A po hyn Rusia në krizë të thellë ekonomike?

Që ekonomia ruse po krismahej, nuk ishte sekret për askënd që po e ndiqte nga afër situatën.

Megjithatë, fakti që praktikisht u ndal papritur, nëse jo një përmbysje, ishte një surprizë më e madhe – me sa duket edhe për Presidentin Vladimir Putin, i cili javën e kaluar i qortoi këshilltarët e tij më të lartë ekonomikë në një takim në Kremlin, i cili u transmetua në televizion për efekt maksimal.

Midis atyre që kanë qenë subjekt i zemërimit të Putinit është Elvira Nabiullina, kreu i respektuar i Bankës Qendrore, e cila ka luajtur një rol unik në mbajtjen e ekonomisë mbi ujë, pavarësisht se u trondit nga lufta kundër Ukrainës.

Pyetja tani është nëse Nabiullina, e cila e ka mbajtur këtë pozicion për gati 13 vjet, mund të ketë humbur më në fund mbështetjen e udhëheqjes së Kremlinit. Dhe nëse po, çfarë planifikojnë të bëjnë ata në lidhje me këtë.

“Largimi i saj tani jo vetëm që do të sinjalizonte dobësi”, tha Alexandra Prokopenko, një ish-këshilltare e Bankës Qendrore, e cila tani është bashkëpunëtore në Qendrën Carnegie Rusia Eurasia në Berlin. “Kjo do të trondiste të vetmen pikëmbështetje institucionale që ka ruajtur besueshmërinë në tregje dhe ka mbajtur stabilizimin e inflacionit në rrugën e duhur.”

“Nëse e shkarkojnë, i gjithë ekosistemi i biznesit do të kaplohet nga paniku”, tha Nicholas Birman-Trickett, një analist i rrezikut politik dhe mallrave dhe ish-bashkëpunëtor në Institutin e Kërkimeve të Politikës së Jashtme të SHBA-së. Kremlini “mund të dëshirojë norma më të ulëta interesi, por gjithashtu e di se një person i nënshtruar do të ishte një gjë e tmerrshme”.

Nabiullina është “një nga aspektet e pakta pozitive të lidershipit ekonomik dhe të ekonomisë ruse”, tha Richard Portes, një profesor i ekonomisë në Shkollën e Biznesit në Londër, i cili foli në një diskutim paneli në Shën Petersburg me Nabiullinën në vitin 2019. “Nuk ka askënd më të kualifikuar se ajo për të udhëhequr Bankën Qendrore Ruse, dhe çdo zëvendësim nuk do të jetë aq i mirë”.

Putini “mund të qortojë sa të dojë”, por “kjo nuk do ta përmirësojë gjendjen e ekonomisë ruse, gjë që është mjaft katastrofike”, tha Portes. “Mendoj se ai ka shumë për t’u shqetësuar”.

Banka qendrore nuk iu përgjigj kërkesave me email për koment.

‘Tani të gjithë e kuptojnë sa keq janë gjërat’

Produkti i brendshëm bruto (PBB) i Rusisë që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në vitin 2022 është nxitur kryesisht nga shpenzimet e luftës.

Kremlini e ka transformuar vendin në një ekonomi lufte, duke shpenzuar shuma rekord për rekrutimin dhe pagesën e ushtarëve, si dhe duke ndërtuar fabrika dhe rrjete transporti për të prodhuar armë, tanke, aeroplanë dhe dronë, dhe për t’i dërguar ato në betejë.

Ashtu si në dy dekadat para asaj lufte, Kremlini financoi riorganizimin ekonomik përmes eksporteve të naftës dhe gazit, pavarësisht përpjekjeve të Perëndimit për të penguar këto të ardhura.

Mungesa e fuqisë punëtore – e shkaktuar nga joshja e burrave nga pagat e larta për të luftuar në Ukrainë – çoi në rritje të pagave, të cilat nga ana tjetër rritën inflacionin, duke e detyruar Bankën Qendrore të rriste normat e interesit.

Kjo funksionoi, por ushtroi presion mbi bizneset, të cilat janë gjithnjë e më të paafta të paguajnë borxhet e tyre, si dhe mbi konsumatorët, të cilët po përpiqen të përballojnë rritjen e çmimeve të mallrave të konsumit.

Vitin e kaluar, rritja e PBB-së u ngadalësua ndjeshëm, tregojnë të dhënat qeveritare: nga 4.9 përqind në vitin 2024 në vetëm një përqind në vitin 2025.

Megjithatë, në dy muajt e parë të vitit 2026, ekonomia u tkurr me 1.8 përqind , tha Putin gjatë një takimi në Kremlin. Zyrtarët gjithashtu treguan se parashikimi i rritjes për vitin 2026 – aktualisht në 1.3 përqind – së shpejti mund të reduktohet.

“Ngadalësimi ekonomik – dhe perspektiva e hyrjes së Rusisë në territorin e rritjes negative – nuk është surprizë për askënd që i ka kushtuar vëmendje”, tha Prokopenko. “Të vetmit njerëz që duhet të jenë të vetëdijshëm për këtë janë ata që e morën si të mirëqenë rritjen prej 4.9 përqind në vitin 2024, pa pyetur se çfarë e nxiti atë.”

