Kërcënimi nga Pekini dhe mbrojtja e Tajvanit, nëse BE s’i ngrit këto çështje në samitin me Kinën do t’i tradhtojë vlerat e saj

Këtë javë, liderët e BE-së do të takohen në Pekin për samitin e parë BE-Kinë në katër vjet. Takimi vjen në një moment kaosi gjeopolitik. Vazhdon pushtimi barbar i Ukrainës nga Rusia. Lufta midis Izraelit dhe Hamasit mund të çojë në një konflikt më të gjerë rajonal. Në vend, si Evropa ashtu edhe Kina po përballen me kushte të vështira ekonomike. Përballë sfidave të tilla, udhëheqësit e BE-së mund të tundohen të marrin rrugën e lehtë në Pekin, të shmangin çështjet e diskutueshme dhe të përqendrohen në bashkëpunimin ekonomik. Ky do të ishte një gabim.

Për sa i përket tregtisë, BE-ja më në fund është zgjuar nga kërcënimi i paraqitur nga Kina. Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen e ka bërë rritjen e sigurisë ekonomike të BE-së një shenjë dalluese të mandatit të saj në detyrë. Ajo i ka bërë thirrje BE-së që të “zhdukë rrezikun” nga Kina, duke reduktuar varësinë nga lëndët e para kritike të kontrolluara nga Kina dhe duke diversifikuar zinxhirët e furnizimit. Në vizitat e fundit në Kinë, komisionerët e BE-së janë ankuar për mungesën e aksesit reciprok në tregun e Kinës për kompanitë evropiane – duke kontribuar në një deficit tregtar të BE-së prej më shumë se 400 miliardë euro vitin e kaluar.

Trajtimi i praktikave të padrejta tregtare kineze dhe mbivarësia nga Kina në sektorë kritikë duhet të jenë në axhendën e BE-së në Pekin. Megjithatë, e njëjta gjë vlen edhe për shkeljet e të drejtave të njeriut dhe provokimet ushtarake të Kinës. Në Hong Kong, autoritetet kineze kanë mbyllur median e lirë, i kanë dhënë fund pavarësisë së gjyqësorit dhe kanë zhdukur të gjitha format e protestave. Në Xinjiang, Kina është përfshirë në abuzime sistematike kundër ujgurëve myslimanë, duke përfshirë internimin masiv. Nëse liderët e BE-së nuk arrijnë t’i ngrenë këto çështje me Presidentin Xi Jinping, ata do të tradhtojnë vlerat e tyre, shkruan The Financial Times.

Më kritikja, liderët e BE-së nuk mund të injorojnë provokimet ushtarake të Kinës kundër Tajvanit. Forcat detare dhe ajrore kineze kanë shtuar stërvitjet gjatë vitit të kaluar. Avionët luftarakë simulojnë vrapime sulmi, ndërsa luftanijet kineze u tregojnë udhëheqësve në Taipei dhe Uashington se si do të impononin një bllokadë detare të ishullit. Xi është i qartë për qëllimin e tij për të marrë Tajvanin me çfarëdo mjeti të nevojshëm, duke përfshirë një sulm ushtarak.

Çdo përpjekje e Kinës për të ndryshuar status quo-në në Tajvan me forcë do të minonte vlerat dhe interesat strategjike të BE-së. Gjatë 30 viteve të fundit, Tajvani ka lulëzuar në një demokraci të gjallë pluraliste dhe një nga ekonomitë më të përparuara të botës. Ajo është bërë një fener lirie në rajon, në kontrast të mprehtë me Kinën gjithnjë e më agresive, autokratike nën Xi. Qytetarët tajvanezë janë të qartë se duan të vendosin për të ardhmen e tyre, pa presionin nga Pekini. Liderët e BE-së duhet ta mbështesin këtë të drejtë.

Përshkallëzimi ushtarak në ngushticën e Tajvanit do të shkaktonte kaos ekonomik. Më shumë se 60 për qind e tregtisë globale detare kalon përmes Detit të Kinës Jugore. Shpërthimi i një konflikti të rëndësishëm atje do të shkaktonte valë tronditëse në mbarë botën. Studiuesit në Rhodium Group llogaritën se një konflikt në ngushticën e Tajvanit mund të rrezikojë më shumë se 2 trilion dollarë në aktivitetin ekonomik. Kjo do të ishte përmasa më e lartë se trazirat globale të shkaktuara nga luftërat në Lindjen e Mesme dhe Ukrainë, madje edhe nga pandemia.

Nëse Kina do të merrte kontrollin e ishullit, do të shkaktonte dëme të rënda për interesat ekonomike të Evropës. Tajvani prodhon mbi 60 për qind të gjysmëpërçuesve në botë dhe rreth 90 për qind të atyre më të avancuarve. Nëse Pekini do ta kontrollonte këtë prodhim, do të kishte një pengesë në ekonominë globale, duke i vendosur qeveritë dhe firmat evropiane në një pozicion dobësie. Vizioni i liderëve të BE-së për më shumë autonomi strategjike nga Kina do të ishte në prishje.

Prandaj, parandalimi i përshkallëzimit ushtarak nga Kina në ngushticën e Tajvanit duhet të jetë një prioritet për BE-në. SHBA e njeh rrezikun. Kongresi ka rritur mbështetjen ushtarake për Tajvanin dhe presidenti Joe Biden ka qenë i qartë se forcat amerikane do të mbronin Tajvanin në rast të një sulmi. Dykuptimësia strategjike është zëvendësuar me qartësinë strategjike. Nuk mund të thuhet e njëjta gjë për Evropën.

Disa liderë të BE-së, si kryeministrja e Lituanisë Ingrida Shimonytė ose presidenti çek Petr Pavel, kanë marrë një qëndrim parimor kundër provokimeve kineze dhe në mbështetje të demokracisë së Tajvanit. Megjithatë, të tjerët kanë qenë më pak të dobishëm. Presidenti francez Emmanuel Macron tha për Tajvanin se Evropa “nuk duhet të përfshihet në kriza që nuk janë tonat”. Edhe pse më vonë ai u përpoq të sqaronte këto komente, mesazhi i dëgjuar në Pekin ishte se një sulm ndaj Tajvanit do të pritej me një përgjigje të ndarë nga bota demokratike.

Këtë javë, udhëheqësit e BE-së duhet të thonë qartë dhe me një zë, se çdo përpjekje e Kinës për të ndryshuar status quo-në në Tajvan me forcë do të kishte një kosto të jashtëzakonshme. Të qenit i paqartë me Xi-n në Tajvan mund të bëjë disa ditë më të pakëndshme në Pekin, por heshtja do t’i kushtojë Evropës shumë më tepër në planin afatgjatë.