Serbia dhe Mali i Zi si vende stërvitjeje për shërbimet ruse

Kampe paraushtarake, duke përhapur urrejtje racore dhe fetare dhe spiunazh në të gjithë Evropën, duke monitoruar aktivistët rusë të opozitës, duke strehuar diplomatë rusë të dëbuar.

Këto janë disa nga skandalet që lidhin Rusinë me Serbinë.

Autoritetet në Serbi, të cilat mbajnë marrëdhënie miqësore me Kremlinin, ende nuk e kanë zgjidhur ose nuk i kanë dhënë fund asnjërës prej tyre.

“Përdorimi i strukturave ruse si frymëzuese ose organizatore do të thoshte tensionim i hapur i marrëdhënieve me Rusinë”, tha për Radion Evropa e Lirë (RSE) Maja Bjeloš nga Qendra joqeveritare e Beogradit për Politikat e Sigurisë.

Ai gjithashtu thekson se emërtimi i shërbimeve ruse si aktorë do të “minonte narrativën e sovranitetit dhe kontrollit të mjedisit të sigurisë” të Serbisë.

Beogradi mbështetet te Moska për shkak të kundërshtimit të saj ndaj pavarësisë së Kosovës, por edhe për shkak të varësisë së saj nga gazi, dhe gjithashtu thirret në marrëdhënie tradicionalisht miqësore.

Serbia është një nga vendet e pakta evropiane që nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë për pushtimin e Ukrainës.

Kontaktet zyrtare nuk janë ndërprerë as katër vjet pas luftës, pavarësisht thirrjeve nga Bashkimi Evropian dhe Uashingtoni që Beogradi të distancohet nga Moska.

“Prania e shërbimeve ruse në Serbi është një sinjal si për Perëndimin ashtu edhe për aktorët vendas, pra një demonstrim se Rusia ende ka akses dhe ndikim në Serbi”, shton Maja Bjeloš.

Kampet e stërvitjes

Rasti i kampit paramilitar rus, i zbuluar përgjatë lumit Drina në Serbinë perëndimore në shtator 2025, është ende nën hetim.

“Të dyshuarit janë marrë në pyetje, dëshmitarët janë pyetur dhe raportet e nevojshme të ekspertëve janë duke u përgatitur”, i tha Radios Evropa e Lirë Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në Shabac.

Zyra e prokurorit po zhvillon një hetim kundër Lazar Popoviqit nga Beogradi dhe Savo Stevanoviqit nga Loznica.

Paraburgimi i Popović-it u zëvendësua me lirim me kusht më 6 shkurt, u tha Radios Evropa e Lirë në Gjykatën e Lartë në Shabac, ndërsa Stevanović u lirua më 17 tetor pasi dëgjoi dëshmitarët.

Dyshohet se stërvitja luftarake-taktike, të cilën ata e organizuan në restorantin Sunny River, kishte për qëllim ofrimin e rezistencës fizike ndaj policisë moldave në rast të trazirave gjatë ditës së zgjedhjeve më 28 shtator 2025.

Të dy janë të lidhur me Ministrin pa Portofol pro-rus në Qeverinë serbe, Nenad Popović.

Lazar Popović është ish-këshilltari i tij, dhe Stevanović ishte fillimisht anëtar i Partisë Popullore Serbe (SNP) të Popović-it dhe më pas i “Serbisë së Shëndetshme”, anëtare e koalicionit qeverisës.

Pas arrestimit të tyre, Radio Evropa e Lirë vizitoi vendndodhjen e dyshuar të jetë selia e kampit.

Në atë kohë, dyqani lokal i tha Radios Evropa e Lirë se kishin vizitorë nga kampi dhe se ata flisnin kryesisht rusisht.

Presidenti serb Aleksandar Vuçiç deklaroi më vonë se autoritetet serbe kishin vërtetuar se në kamp ndodheshin tre shtetas rusë.

Megjithatë, ai nuk e lidhi inteligjencën ruse me kampin. Rusia nuk përmendet zyrtarisht në deklaratat e policisë dhe prokurorisë serbe.

Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë (MUP) deklaroi se midis 150 dhe 170 qytetarë të Moldavisë dhe Rumanisë iu nënshtruan trajnimit taktik-luftarak në Sunçana Reka.

