Rrejti rus i spiunëve rekrutojnë adoleshentë ukrainas për sabotime në Evropë

Njëqind dollarë për djegien e një furgoni, disa qindra të tjerë për vendosjen e një bombe ose para të shpejta për të bërë një foto të një vendi strategjik: Shërbimet ruse të inteligjencës kanë gjetur një mënyrë të re, të lirë – dhe gjithnjë e më efektive – për të kryer operacione sabotimi në të gjithë Evropën.

Ata po rekrutojnë fëmijë dhe adoleshentë ukrainas në internet, duke i joshur ata me “detyra” të gamifikuara dhe shpërblime të vogla financiare.

Daniil Bardadim ishte vetëm 17 vjeç kur vendosi një pajisje shpërthyese në një dyqan IKEA në Vilnius në vitin 2024.

Në fund të 2025-ës një gjykatë lituaneze e dënoi atë për terrorizëm dhe akuza të tjera, duke e dënuar me tre vjet e katër muaj burg për kryerjen e sulmit në emër të Rusisë – pavarësisht se vetë ishte me origjinë ukrainase.

Sipas shërbimeve të inteligjencës lituaneze, adoleshenti ka të ngjarë të ketë qenë i ngarkuar të shënjestrojë gjigantin suedez të mobiljeve për dy arsye: tërheqjen e IKEA-s nga Rusia pas pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022 dhe faktin se Suedia është një mbështetëse e fortë e Ukrainës.

Por Bardadimi nuk është i vetmi adoleshent ukrainas që është përfshirë në luftën hibride të Rusisë si në Ukrainë ashtu edhe në Evropë kohët e fundit.

Në prill, një grua 19-vjeçare u arrestua për prodhimin dhe vendosjen e një pajisjeje shpërthyese në një skuter elektrik të dhuruar ushtrisë ukrainase. Edhe ajo ishte ukrainase.

Në tetor, policia polake ndaloi një refugjat 16-vjeçar ukrainas me dyshimin se kishte bashkëpunuar me Rusinë duke rekrutuar nga distanca të rinj në atdheun e tij për të kryer sulme dhe vrasje për para.

Ukraina është në dijeni të fenomenit dhe e ka mbajtur problemin nën vëzhgim për një kohë. Në korrik, ajo publikoi një video duke i paralajmëruar të rinjtë ukrainas kundër kryerjes së punëve të ndyra të spiunëve rusë – ndonjëherë pa qenë as të vetëdijshëm për këtë.

Duke cituar shërbimin e sigurisë ukrainase (SBU), BBC raportoi se nga afërsisht 800 ukrainas që janë rekrutuar nga Rusia gjatë dy viteve të fundit, rreth 240 prej tyre janë të mitur, disa prej të cilëve vetëm 11 vjeç.

Një version hibrid i luftës së Pokémon Go

Shumica e të rinjve janë vërejtur nga “rekrutuesit” rusë në aplikacionin e mesazheve Telegram.

“Një pjesë e saj është e organizuar si një lojë. Ku supozohet të mbledhësh informacione të caktuara në vende të caktuara ose të dorëzosh gjëra. Pra, është pothuajse si loja Pokémon Go” ku lojtari fiton shpërblime për kryerjen e detyrave, shpjegoi Elena Grossfield, një eksperte në inteligjencën bashkëkohore ruse në King’s College në Londër.

Kjo strategji “limitimi” zbatohet në kanale specifike të Telegram dhe llogari të TikTok , ku agjentët rusë maskohen me pseudonime që i referohen kulturës pop. The New York Times raporton se një agjent e quajti veten “Q” – si mjeshtri i zgjuar i pajisjeve të James Bond.

Vlad, 17 vjeç,  i tregoi BBC-së se si u rekrutua nga rusët në Telegram pasi postoi një njoftim për punë në distancë. Misioni i tij i parë përfshinte mbledhjen e një granate të fshehur. Edhe pse nuk arriti ta gjente kurrë, ai prapë u pagua me 30 dollarë.

Disa ditë më vonë, atij iu dha një detyrë tjetër: të vinte zjarrin një furgoni që i përkiste një qendre rekrutimi ushtarak ukrainas. Për këtë mision më të rrezikshëm, atij iu tha se do të paguhej 1,500 dollarë. Ai nuk u pagua. Në vend të kësaj, ai mori 100 dollarë në kriptomonedhë dhe iu tha se do të merrte pjesën tjetër nëse vendoste një bombë në qytetin verilindor të Ukrainës, Rivne, rreth 800 kilometra larg shtëpisë së tij.

Informatorët e fshatit

Por të rinjtë ukrainas nuk janë të vetmit që i interesojnë shërbimet e inteligjencës ruse për këto lloj operacionesh. Ekspertët flasin për një lloj “ Uberizimi ” të përpjekjeve të Moskës për luftë hibride.

“Ata kanë kaluar te sasia mbi cilësinë ” në gjetjen e operativëve në terren, shpjegoi Grossfield.

Strategjia afatgjatë e rekrutimit të agjentëve të fjetur jashtë vendit – një art në të cilin KGB-ja shkëlqeu gjatë Luftës së Ftohtë – nuk është më në listën e prioriteteve. Është shumë më efikase të gjesh një numër të madh ushtarësh vendas në terren – shpesh nga bota kriminale – të cilët nuk janë domosdoshmërisht të trajnuar mirë, por që janë të lehtë për t’u zëvendësuar nëse arrestohen.

