme.

Artikulli thekson se, ndërsa kjo nuk do të krijonte detyrime të reja të përbashkëta si një kredi dëmshpërblimi, do të ndikonte në buxhetet kombëtare të shteteve anëtare, veçanërisht në një kohë kur shumë vende po përballen me rritje të ulët ose aspak ekonomike dhe popullsitë e tyre ngurrojnë gjithnjë e më shumë ta mbështesin Ukrainën financiarisht nga xhepat e tyre.

Fakti që është një program vullnetar e bën gjithashtu të vështirë mbledhjen e shpejtë të të gjitha fondeve të nevojshme.

Përdorimi i Mekanizmit Evropian të Stabilitetit

Si alternativë, dokumenti sugjeron gjithashtu që BE-ja mund të përdorë Mekanizmin Evropian të Stabilitetit (ESM), një instrument i krijuar gjatë krizës së euros për të ofruar ndihmë për shtetet anëtare të eurozonës me probleme financiare.

Megjithatë, kjo do të kërkonte një ndryshim në Traktatin e ESM-së për të zgjeruar fushëveprimin e tij në Ukrainë, për të krijuar detyrime ligjore dhe kosto interesi për vendet e eurozonës dhe për të gjetur një mënyrë që vendet e BE-së jashtë eurozonës të kontribuojnë.

Opsioni i dytë është që BE-ja t’i ofrojë Ukrainës një kredi duke mbledhur fonde në tregjet financiare, duke shfrytëzuar vlerësimin AAA të Unionit. Kjo do të thotë që Brukseli do t’i kërkonte Ukrainës të shlyente kredinë, por ashtu si me kredinë e dëmshpërblimeve, kjo do të ndodhte vetëm pasi Kievi të marrë kompensim nga Rusia për dëmet e luftës.

Teksti thekson se një kredi e tillë do t’u kërkonte shteteve anëtare të BE-së të ofronin garanci ligjërisht të detyrueshme, të pakushtëzuara, të pakthyeshme dhe të zbatueshme, të shpërndara midis shteteve anëtare sipas çelësit të GNI-së, për të mbuluar rastin kur kreditë duhet t’u shlyhen investitorëve nëse Ukraina nuk arrin t’i shlyejë ato.

Shtetet anëtare do të duhet të paguajnë gjithashtu interesa, dhe meqenëse skema është vullnetare, një barrë më e madhe do të binte mbi vendet pjesëmarrëse nëse një ose më shumë vende do të zgjidhnin të mos merrnin pjesë.

Një alternativë do të ishte që kreditë e BE-së të siguroheshin nga buxheti i përbashkët i BE-së. Megjithatë, rregullat aktuale të BE-së nuk lejojnë një përdorim të tillë të buxhetit për vendet jo-anëtare të BE-së. Ndryshimi i rregullave kërkon unanimitet, gjë që ka të ngjarë të jetë e vështirë të arrihet duke pasur parasysh ngurrimin e Hungarisë dhe Sllovakisë për të vazhduar të shpenzojnë para për Kievin.

Përdorimi i aseteve të ngrira shtetërore ruse

Kjo i lë Brukselit vetëm kredinë e dëmshpërblimeve, të cilën shumica e shteteve anëtare të BE-së e konsiderojnë si opsionin më të drejtë, pasi nuk kërkon as kredi të BE-së nga tregjet dhe as kontribute të drejtpërdrejta kombëtare. Por edhe kjo nuk është pa rreziqe, siç ka theksuar Belgjika.

Ndërsa asetet ruse nuk sekuestrohen drejtpërdrejt, ato zëvendësohen nga obligacione të lëshuara nga Komisioni Evropian dhe të garantuara nga shtetet anëtare të BE-së. Kjo do të nënkuptonte një “marrëveshje të detyrueshme dhe të përshtatur për borxhin me depozituesit qendrorë të letrave me vlerë”, siç është Euroclear me seli në Belgjikë, në të cilën shtetet anëtare të BE-së i ofrojnë “garanci ligjërisht të detyrueshme, të pakushtëzuara, të pakthyeshme dhe të shlyeshme Bashkimit në bazë të çelësit të GNI-së”.

Belgjika ka frikë se mund të detyrohet t’i kthejë vetë paratë nëse Rusia ndërmerr veprime ligjore dhe fiton. Prandaj, Komisioni Evropian është i prirur të sigurojë jo vetëm që ky angazhim të jetë i qëndrueshëm ligjërisht, por edhe që detyrimet ligjore të shpërndahen midis shteteve anëtare dhe të mos ndikojnë vetëm në Belgjikë.

Megjithatë, ky nuk është shqetësimi i vetëm. Dokumenti gjithashtu thekson se vendet e tjera të treta mund të rishqyrtojnë investimet e tyre në Eurozonë, pasi nuk e shohin atë si të sigurt.

“Meqenëse ky opsion do të përfaqësonte një zgjidhje inovative financiarisht dhe ligjërisht, pasojat e mundshme, përfshirë ato për tregjet financiare, nuk mund të përjashtohen”, thuhet në të.

“Edhe pse hartimi i këtij opsioni garanton pajtueshmëri të plotë me ligjin ndërkombëtar në të gjitha skenarët, ekziston rreziku i pasojave të tilla nëse kredia e dëmshpërblimeve perceptohet gabimisht nga të tjerët si një sekuestrim.”

Pajtueshmëri e plotë

Edhe pse nuk ofrohet asnjë zgjidhje se si kjo mund të zbutet, dokumenti thekson se partnerë të tjerë ndërkombëtarë si Britania e Madhe, Japonia ose Shtetet e Bashkuara mund të ndjekin këtë shembull për të zvogëluar përshtypjen se asetet shtetërore ruse thjesht po shpronësohen.

Një problem tjetër, të cilin Komisioni Evropian gjithashtu nuk arriti ta adresojë, është se sanksionet që ngrijnë asetet ruse kërkojnë rinovim unanim dy herë në vit.

Ndërsa kjo ka ndodhur që kur masat kufizuese u vendosën më shumë se tre vjet më parë, nuk ka asnjë garanci se ky unanimitet do të vazhdojë, veçanërisht pasi disa kryeqytete të BE-së kanë vënë në pikëpyetje efektivitetin e sanksioneve dhe Hungaria më parë ka konsideruar mospajtimin me një zgjatje.

Në një skenar të tillë, Rusia mund të rimarrë asetet, që do të thotë se shtetet anëtare të BE-së do të duhet të përballojnë kostot.

/www.rferl.org