Më shumë se 70 persona u arrestuan në Moldavi si pjesë e hetimit, shumica e të cilëve dyshohet se janë trajnuar në Serbi.

Ata akuzohen për përgatitjen e trazirave masive dhe destabilizimin e Moldavisë përpara zgjedhjeve parlamentare më 28 shtator, në të cilat partia në pushtet pro-evropiane mundi bindshëm koalicionin pro-rus.

Zyra e Prokurorit Publik të Moldavisë nuk iu përgjigj pyetjes së mëparshme të Radios Evropa e Lirë në lidhje me fazën e hetimit dhe nëse ata kanë ndonjë informacion të ri në lidhje me këtë rast.

Rusia ka mohuar ndërhyrjen në procesin zgjedhor të Moldavisë.

Ndërkohë, një gjykatë në Moldavi ka dënuar tre persona për organizimin e trajnimeve në vitin 2024 në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe Serbi.

BiH ka hapur gjithashtu një rast në lidhje me trajnimet e mbajtura në atë vend gjatë vitit 2024.

Autoritetet moldave kanë bërë dy herë pretendime se Rusia po organizon trajnime për të nxitur trazira në vendet e Ballkanit Perëndimor.

Dhe në prag të zgjedhjeve presidenciale dhe referendumit për anëtarësimin në Bashkimin Evropian në vitin 2024, në Kishinev u njoftua se u organizuan kurse trajnimi, të udhëhequra nga individë të lidhur me grupet e armatosura mercenare ruse Ferma dhe Wagner.

Nxitja e urrejtjes racore dhe fetare në Paris dhe Berlin

Rasti i 11 qytetarëve serbë të arrestuar nën dyshimin për kryerjen e një sërë veprimesh raciste në Paris dhe Berlin është gjithashtu nën hetim.

Këto veprime, siç u tha nga policia serbe, kishin për qëllim komunitetet fetare hebraike dhe myslimane me qëllim rritjen e mëtejshme të tensioneve në shoqëri.

Ata u arrestuan në fund të shtatorit 2025 në Smederevo, 60 kilometra në jug të Beogradit.

Kur u pyet për statusin e të dyshuarve, Radio Evropa e Lirë nuk mori përgjigje nga Zyra e Prokurorit të Lartë në Smederevo.

Në dhjetor, zyra e prokurorit i tha Radios Evropa e Lirë se paraburgimi i nëntë të dyshuarve ishte zgjatur, ndërsa nuk u tha nëse masa ishte zgjatur edhe për dy të dyshuarit që më parë ishin transferuar në arrest shtëpiak.

Pas arrestimit, Ministria e Brendshme serbe deklaroi gjithashtu se një person që është në arrati dyshohet se ka organizuar dhe trajnuar një grup prej 14 shtetasish serbë në territorin e Serbisë “me udhëzimet e një shërbimi të inteligjencës së huaj”.

Kur u pyet nga Radio Evropa e Lirë nëse personi ishte arrestuar ndërkohë, Zyra e Prokurorit të Smederevos deklaroi se “në interes të zhvillimit të qetë” të hetimit, ata nuk ishin në gjendje të jepnin asnjë informacion në këtë kohë.

Dy incidente, të cilat ndodhën brenda pak muajsh nga njëri-tjetri, tronditën publikun në Francë në vitin 2025.

Së pari, në fund të majit, individë të panjohur hodhën bojë të gjelbër mbi Muzeun e Holokaustit, tre sinagoga dhe një restorant në qendër të Parisit.

Pastaj, në fillim të shtatorit, një kokë derri u la jashtë nëntë xhamive në Paris, disa prej të cilave kishin të shkruar emrin e Presidentit francez Emmanuel Macron.

Përpara Portës së Brandenburgut në Berlin, ata shkruan mesazhe diskriminuese.

Portali investigativ me seli në Paris, Mediapart, njoftoi në nëntor 2025 se inteligjenca franceze kishte siguruar dokumente të brendshme të Kremlinit që tregonin se administrata presidenciale ruse “miratoi drejtpërdrejt” përdhosjen e monumenteve hebraike në maj 2025.

Sipas përmbledhjes së raportit, në të cilin gazetarët e portali parizien kishin qasje, Kremlini po kërkon të “rrisë tensionet” midis komuniteteve hebraike dhe myslimane në Francë “me qëllim që të mbjellë përçarje brenda shoqërisë franceze dhe të dobësojë kohezionin kombëtar”.

