Vatanka: Irani i Khameneit është një ‘anije që po fundoset’

Sundimtarët klerikë të Iranit përdorën një nivel force të paprecedentë për të shtypur protestat masive kundër establishmentit, të cilat zgjatën disa javë dhe përbënin kërcënimin më serioz ndaj regjimit në dekada.

Megjithëse autoritetet arritën t’i mbijetojnë kësaj vale trazirash, shumë analistë vlerësojnë se legjitimiteti i republikës islamike është dëmtuar rëndë dhe se ndryshimet afatgjata janë të pashmangshme.

Sipas vëzhguesve, protestat e fundit shënuan një kthesë të rëndësishme krahasuar me lëvizjet e mëparshme.

Ndryshe nga vitet e kaluara, kur kërkesat përqendroheshin në reforma ekonomike ose sociale, protestuesit këtë herë thirrën hapur për rrëzimin e regjimit dhe për largimin e Udhëheqësit Suprem, Ajatollah Ali Khamenei.

Dhuna u përshkallëzua ndjeshëm, me sulme ndaj institucioneve fetare dhe përplasje të drejtpërdrejta me forcat e sigurisë, duke lënë mijëra të vrarë.

Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Alex Vatanka, drejtor i Programit për Iranin në Institutin e Lindjes së Mesme në Uashington, tha se ajo që po ndodh në Iran është “në një shkallë krejtësisht tjetër”.

Sipas tij, protestat po bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe më radikale, ndërsa kërkesat e qytetarëve janë tashmë themelore: ndryshim i sistemit, jo thjesht reforma.

Një faktor kyç, sipas Vatankës, është edhe perceptimi i regjimit iranian se fuqitë e jashtme po përpiqen të shfrytëzojnë situatën. Autoritetet në Teheran kanë akuzuar vazhdimisht Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin për ndërhyrje, duke e bërë reagimin e tyre edhe më të ashpër dhe situatën më të rrezikshme.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka dënuar shtypjen vdekjeprurëse të protestuesve dhe ka bërë thirrje për një udhëheqje të re në Iran, madje duke kërcënuar edhe me veprime ushtarake.

Megjithatë, sipas Vatankës, Trump nuk ka një strategji të qartë për Iranin.

Ai ndërhyri verbalisht në kulmin e protestave, por u tërhoq sapo ato u shuan, duke treguar se nuk është i gatshëm të përfshijë SHBA-në në një konflikt të gjatë apo në një proces të ndërtimit të një shteti të ri.

Sa i përket një skenari të ngjashëm me Venezuelën, ku Uashingtoni tentoi të ushtronte presion për largimin e presidentit Nicolas Maduro, Vatanka thotë se kjo do të kërkonte bashkëpunim nga brenda vetë regjimit iranian.

Sipas tij, çdo ndryshim real do të duhej të nënkuptonte largimin e Ali Khameneit; përndryshe, një riformatim i pushtetit brenda të njëjtit sistem nuk do të kënaqte as popullin dhe as opozitën.

Megjithëse regjimi iranian i ka mbijetuar kësaj vale protestash, analistët paralajmërojnë se pakënaqësia popullore po thellohet dhe se themelet e republikës islamike janë më të brishta se kurrë më parë.

Pyetja kryesore mbetet jo nëse Irani do të ndryshojë, por kur dhe në çfarë forme.

The Geo Post