“Tani të gjithë e kuptojnë sa keq janë gjërat; thjesht u deshën vite lufte për të arritur deri aty”, tha Birman-Trickett. “Sistemi nuk mund të korrigjohet më vetë.”

Kthesa po duket në të dhënat fiskale, me deficitin e buxhetit federal që rritet në 4.5 trilionë rubla (60 miliardë dollarë) – dyfishi i të njëjtës periudhë të vitit të kaluar – ndërsa të ardhurat nga eksporti i naftës kanë rënë ndjeshëm.

Për shkak të rublës së fortë, normave të larta të interesit, mungesës së fuqisë punëtore dhe kufizimeve buxhetore, rezervat në ekonominë ruse janë “shterur kryesisht”, raportoi gazeta Nezavisimaya Gazeta të ketë thënë Ministri i Ekonomisë Maxim Reshetnikov në një forum biznesi në Vladivostok fundjavën e kaluar.

‘Kushdo që i foli për herë të fundit’

Krahas Reshetnikov, kryeministrit Mikhail Mishustin dhe ministrave të tjerë, Nabiullina ishte në ballë të një takimi me Putinin më 15 mars, gjë që dukej se sugjeronte se ai ishte mashtruar në lidhje me gjendjen e mjerueshme të ekonomisë.

“Shpresoj të dëgjoj raporte të hollësishme se pse treguesit makroekonomikë nuk po i përmbushin pritjet, jo vetëm të ekspertëve dhe analistëve, por edhe të parashikimeve aktuale të qeverisë dhe Bankës Qendrore”, tha ai.

Jashtë Rusisë, agjencia suedeze e inteligjencës ushtarake dhe agjencia kryesore e inteligjencës së Gjermanisë besojnë se qeveria në Moskë po manipulon të dhënat, duke nënvlerësuar shkallën e problemeve ekonomike të vendit, raporton The Financial Times.

“Nuk duhet t’i japim shumë rëndësi takimit të transmetuar në televizion”, paralajmëroi Prokopenko, duke thënë se ishte një performancë e llogaritur.

“Një nga modelet e vazhdueshme të sundimit të Putinit është se kushdo që i flet i fundit atij i jep formë perceptimit të tij për problemin”, tha ajo. “Nuk është e pazakontë që presioni të ketë rënë mbi bllokun ekonomik në sferën publike – kështu i menaxhon Kremlini tensionet e brendshme. Kjo nuk sinjalizon domosdoshmërisht një përmbysje të politikave ose një ndryshim në atë se kush ka pushtet mbi politikën monetare.”

Verën e kaluar, zyrtarë të shquar të biznesit dhe bankave filluan të paralajmëronin publikisht për rreziqet e “stagflacionit” – kur një ekonomi është e rënduar nga rritja e ulët, inflacioni i lartë dhe papunësia e lartë.

Udhëheqësit e biznesit e kanë përqendruar zemërimin e tyre te Nabiullina, e cila ka rritur normat e interesit për të frenuar inflacionin në rritje, por kjo e ka vështirësuar biznesin me kredi që janë shumë të shtrenjta për t’u rifinancuar.

Drejtori i një shkritoreje në veri të Rusisë ngriti alarmin javën e kaluar, duke thënë se ekonomia po përballej me një “ngjarje katastrofike” dhe se qeveria kishte humbur plotësisht kontaktin me realitetin.

Në dhjetor, një organizatë kërkimore e lidhur me Ministrin e Mbrojtjes Andrei Belousov paralajmëroi për një krizë të mundshme bankare deri në tetor nëse kreditë “e këqija” vazhdojnë të rriten ndjeshëm.

Një ditë pas qortimit të Putinit, Nabiullina ofroi një vlerësim të sinqertë të rërës që po ngadalëson ingranazhet e ekonomisë: nuk ka mjaftueshëm punëtorë, gjë që, tha ajo, nuk ka precedent në historinë moderne ruse.

Pavarësisht kritikave, Nabiullina – e cila thuhet se u përpoq të jepte dorëheqjen menjëherë pas pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, por u refuzua nga Putini – i është përmbajtur kursit të saj, të cilin ekspertët thonë se pasqyron pjesërisht mbështetjen e Putinit.

Sipas ligjit, mandati i saj si drejtuese e Bankës Qendrore skadon pas një viti. Prokopenko tha se nuk kishte gjasa që Putini ta zëvendësonte atë para këtij afati.

“Pyetja më interesante është se çfarë do të ndodhë me rinovimin e mandatit: a do ta bëjnë kushtet politike brenda një viti një guvernator të pavarur (të Bankës Qendrore) më shumë apo më pak të përshtatshëm për Kremlinin”, tha ajo.

“Siç thashë, ajo është një nga të paktat mbrojtëse të stabilitetit të ekonomisë ruse”, tha Portes.

The Geopost