Zyra e prokurorit kompetent në Francë nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë në lidhje me këtë informacion.

Sipas mediave hetimore franceze, personi kyç në të dyja incidentet ishte shtetasi serb Aleksandar Savić, lidhjet e të cilit me Rusinë u zbuluan nga shërbimet e inteligjencës franceze.

Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë ende një përgjigje nga Zyra e Prokurorit të Lartë të Smederevos se sa e konfirmon hetimi i tyre informacionin nga Franca. Në dhjetor, ata deklaruan se nuk mund të diskutonin detaje për hir të hetimeve të mëtejshme.

Çështja e ‘Spiunit Rus’

Në nëntor 2019, në internet u shfaq një video që dyshohet se tregonte një oficer të inteligjencës ruse duke i dhënë para një anëtari në pension të Ushtrisë Serbe.

Regjistrimi, sipas zyrtarëve të lartë serbë, është bërë pothuajse një vit më parë, më 24 dhjetor 2018.

Autenticiteti i regjistrimit u konfirmua për mediat nga Relja Zheljski, kreu i analizave në Agjencinë e Informacionit të Sigurisë (BIA), duke thënë se “në të shfaqet oficeri i inteligjencës ruse Georgy Kleban”.

Edhe pse fillimisht thirri një seancë të Këshillit të Sigurisë Kombëtare, presidenti serb Aleksandar Vuçiç, pas një takimi me ambasadorin rus Alexander Botsan-Kharchenko, deklaroi se për të afera me oficerin e inteligjencës ruse ishte e mbyllur.

Zyra e Prokurorit të Lartë Publik në Beograd i tha Radios Evropa e Lirë në dhjetor 2019 se ky institucion nuk po zhvillon procedura në këtë rast.

Vdekja e përfaqësuesit të SDPR-së në Moskë

Radomir Kurtić, një përfaqësues i kompanisë shtetërore serbe të tregtisë së armëve Jugoimport-SDRP në Moskë, u gjet i vdekur në kryeqytetin rus në mesin e nëntorit 2025.

Ky lajm u publikua një muaj më vonë nga mediat pro-qeveritare në Serbi, duke pretenduar se shërbimet serbe të sigurisë e kishin informuar presidentin e shtetit për “vdekjen e dyshimtë”.

Vuçiç më pas e konfirmoi lajmin, duke thënë se Beogradi zyrtar priste një përgjigje nga shërbimet ruse dhe se Moska nuk kishte dërguar raporte mjeko-ligjore.

“Ne e dimë që disa hard disqe dhe gjëra të tjera u zhdukën atje, por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka të bëjë me vetë ngjarjen. Pra, mund të jetë edhe një veprim rutinë nga ndonjë shërbim, kur ata përcaktojnë identitetin e dikujt (që vdiq) në rrugë”, tha Vuçiç për RTS.

Megjithatë, ai shtoi se “nuk dëshiron të marrë pjesë në përhapjen e dyshimeve dhe teorive të konspiracionit”.

Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse përgjigjet dhe raportet e kërkuara kishin mbërritur nga Rusia.

Pas publikimit të lajmit për vdekjen e Kurtić-it, as institucionet kompetente dhe as Jugoimport SDPR nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me atë që po bënin përfaqësuesit e tregtarit shtetëror serb të armëve në Moskë, më shumë se tre vjet pasi Rusia nisi pushtimin e Ukrainës.

Në maj të vitit 2025, shërbimet ruse akuzuan Beogradin se “po përpiqej t’i qëllonte pas shpine”, sepse po furnizonte municione në Ukrainë përmes ndërmjetësve, përfshirë disa anëtarë të NATO-s në Evropë.

Në një deklaratë nga Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme Ruse (SVR), lista e kompanive shtetërore serbe që morën pjesë në dërgesa përfshinte Yugoimport SDPR.

Një muaj pas njoftimit të shërbimit rus, Serbia futi një moratorium për të gjitha eksportet e armëve dhe pajisjeve ushtarake të prodhuara në industrinë vendase të mbrojtjes.

