BE-ja po punon në shumë fronte për të kufizuar hyrjen ruse në shtetet anëtare

Bashkimi Evropian po punon në shumë fronte për të kufizuar numrin e qytetarëve rusë që mund të hyjnë në shtetet anëtare, duke përfshirë “opsionin bërthamor” të ndalimit të plotë të të gjitha udhëtimeve të ashtuquajtura jo-thelbësore në zonën Shengen.

Lëvizjet erdhën pasi Brukseli dhe disa shtete anëtare paralajmëruan se individët që përdorin mbulim diplomatik rus ose që udhëtojnë me viza turistike kishin luajtur një rol kyç në lloje të ndryshme sulmesh hibride në BE.

Kohët e fundit, autoritetet gjermane zbuluan se i dyshuari kryesor në sulmin me dron në Aeroportin e Leipzigut në gusht, i cili shkaktoi ndërprerje të mëdha të trafikut, është një shtetas bjellorus dhe rus që hyri në BE me një vizë turistike Shengen të lëshuar në Itali.

Një dokument i presidencës së BE-së i publikuar mbi opsionet e ndryshme për vizat ruse, i parë nga REL, thotë se “e vetmja zgjidhje afatgjatë dhe efektive duket të jetë mundësia e miratimit të masave kufizuese për vizat që do të ndalonin udhëtimet jo thelbësore për një kombësi aplikantësh”.

Dokumenti thotë se një veprim i tillë do të kërkonte ndryshime në kodin e vizave të BE-së dhe se “këto masa për vizat do të zbatoheshin në një mënyrë uniforme si ligji i BE-së”. Ndryshimi në kodin e vizave do të miratohej me shumicë të kualifikuar, e përbërë nga 55 përqind e të gjitha shteteve anëtare që përfaqësojnë 65 përqind të popullsisë së përgjithshme të BE-së.

Një ndryshim i madh në kodin e vizave të BE-së mund të ndodhë më vonë këtë vit, por disa shtete anëtare, veçanërisht në Evropën Jugore, mbeten të hezituara për të mbyllur plotësisht kanalet e ndryshme të kontaktit njerëzor me qytetarët rusë.

Menjëherë pas fillimit të pushtimit të përgjithshëm të Ukrainës në vitin 2022, BE-ja pezulloi plotësisht marrëveshjen për lehtësimin e vizave midis BE-së dhe Rusisë, e cila lejonte viza më të lira, viza me hyrje të shumëfishtë dhe procedura më të thjeshta për marrjen e tyre.

Brukseli ka lëshuar gjithashtu udhëzime për shtetet anëtare se si të trajtojnë aplikimet për vizë nga rusët, duke i dhënë përparësi të ashtuquajturave “udhëtime thelbësore”, siç janë aplikantët për arsye humanitare, duke përfshirë përfaqësuesit e shoqërisë civile, disidentët politikë dhe gazetarët e pavarur, ose për ribashkim familjar.

Diversiteti i qasjeve

Këto udhëzime nuk janë detyruese dhe secili shtet anëtar ka diskrecion të gjerë në mënyrën se si do t’i trajtojë aplikimet për vizë ruse. Rezultati është një mozaik evropian i qasjeve ndaj aplikimeve për vizë ruse.

Ndërsa shumë vende në krahun lindor të BE-së, në kufi me Rusinë, kanë vendosur rregulla shumë të rrepta dhe mezi lejojnë hyrjen e qytetarëve rusë, anëtarët jugorë, të interesuar për vizitorët e verës, kanë qenë më bujarë në lëshimin e vizave turistike Shengen për qytetarët rusë.

Në vitin 2025, u arrit një rekord që nga pushtimi, me 477,878 viza të lëshuara për qytetarët rusë për qëllime turistike. Shumica dërrmuese e tyre u dhanë në Greqi, Itali, Francë dhe Spanjë.

Derisa të merret një vendim i mundshëm për një ndalim të plotë hyrjeje, BE-ja po punon paralelisht në tre pista të ndara për të zvogëluar numrin e vizitorëve rusë: një ndalim për ish-luftëtarët në Ukrainë, kufizime në lëvizjen e diplomatëve rusë dhe të ashtuquajturat viza me vlefshmëri të kufizuar territoriale (LTV), të cilat lejojnë qëndrimin vetëm në vendin që i ka lëshuar ato, ndërsa personi të cilit i janë lëshuar ato ndalohet të shkojë në vendet e tjera të Shengenit.

Dokumenti i presidencës së BE-së thotë se “vizat LTV paraqiten si një masë e përkohshme, në pritje të zbatimit të ardhshëm të një ndalimi të plotë të udhëtimeve jo-thelbësore”. Gjermania ka mbështetur këtë qasje dhe dokumenti thotë se arsyetimi për këtë iniciativë është se vendet që vazhdojnë të lëshojnë viza për udhëtime jo-thelbësore për rusët “duhet të marrin përgjegjësi të plotë për këtë, në një kontekst ku shtetet e tjera anëtare po miratojnë një qasje shumë më të rreptë”.

Megjithatë, dokumenti thekson edhe kufizimet e këtij veprimi, duke vënë në dukje se “kjo shkon kundër njërit prej parimeve themelore mbi të cilat bazohet zona Shengen, përkatësisht besimit të ndërsjellë. Kjo përbën rishtatëzimin e politikës së vizave afatshkurtra”.

Efekt i kufizuar

Vetë fakti që pothuajse nuk ka kontrolle të brendshme kufitare në BE i jep gjithashtu vizës LTV efekt të kufizuar, dhe dokumenti thotë se “një vizë LTV e lëshuar një shtetasi rus me qëllim keqdashës nuk duket se ofron garanci të mjaftueshme sigurie kundër lëvizjes së mëtejshme brenda zonës Shengen”.

Sa i përket ish-ushtarëve që udhëtojnë me viza turistike, pritet përparim i shpejtë në këtë drejtim.

Konsullatave të ndryshme evropiane në Rusi ka të ngjarë t’u kërkohet të kontrollojnë dokumentet e shërbimit ushtarak si pjesë e procesit rutinë të vizave. Megjithatë, ka edhe çështje të tjera, siç është fakti që shumë nga stafi i konsullatës janë shtetas rusë dhe se Moska i ka kërcënuar ata me veprime ligjore nëse kërkojnë dokumentacion të tillë, sipas diplomatëve evropianë të njohur me çështjen.

Një notë e veçantë diplomatike, e parë nga REL diskuton gjithashtu justifikimin për kufizimin e lëvizjes së diplomatëve dhe stafit konsullor rusë brenda BE-së.

Praktika standarde aktualisht përcakton që stafi diplomatik rus në BE duhet të njoftojë autoritetet vetëm kur udhëton në një shtet tjetër anëtar, por tani ka presion për të futur një kërkesë për miratim paraprak nga vendi që ata synojnë të vizitojnë.

Një ide tjetër që po fiton vrull në Bruksel është kufizimi i kohëzgjatjes së qëndrimit të diplomatëve dhe zyrtarëve rusë në vendet pritëse, pasi shërbimet evropiane të kundërzbulimit duan të godasin rrjetet e spiunazhit të vjetra në të cilat diplomatët e stacionuar në një vend për periudha të gjata shpesh luajnë një rol kyç.