Kjo është arsyeja pse të rinjtë ukrainas i plotësojnë të gjitha kriteret e duhura për Rusinë.

«Në një nivel të përditshëm, Rusia po e përdor atë në një shkallë masive», tha Huseyn Aliyev, një specialist për luftën në Ukrainë në Universitetin e Glasgout.

Misionet që u ngarkohen zakonisht përfshijnë ofrimin e inteligjencës në lidhje me ushtrinë ukrainase dhe objektivat e vlefshme të sulmit. “Lëvizja e trupave, vendndodhja e fabrikave të prodhimit të armëve, bazat e mundshme ushtarake e kështu me radhë.”

Numri i informatorëve po rritet në mënyrë eksponenciale në disa zona, tha ai, duke vënë në dukje se disa fshatra të vegjël mund të përmbajnë lehtësisht dhjetëra njerëz që i shesin inteligjencë Rusisë për para.

Lojëra dhe para

Sipas Aliyevit, fushata ruse për të rekrutuar të rinjtë për të djegur makina dhe automjete të tjera “në të gjithë Ukrainën” filloi rreth një vit më parë.

«Ata morën udhëzime se si të bënin kokteje Molotov dhe gjëra të tilla dhe si t’i hidhnin ato në makinat e parkuara», tha ai.

Edhe pse ky trend tani duket se është zbutur disi – kryesisht falë arrestimeve të shumta dhe fushatës së ndërgjegjësimit të SBU-së – rusët mezi kanë hequr dorë nga shfrytëzimi i të rinjve ukrainas.

“Skema po evoluon”, tha ai, duke shtuar se ato tani po përdoren për të bërë dhe transferuar foto dhe për të vendosur pajisje të vogla shpërthyese.

Erik Stijnman, një specialist në çështjet e sigurisë ushtarake që lidhen me luftën Rusi-Ukrainë në Institutin Holandez të Marrëdhënieve Ndërkombëtare, Clingendael, tha se “të rinjtë e lidhur janë më të ndjeshëm për t’u përfshirë në këtë. Ata e shohin atë si emocionuese dhe ndoshta nuk janë në gjendje të shohin të gjithë pamjen dhe shkallën e dëmit që i shkaktojnë vetes dhe kombit të tyre”.

Autoritetet ukrainase raportojnë se rusët kanë pasur kontakt me fëmijë që në moshën 10 vjeç. Dhe ata përdorin dy faktorë kryesorë për t’i tërhequr ata: paratë dhe egon.

«Pra, përfshihet një emocion», tha ai, sepse fëmija ose adoleshenti dëshiron të provojë se mund ta kryejë detyrën – ndërkohë që shpërblehet me para.

Shkaktimi i frikës midis refugjatëve ukrainas

Grossman tha se Rusia ka vetëm të fitojë duke përdorur fëmijët në këtë mënyrë. “Nuk ka mbikëqyrje, nuk ka asnjë komponent prokurorial që mund të kufizojë pushtetin e tyre. Pse të mos rekrutosh dikë që është 9 vjeç? Ai mund të zhvendosë komponentë nga një vend në tjetrin.”

Përveç kësaj, tha Stijnman, fëmijët “mund të ndikohen më lehtë” sesa të rriturit.

Rusia nuk po e kufizon rekrutimin e fëmijëve vetëm në Ukrainë, tha Aliyev.

“Ka kaq shumë refugjatë ukrainas në të gjithë Evropën. Dhe njerëzit mezi presin t’i marrin ato para.”

Këta fëmijë refugjatë ofrojnë gjithashtu një avantazh tjetër të vlefshëm: “Mund të udhëtoni kudo në Bashkimin Evropian me një pasaportë ukrainase”, tha ai.

Ata shërbejnë gjithashtu si porta hyrëse për më shumë rekrutë, tha Grossfield. “Mos harroni se shumë njerëz, veçanërisht adoleshentët, kanë nevojë për para. Dhe do të bënin shumë gjëra për para, kështu që adoleshentët rekrutojnë edhe miqtë e tyre.”

Kjo është pikërisht ajo që dyshohet se ka bërë adoleshenti ukrainas i ndaluar në Poloni.

Edhe pse këtyre të rinjve mund të mos u besohen misionet më të ndjeshme, operacionet e tyre mund të shkaktojnë shumë dëme, si shpërthimi në dyqanin IKEA në Lituani.

Por ndoshta edhe më dëmtues, tha Stijnman, është ndikimi psikologjik i këtyre operacioneve sabotuese. Sepse për çdo lajm që sugjeron se një ukrainas ka bashkëpunuar me Rusinë, ekziston rreziku që opinioni publik perëndimor të fillojë të lëkundet kundër Ukrainës. “Ky është ndoshta qëllimi i këtyre operacioneve – se ato dërgojnë një sinjal të fortë se ukrainasit po kthehen kundër Evropës – kështu që pse do t’i mbështesnim ata?”

Grossfield tha se kjo automatikisht vendos një shënjestër në shpinë të çdo refugjati ukrainas sepse krijon një dyshim të përgjithshëm. Ajo tha se rrezikon t’i alienojë ata, “gjë që, nga ana tjetër, i bën më të lehtë rekrutimin e tyre”./france24.