Zyrtarët serbë i kanë hedhur poshtë vazhdimisht akuzat se municionet po i furnizohen drejtpërdrejt Kievit, por kanë theksuar gjithashtu se nuk mund të ndikojnë se ku përfundojnë armët që shteti i shet ligjërisht në tregun ndërkombëtar.

‘Top zëri’

Autoritetet ruse i erdhën në ndihmë Beogradit zyrtar gjatë demonstratave masive antiqeveritare dhe bllokadave të universiteteve, të shkaktuara nga vdekja e 16 personave në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit.

Beogradi zyrtar ka kërkuar që hetuesit rusë të kryejnë një “hetim të pavarur” nëse një top me zë është përdorur në një protestë paqësore antiqeveritare më 15 mars 2025.

Video të shumta tregojnë mijëra protestues që ikën nga rruga në panik përballë asaj që ata e përshkruan si tinguj dhe dridhje të forta dhe të pazakonta.

Një raport nga Shërbimi Federal i Sigurisë i Rusisë (FSB) i prillit 2025 thotë se, pas kryerjes së testeve, u arrit në përfundimin se nuk ishte përdorur një top sonik, një armë përndryshe e paligjshme në Siberi.

Raporti, i cili u publikua në faqen e internetit të Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit të Serbisë, thotë se pajisjet akustike të tipit LRAD, të cilat janë në pronësi të autoriteteve policore serbe, nuk u përdorën gjatë protestave.

Sipas raportit, efekti i emetuesit në objektet biologjike u testua te qentë për shkak të “ndjeshmërisë së tyre të lartë ndaj efekteve akustike”.

Maja Bjeloš nga Qendra e Beogradit për Politika të Sigurisë thekson për Radion Evropa e Lirë se Kremlini, përmes veprimeve të tilla, po u ofron mbështetje autoriteteve në Beograd.

“Qëllimet e mundshme të Kremlinit janë të ruajë regjimin politik në Serbi, domethënë të mbështesë një qeveri që mban marrëdhënie të ngushta dhe nuk vendos sanksione ndaj Rusisë, si dhe të rrisë ndikimin rus në rajon”, shton ajo.

“Përveç kësaj, në momente krize, shërbimet ruse legjitimojnë narrativën e qeverisë për një ‘revolucion me ngjyra’, duke u përpjekur kështu të zvogëlojnë përgjegjësinë e qeverisë për korrupsionin, pakënaqësinë e qytetarëve dhe shtypjen e dhunshme të protestave studentore”, vlerëson Bjeloš.

Disa OJQ vendase dhe ndërkombëtare që hetuan incidentin në protestën e 15 marsit, siç është organizata “Earshot”, deklaruan, duke paraqitur prova, se armët me zë ka shumë të ngjarë të jenë përdorur në protestë.

Kërkesat drejtuar autoriteteve serbe për të hetuar nëse në protestë është përdorur një top me zë u bënë nga një komitet i Kombeve të Bashkuara, si dhe nga Bashkimi Evropian.

“Ne presim një hetim të shpejtë, transparent dhe të besueshëm mbi akuzat për përdorimin e armëve zanore kundër protestuesve”, tha Komisioni Europian në një kërkesë të përsëritur drejtuar Beogradit më 17 janar.

Strehim për diplomatët rusë të dëbuar nga BE-ja

Të paktën tre diplomatë rusë, të cilët u dëbuan nga vendet e Bashkimit Evropian për spiunazh, u akredituan më pas në Serbi.

Një hetim disamujor nga RFE/RL, i publikuar në mars 2023, tregoi se dy prej tyre kishin lidhje me shërbimet e inteligjencës ruse.

Rusia ka rritur praninë e saj diplomatike në Serbi pas një vale dëbimesh të diplomatëve nga BE në vitin 2022 për shkak të pushtimit të Ukrainës nga Rusia.

Lista e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Serbisë në mars 2023 përfshinte 62 diplomatë të akredituar, krahasuar me 54 në mars 2022.

Asnjë institucion në Serbi nuk ka komentuar mbi këto gjetje deri më sot.

Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë nuk i është përgjigjur ende pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse aktualisht ka ndonjë diplomat rus që është dëbuar ose është futur në listën e zezë nga disa shtete anëtare të BE-së.

