Fermerët në Uzbekistan raportojnë se qeveria po i detyron ata t’ua lëshojnë tokën kompanive kineze nën maskën e zhvillimit të sponsorizuar nga shteti, duke u marrë vendasve mijëra hektarë fusha pjellore me pambuk dhe grurë.
Të shqetësuar për fatin e tokave të harlisura në Luginën e Ferganës, ata i thanë Radios Free Europe/Radio Liberty se pjesë të mëdha të tokës ishin vendosur në rezervën shtetërore dhe ishin transferuar te biznesmenët kinezë.
Dokumentet zyrtare thonë se transferimet e tokës janë vullnetare. Megjithatë, dhjetëra raporte të rrjedhura në Radion Evropa e Lirë nga ata që nënshkruan kontratën për tokën e tyre duket se përshkruajnë një realitet të ndryshëm: shtrëngim, kërcënime dhe frikësim nga oficerët uzbekë të zbatimit të ligjit që veprojnë sipas urdhrave të zyrtarëve vendas.
“Guvernatori më tha: ‘Ky është një urdhër nga presidenti. Ose heq dorë nga toka ose shkon në burg'”, tha një fermer që dëshiroi të mbetej anonim nga frika e hakmarrjes për deklaratat e tij publike mbi këtë çështje.
Ndikim i zvarritshëm?
Transferimet e tokës në Luginën e Ferganës, të ndarë nga Uzbekistani, Kirgistani dhe Taxhikistani, janë pika e fundit e nxehtë në një rrymë gjithnjë e më të dukshme dhe të paqëndrueshme në të gjithë Azinë Qendrore: një valë ndjenjash anti-kineze të nxitura nga mosmarrëveshjet për tokën, varësia nga borxhet, tensionet e tregut të punës dhe frika e ndikimit në rritje.
Sipas ligjit bujqësor uzbek, një fermer merr me qira tokë shtetërore për 49 vjet. As qeveria vendore dhe as prokurori nuk mund t’ia heqin dot. Sipas ligjit, shteti mund ta konfiskojë tokën vetëm me urdhër gjykate.
Megjithatë, fermerët thonë se konfiskimet po kryhen në bazë të një urdhri me gojë nga Shuhrat Abdurahmonov, kreu i rajonit.
“Nuk doja të hiqja dorë nga toka ime dhe rezistova, por guvernatori i distriktit thirri më shumë se 20 oficerë policie dhe Gardën Kombëtare në ndërtesën e administratës së distriktit dhe i urdhëroi ata të më arrestonin mua dhe gruan time”, i tha Radios Evropa e Lirë një fermer nga distrikti Qurgonteppa.
“Kjo është arsyeja pse asnjë nga fermerët nuk po bën rezistencë tani, përndryshe mund të burgosen. Nuk ka gjasa që ndonjëri prej nesh të dalë gjallë që andej.”
Kur u pyetën nga Radio Evropa e Lirë, administratat rajonale nuk komentuan mbi kërkesat e fermerëve.
Shqetësimet në lidhje me pretendimet e Kinës për sipërfaqe të mëdha toke shkojnë përtej bujqësisë.
Prania ekonomike e Pekinit në Azinë Qendrore është rritur me shpejtësi vitet e fundit si pjesë e Iniciativës ambicioze të Kinës “Një Brez, një Rrugë”.
Deri në fillim të vitit 2025, Kina do të jetë partneri më i madh tregtar i Uzbekistanit me një vëllim tregtar dypalësh prej 12.5 miliardë dollarësh amerikanë. Më shumë se 3,400 kompani kineze operojnë në vend, duke tejkaluar madje numrin e kompanive ruse.
Modele të ngjashme janë shfaqur në vende të tjera të Azisë Qendrore, siç është Kazakistani.
Kurth ekonomik
Investimet kineze premtojnë infrastrukturë, vende pune dhe teknologji. Por ekspertët paralajmërojnë për një anë të errët.
Shkencëtarja politike uzbekase Nargiza Muratalieva thekson se vendet e Azisë Qendrore po bien gjithnjë e më shumë në atë që ajo e quan “kurth ekonomik” i Kinës: qasje e lehtë në kredi – shpesh me kushte të errëta – që në fund të fundit mund t’i bëjnë shtetet më të dobëta të cenueshme ndaj presionit politik ose konfiskimit të aseteve.
Muratalieva thekson se në vitin 2011, Pekini bleu më shumë se 1,100 kilometra katrorë tokë në Taxhikistan në këmbim të lehtësimit të borxhit – një shembull i qartë i pasojave të mundshme të rënies në këtë “kurth”.
Kina është tashmë huadhënësi më i madh në Uzbekistan, me kredi të papaguara prej 3.8 miliardë dollarësh.
“Karakteristikat e përgjithshme të huadhënies kineze për të gjitha vendet në rajon janë lehtësia e marrjes së borxhit, vështirësia në shlyerjen e tij dhe mungesa e transparencës së procedurave dhe kushteve specifike”, tha Muratalieva.
Shlyerjet e borxheve, transferimet e tokës dhe kontrolli ekonomik në rritje i Kinës ushqejnë gjithashtu perceptimet lokale të “neokolonializmit”, veçanërisht kur komunitetet lokale përjashtohen nga proceset e vendimmarrjes.
Trajtimi i ashpër i ujgurëve dhe grupeve të tjera etnike jo-Han në provincën Xinjiang të Kinës ndikon thellë te aziatikët qendrorë, të cilët ndajnë lidhje gjuhësore, kulturore dhe fetare me ta.
Qoftë propagandë apo jo, frika se Kina një ditë mund t’i trajtojë kazakët ose uzbekët në të njëjtën mënyrë ka mbjellë më tej farat e rezistencës ndaj pranisë në rritje të Pekinit.
«Rezulton se kinezëve u pëlqen shumë toka ime; ata duan t’ua marrin tokën edhe fermerëve të tjerë. Sigurisht, ne e kundërshtojmë këtë, por guvernatori i distriktit, prokurori dhe shefi i policisë vazhdojnë të ushtrojnë presion mbi ne», i tha Radios Evropa e Lirë një fermer nga rajoni perëndimor i Andijanit në Uzbekistan.
“Ajo që na shqetëson më shumë është se ata më vonë mund të pushtojnë vendin tonë dhe të na bëjnë atë që u bënë ujgurëve në Xinjiang.”
Raporti i CEPA-s: Rusia po zhvillon “luftë në hije” në Evropë, rritet rreziku i përshkallëzimit 
Momçilo Gajiq, udhëheqësi i grupit serb që shkaktoi trazira në Evropë me urdhër të inteligjencës ruse, strehohet në Moskë 
Kosova bashkë me vendet e tjera dënon sulmet iraniane në Ngushticën e Hormuzit 
Deputeti i Bundestagut gjerman: Ndërhyrja e NATO-s në ’99-ën ndali gjenocidin e Millosheviqit në Kosovë 
Ulja e orëve të gjuhëve të huaja në shkollat ruse si mjet militarizimi 
“Nuk e bënë shqiptarët” – Si u vra Milosh Vlashkoviqi në Mazgit nga dy ushtarë serbë, teksa grabisnin shtëpitë në vitin 1999