Spiunimi i aktivistëve rusë

Në dhjetor 2021, aktivisti i opozitës ruse Vladimir Kara-Murza akuzoi Aleksandr Vulin, atëherë Ministër i Policisë, se kishte çuar në Moskë regjistrime të një takimi të opozitarëve rusë në Beograd, pas të cilit njëri prej tyre u arrestua në Rusi.

Në dhjetor të atij viti, Vulin u takua në Moskë me Sekretarin e Këshillit të Sigurisë Ruse, Nikolai Patrushev, me të cilin diskutoi të ashtuquajturat “revolucione me ngjyra”.

Vulin mohoi pretendimet e bëra kundër tij nga figura e opozitës ruse dhe njoftoi një padi kundër Kara-Murzës, por nuk dihet nëse janë nisur procedurat ligjore.

As Ministria e Brendshme serbe dhe as BIA nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse kishin ndërmarrë ndonjë veprim për të hetuar akuzat e Kara-Murzës.

Dy vjet më vonë, Kara-Murza u dënua në Rusi për tradhti dhe përhapje informacioni të rremë, me një dënim maksimal prej 25 vjetësh.

Kara-Murza ishte midis tre aktivistëve rusë që u liruan në verën e vitit 2024 në një shkëmbim të burgosurish midis Rusisë dhe vendeve perëndimore.

Aleksandar Vulin ka qenë në listën e sanksioneve të Shteteve të Bashkuara që nga korriku i vitit 2023 për korrupsion dhe përfshirje të dyshuar në trafikun e drogës, si dhe lidhje me Rusinë.

Tentativë për grusht shteti në Mal të Zi

Rasti i “grushtit të shtetit”, i cili tronditi publikun në Malin e Zi fqinj një dekadë më parë, arriti në një përfundim gjyqësor më 20 shkurt.

Gjykata e Apelit e Malit të Zi njoftoi se kishte konfirmuar lirimin nga akuzat për tentativë terrorizmi në ditën e zgjedhjeve parlamentare në tetor 2016 në një rigjykim.

Arsyetimi i gjykatës është se nuk është vërtetuar se të pandehurit kanë kryer krimet për të cilat akuzohen.

Me vendim të Gjykatës së Apelit, politikanët pro-serbë Milan Knežević dhe Andrija Mandić, si dhe të pandehur të tjerë në këtë çështje, u liruan nga akuzat.

Në aktakuzë u përfshinë gjithsej 13 individë nga Rusia, Serbia dhe Mali i Zi.

Shtetasit rusë Eduard Shishmakov dhe Vladimir Popov u akuzuan për organizimin dhe financimin e grushtit të shtetit.

Në mesin e shtetasve malazezë, përveç Mandiqit dhe Knezheviqit, është akuzuar edhe shoferi i Mandiqit, Mihailo Çagjenoviq.

Andrija Mandić është sot President i Parlamentit të Malit të Zi, ndërsa Knežević është anëtar i parlamentit.

Koalicioni i udhëhequr nga Mandić dhe Knežević në zgjedhjet e vitit 2023 mbështeti qeverinë aktuale të kryeministrit Milojko Spajić.

Përpara kësaj, në zgjedhjet e vitit 2020, të dy morën pjesë në rrëzimin e qeverisë gati tridhjetëvjeçare të Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS), udhëheqësi i së cilës ishte ish-Presidenti i Malit të Zi, Milo Gjukanoviç.

Në rastin e “grushtit të shtetit”, u akuzuan gjithashtu tetë shtetas serbë, përfshirë gjeneralin në pension të xhandarmërisë serbe Bratislav Dikić.

Dy të pandehurit nuk ishin të disponueshëm dhe Serbia refuzoi t’i ekstradonte ata.

Mali i Zi kishte lëshuar më parë një urdhër arresti ndërkombëtar për rusët Shishmakov dhe Popov.

Të gjithë të akuzuarit mohuan fajësinë e tyre dhe pretenduan se nuk njiheshin me njëri-tjetrin.

Gjykata e Lartë fillimisht i dënoi ata me burgim. Gjykata e Apelit e rrëzoi atë vendim dhe urdhëroi një gjykim të ri, dhe Gjykata e Lartë i liroi ata nga akuzat në një rigjykim.

Prokuroria Speciale paraqiti një ankesë kundër atij vendimi, e cila u refuzua me vendimin e Gjykatës së Apelit të 20 shkurtit.